Καλλιεργούν, εκτρέφουν, ψαρεύουν, παράγουν τροφή και παρ’ όλα αυτά μένουν χωρίς φαγητό
Υπάρχει ένα στοιχείο στη νέα έκκληση έκτακτης ανάγκης του FAO που δεν έχει πάρει την προσοχή που του αξίζει. Περίπου 8 στους 10 ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σήμερα οξεία πείνα είναι οι ίδιοι αγρότες, κτηνοτρόφοι, ψαράδες ή άνθρωποι που ζουν από τα δάση και τους φυσικούς πόρους.
Ζουν στην ύπαιθρο και βγάζουν το εισόδημά τους από την παραγωγή τροφής. Κι όμως, για κάθε 100 δολάρια που διαθέτει το διεθνές ανθρωπιστικό σύστημα στον τομέα των τροφίμων, μόλις 5 δολάρια πηγαίνουν σε στήριξη που θα τους επέτρεπε να ξανασταθούν παραγωγικά. Δηλαδή σε σπόρους, εμβόλια για τα ζώα, εργαλεία, επισκευές σε αρδευτικά συστήματα και άλλες παρεμβάσεις που βοηθούν έναν παραγωγό να εξασφαλίσει την επόμενη σοδειά ή το επόμενο γεύμα από τη δική του δουλειά.
Τα υπόλοιπα 95 δολάρια πηγαίνουν κυρίως σε άμεση επισιτιστική βοήθεια, όπως διανομή τροφίμων και διατροφική υποστήριξη. Αυτή η βοήθεια είναι αναγκαία, γιατί σε καταστάσεις κρίσης καλύπτει την άμεση ανάγκη για επιβίωση. Όμως, αν δεν στηριχθεί παράλληλα η παραγωγή, οι ίδιοι άνθρωποι θα συνεχίσουν να περιμένουν την επόμενη διανομή, αντί να μπορούν να παράγουν ξανά το δικό τους φαγητό.
Αυτή η αναλογία δείχνει το βασικό πρόβλημα. Σε πολλές κρίσεις, η βοήθεια κρατά τους ανθρώπους ζωντανούς, αλλά δεν τους δίνει πάντα τα μέσα για να ξαναπαράγουν τροφή. Για τους αγρότες, τους κτηνοτρόφους και τους ψαράδες, η στήριξη της παραγωγής δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Είναι ο τρόπος να μειωθεί η ανάγκη για βοήθεια στον επόμενο κύκλο της κρίσης.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν χρειάζεται η άμεση επισιτιστική βοήθεια. Χρειάζεται. Το ερώτημα είναι γιατί τόσο μικρό μέρος της βοήθειας φτάνει στα εργαλεία που θα επέτρεπαν στους παραγωγούς να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
Ο FAO ζητά 2,5 δισ. δολάρια για το 2026, με στόχο να στηρίξει περισσότερους από 100 εκατομμύρια ανθρώπους σε 54 χώρες.
Το ποσό είναι μεγάλο και τραβά την προσοχή. Το ουσιαστικό ζήτημα, όμως, βρίσκεται αλλού: στο πώς μοιράζεται αυτή η βοήθεια και πόσο μικρό μέρος της φτάνει τελικά στην παραγωγή.
Το μεγαλύτερο κενό στην επισιτιστική βοήθεια βρίσκεται στην παραγωγή
Το 2024, η παγκόσμια επισιτιστική βοήθεια έφτασε τα 8,8 δισ. δολάρια, δηλαδή περίπου 24 εκατ. δολάρια την ημέρα σε τρόφιμα, κουπόνια και διατροφική υποστήριξη. Η έκτακτη στήριξη της αγροτικής παραγωγής πήρε μόνο ένα μικρό μέρος από ό,τι απέμεινε.
