Το βόριο και ο ψευδάργυρος χρειάζονται σε ελάχιστες ποσότητες, όμως η απουσία τους κρίνει την ανθοφορία, την καρπόδεση και την ανάπτυξη της νέας βλάστησης. Στα ελληνικά εδάφη, που είναι σε μεγάλο βαθμό ασβεστούχα και με υψηλό pH, τα δύο αυτά ιχνοστοιχεία συχνά υπάρχουν στο έδαφος αλλά δεσμεύονται και μένουν μη διαθέσιμα στο δέντρο. Έτσι η έλλειψη εμφανίζεται ακόμη και όταν η βασική λίπανση με άζωτο, φώσφορο και κάλιο είναι επαρκής. Παρακάτω βλέπουμε πώς αναγνωρίζουμε τα συμπτώματα σε ελιά, αμπέλι και εσπεριδοειδή και πώς τα διορθώνουμε με τη σωστή μορφή και τον σωστό χρόνο.
Γιατί το pH του εδάφους δεσμεύει τα ιχνοστοιχεία
Η διαθεσιμότητα των ιχνοστοιχείων εξαρτάται άμεσα από το pH του εδάφους. Όταν αυτό ανεβαίνει πάνω από το ουδέτερο, όπως στα ασβεστούχα εδάφη, ο ψευδάργυρος και το βόριο δεσμεύονται σε μορφές που η ρίζα δεν μπορεί να προσλάβει. Το πρόβλημα εντείνεται από την υπερβολική λίπανση με φώσφορο ή άζωτο, που ανταγωνίζεται την πρόσληψη ψευδαργύρου. Γι' αυτό σε αυτά τα εδάφη η εδαφική προσθήκη ψευδαργύρου είναι συχνά αναποτελεσματική και προτιμάται η διαφυλλική εφαρμογή, που παρακάμπτει τη δέσμευση στο έδαφος. Η πιο χρήσιμη ανάλυση παραμένει αυτή του εδαφικού pH, καθώς διορθώνοντάς το αποφεύγουμε ταυτόχρονα πολλές τροφοπενίες.
Συμπτώματα έλλειψης βορίου σε φύλλα ελιάς. Πηγή εικόνας: U.S. Borax.
Το βόριο και ο ρόλος του στην καρπόδεση
Το βόριο συμμετέχει στη συνοχή των κυτταρικών τοιχωμάτων, στη μεταφορά των σακχάρων και κυρίως στην αναπαραγωγή, καθώς επηρεάζει τη βιωσιμότητα και τη βλάστηση της γύρης, την ανάπτυξη του γυρεοσωλήνα και το ποσοστό των ανθέων που δένουν καρπό. Στην ελιά τα συμπτώματα της έλλειψης ξεκινούν από τις κορυφές της βλάστησης και εμφανίζονται ως νεκρά άκρα φύλλων με χαρακτηριστική κίτρινη ζώνη και πράσινη βάση, ξήρανση βλαστών και κλαδιών, καθώς και παραμορφωμένοι καρποί με χαμηλή καρπόδεση και πρόωρη καρπόπτωση. Επειδή το δέντρο μετακινεί το βόριο από τα φύλλα προς τα άνθη και τους καρπούς, η τροφοπενία μπορεί να εκδηλωθεί στην αναπαραγωγή ακόμη και όταν τα επίπεδα στα φύλλα φαίνονται επαρκή.
Στην ελιά το βόριο είναι κινητό στον ηθμό, γιατί το δέντρο μεταφέρει σάκχαρα με τη μορφή πολυολών, οπότε η διαφυλλική εφαρμογή είναι αποτελεσματική. Στο αμπέλι οι φθινοπωρινοί διαφυλλικοί ψεκασμοί προλαμβάνουν τα συμπτώματα της επόμενης χρονιάς, ενώ στα εσπεριδοειδή η έλλειψη δίνει χαρακτηριστικές φελλώδεις νευρώσεις στα φύλλα.
Συμπτώματα έλλειψης ψευδαργύρου σε αμπέλι. Πηγή εικόνας: Lodi Winegrape Commission.
Ο ψευδάργυρος και η μικροφυλλία
Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη σύνθεση αυξινών και στον μεταβολισμό της ανάπτυξης, γι' αυτό η έλλειψή του δίνει χαρακτηριστική εικόνα στη νέα βλάστηση. Τα νεαρά φύλλα βγαίνουν μικρά, στενά και μυτερά, με μεσονεύριο κιτρίνισμα, ενώ τα κοντά μεσογονάτια συνωστίζουν τα φύλλα σε ροζέτες, τη γνωστή μικροφυλλία. Η έκπτυξη και η ανθοφορία καθυστερούν, τα παλαιότερα φύλλα πέφτουν πρόωρα και στις σοβαρές περιπτώσεις οι βλαστοί ξηραίνονται.