Κι όμως, μεγάλο μέρος των ανθρώπων που λαμβάνουν αυτή τη βοήθεια είναι οι ίδιοι παραγωγοί. Είναι αγρότες, κτηνοτρόφοι και ψαράδες που περνούν μια ξηρή περίοδο, έναν πόλεμο ή έναν εκτοπισμό χωρίς σπόρους, ζωοτροφές, εμβόλια, εργαλεία ή πρόσβαση σε νερό.
Οι αξιολογήσεις πεδίου σε Σουδάν, Υεμένη και Αφγανιστάν δείχνουν πώς επαναλαμβάνεται ο ίδιος φαύλος κύκλος. Ένα νοικοκυριό λαμβάνει τρόφιμα για να επιβιώσει, αλλά χάνει την περίοδο σποράς ή αναγκάζεται να πουλήσει τα ζώα του. Χωρίς παραγωγή, την επόμενη χρονιά χρειάζεται ξανά βοήθεια.
Αυτό είναι το σημείο που συχνά μένει έξω από τη συζήτηση. Στις μεγαλύτερες επισιτιστικές κρίσεις, η πείνα δεν είναι μόνο ζήτημα πρόσβασης σε τρόφιμα. Είναι και ζήτημα χαμένης παραγωγικής ικανότητας στην ύπαιθρο. Η βοήθεια φτάνει κυρίως ως τρόφιμα, ενώ πολύ λιγότερα πηγαίνουν στα μέσα που θα επέτρεπαν στους ίδιους ανθρώπους να ξανακαλλιεργήσουν, να κρατήσουν τα ζώα τους ή να συνεχίσουν να ψαρεύουν.
Χρειάζεται επίσης να δούμε ποιοι κρύβονται πίσω από τους αριθμούς. Στα στοιχεία του FAO, οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια εμφανίζονται συχνά ως πληθυσμοί σε ανάγκη. Στην πράξη, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι οικογένειες που ζουν από τη γη, τα ζώα, την αλιεία ή τα δάση. Ένα χαμένο χωράφι, μια ασθένεια στο κοπάδι ή ένας εκτοπισμός αρκεί για να τους στερήσει το φαγητό της επόμενης περιόδου.
Το 80% δείχνει ποιοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης. Το 5% δείχνει πόσο μικρό μέρος της βοήθειας πηγαίνει στα μέσα που θα μπορούσαν να τους ξανακάνουν παραγωγικούς.
Η πείνα αυξάνεται, η χρηματοδότηση μειώνεται
Από το 2016 έως το 2024, ο αριθμός των ανθρώπων που βρίσκονται σε επίπεδο IPC/CH Phase 3 ή υψηλότερο, δηλαδή σε σοβαρή οξεία επισιτιστική ανασφάλεια, αυξήθηκε από 105 εκατομμύρια σε σχεδόν 300 εκατομμύρια σε περισσότερες από 50 χώρες, σύμφωνα με το Global Network Against Food Crises.
Η πιο ακραία κατηγορία, IPC Phase 5, που αφορά συνθήκες λιμού και θανάτου, αυξήθηκε από περίπου 155.000 ανθρώπους το 2016 σε 1,4 εκατομμύρια το 2025. Πρόκειται για αύξηση σχεδόν εννέα φορές, με βασικούς παράγοντες τις συγκρούσεις στη Γάζα και το Σουδάν, και στη συνέχεια το Νότιο Σουδάν, την Υεμένη, την Αϊτή και το Μάλι.
Η ανάλυση ανά αιτία δείχνει πόσο βαθιά έχει αλλάξει το πρόβλημα. Η πείνα που συνδέεται με συγκρούσεις σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε επτά χρόνια, από 74 εκατομμύρια σε 140 εκατομμύρια ανθρώπους. Η επισιτιστική ανασφάλεια που συνδέεται με ακραία καιρικά φαινόμενα τριπλασιάστηκε, από 29 εκατομμύρια σε 96 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι περιπτώσεις που αποδίδονται σε οικονομικά σοκ αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο, από 10 εκατομμύρια σε 59 εκατομμύρια.