Στο αμπέλι η τροφοπενία ψευδαργύρου αφήνει αραιά, ανομοιόμορφα τσαμπιά και μειώνει την παραγωγή. Στα εσπεριδοειδή εμφανίζεται ως ποικιλόχρωση, δηλαδή κίτρινες κηλίδες ανάμεσα στα νεύρα με ακανόνιστη πράσινη ζώνη κατά μήκος τους, με μικρά μυτερά φύλλα και καρπούς μικρότερου μεγέθους και χαμηλής ποιότητας. Τόσο ο ψευδάργυρος όσο και το μαγγάνιο γίνονται δυσκολότερα διαθέσιμα στα ασβεστούχα εδάφη, οπότε εκεί η εικόνα είναι εντονότερη.
Ποικιλόχρωση από έλλειψη ψευδαργύρου σε εσπεριδοειδές. Πηγή εικόνας: University of Hawaiʻi Master Gardeners.
Πώς τα διορθώνουμε στην πράξη
Η διάγνωση στηρίζεται στα συμπτώματα και στη φυλλοδιαγνωστική, με δειγματοληψία σε ομοιόμορφα τμήματα του οπωρώνα και όχι σε δέντρα που δέχθηκαν πρόσφατα διαφυλλική λίπανση. Ειδικά για το βόριο στην ελιά, η διαφυλλική εφαρμογή πριν την άνθηση βελτιώνει την καρπόδεση ακόμη και σε δέντρα χωρίς ορατά συμπτώματα, οπότε η φυλλοδιαγνωστική από μόνη της δεν προβλέπει πάντα το όφελος.
Για τη μορφή και τον χρόνο, το βόριο διατίθεται ως βόρακας, βορικό οξύ ή το πιο ευδιάλυτο Solubor με περιεκτικότητα 20,5% σε B, και η διαφυλλική εφαρμογή στην ελιά τοποθετείται περίπου τρεις εβδομάδες πριν την άνθηση. Σε πειράματα με την ποικιλία Manzanillo, διαφυλλικό βόριο σε συγκεντρώσεις 246 και 491 mg ανά λίτρο μείωσε τα ατελή άνθη και αύξησε την καρπόδεση. Ο ψευδάργυρος δίνεται ως θειικός ψευδάργυρος ή ως χηλικό, με τα χηλικά να υπερτερούν στα αλκαλικά εδάφη, και στα εσπεριδοειδή εφαρμόζεται διαφυλλικά σε κάθε νέα έκπτυξη βλάστησης.
Σε κάθε περίπτωση κρατάμε χαμηλές συγκεντρώσεις και προσέχουμε δύο κινδύνους. Το βόριο έχει στενό περιθώριο ανάμεσα στην επάρκεια και την τοξικότητα, οπότε η υπερβολική δόση προκαλεί ζημιά. Ο διαφυλλικός ψευδάργυρος μπορεί να γίνει φυτοτοξικός, γι' αυτό ο χρόνος εφαρμογής έχει σημασία, ενώ σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις στους ιστούς, της τάξης των 300 ως 400 mg ανά κιλό ξηρού βάρους στο αμπέλι, εμφανίζονται συμπτώματα τοξικότητας. Πώς εντάσσονται τα ιχνοστοιχεία σε ένα πλήρες πρόγραμμα θρέψης, το αναλύουμε στους οδηγούς μας για την ολοκληρωμένη λίπανση της ελιάς και τη λίπανση του αμπελιού.
| Καλλιέργεια και στοιχείο | Συμπτώματα κλειδιά | Χρόνος και μορφή |
|---|---|---|
| Ελιά, βόριο | Νεκρά άκρα φύλλων με κίτρινη ζώνη, κακή καρπόδεση | Διαφυλλικά τρεις εβδομάδες πριν την άνθηση, ως Solubor ή βορικό |
| Αμπέλι, ψευδάργυρος και βόριο | Μικροφυλλία, αραιά τσαμπιά | Ψευδάργυρος στη νέα βλάστηση, βόριο διαφυλλικά το φθινόπωρο |
| Εσπεριδοειδή, ψευδάργυρος | Ποικιλόχρωση, μικρά μυτερά φύλλα | Διαφυλλικά σε κάθε νέα έκπτυξη, θειικός ή χηλικός ψευδάργυρος |
Η σωστή αντιμετώπιση δεν είναι ένας μεμονωμένος ψεκασμός αλλά ένα πρόγραμμα που συνδυάζει τη ρύθμιση του pH όπου είναι εφικτή, τη φυλλοδιαγνωστική και τη στοχευμένη διαφυλλική εφαρμογή στα κρίσιμα στάδια της κάθε καλλιέργειας.
Πηγές
- University of California Agriculture and Natural Resources (UC ANR), «Boron on Olives», Topics in Subtropics.
- University of California Davis, Geisseler Lab, «Olives, Nutrient Management».
- Stellacci, A.M. και συν. (2010), «Effect of foliar boron application on olive (Olea europaea L.) fruit set and yield», Acta Horticulturae, ISHS.
- University of California Statewide IPM Program (UC IPM), «Zinc Deficiency».
- University of California Cooperative Extension Central Sierra, «Grapevine Nutrition».
- UF/IFAS Extension, «A Guide to Citrus Nutritional Deficiency and Toxicity Identification» και «Zinc Deficiency in Citrus».
- University of California Cooperative Extension, «Citrus Fertilization».
- «Assessment of physicochemical parameters in two winegrape varieties after foliar application of ZnSO4 and ZnO» (2023).