Την ίδια στιγμή, η χρηματοδότηση κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2025, το Global Humanitarian Overview είχε λάβει 11,5 δισ. δολάρια από τα 45 δισ. δολάρια που ζητούσε. Πρόκειται για το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό κενό που έχει καταγραφεί.
Η χρηματοδότηση για τον τομέα τροφίμων στην ανθρωπιστική βοήθεια μειώθηκε κατά 31% το 2023, κατά 5% το 2024 και προβλέπεται να μειωθεί ακόμη 25% το 2025, ακόμη και με σχετικά αισιόδοξες εκτιμήσεις για τη στάση των δωρητών.
Η αναπτυξιακή βοήθεια, παρότι συνήθως είναι πιο σταθερή από την ανθρωπιστική, δίνει ακόμη μικρότερο βάρος στα τρόφιμα και την αγροτική παραγωγή. Από κάθε 30 δολάρια αναπτυξιακής βοήθειας, μόλις 1 δολάριο κατευθύνεται σε προκλήσεις που σχετίζονται με τον τομέα τροφίμων. Στην ανθρωπιστική βοήθεια, η αντίστοιχη αναλογία είναι πολύ μεγαλύτερη, περίπου 1 στα 3 δολάρια.
Η παραγωγή τροφίμων, λοιπόν, μένει πίσω και στις δύο πλευρές της βοήθειας. Στις έκτακτες κρίσεις, οι περισσότεροι πόροι πηγαίνουν στην άμεση κάλυψη της πείνας. Στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, δεν επενδύονται αρκετά χρήματα ώστε οι αγροτικές οικογένειες να είναι καλύτερα προετοιμασμένες για την επόμενη ξηρασία, σύγκρουση ή οικονομικό σοκ. Το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο στις χώρες όπου η γεωργία παραμένει η βασική πηγή εργασίας και εισοδήματος.
Τι μπορεί να αποδώσει ένα δολάριο όταν φτάνει στο χωράφι
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του FAO από διανομές του 2024, κάθε 1 δολάριο που δαπανάται για έκτακτη στήριξη της αγροτικής παραγωγής αποδίδει κατά μέσο όρο περίπου 3 δολάρια σε τρόφιμα που παράγονται τοπικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόδοση είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Στη Σομαλία, το 2024, κάθε δολάριο που επενδύθηκε σε διανομή σπόρων απέφερε τρόφιμα αξίας άνω των 5 δολαρίων. Στο Τιγκράι της Αιθιοπίας, το 2021, μικροκαλλιεργητές που έλαβαν σπόρους και λιπάσματα στη διάρκεια του αποκλεισμού της περιοχής παρήγαγαν 900.000 τόνους σιτηρών. Η ποσότητα αυτή ήταν περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη από την επισιτιστική βοήθεια που έφτασε στην περιοχή και αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες του Τιγκράι για έξι μήνες.
Και ο χρόνος απόκρισης είναι σύντομος, ειδικά για τα δεδομένα της ανθρωπιστικής βοήθειας. Τα κηπευτικά μπορούν να δώσουν παραγωγή μέσα σε 6 έως 8 εβδομάδες. Τα σιτηρά και τα ψυχανθή ωριμάζουν σε περίπου 3 μήνες. Ένας σάκος 50 κιλών σπόρου ρυζιού μπορεί, μετά τη συγκομιδή, να δώσει ποσότητα αντίστοιχη με 47 σάκους αποφλοιωμένου ρυζιού.
Η άμεση διανομή τροφίμων καλύπτει την ανάγκη της στιγμής. Οι σπόροι, τα ζώα και τα εργαλεία κάνουν κάτι πιο μόνιμο. Δίνουν σε μια οικογένεια τη δυνατότητα να ξανακαλλιεργήσει, να κρατήσει ζωντανή την παραγωγή της και να παράγει τροφή και για άλλους.
Γι’ αυτό η στήριξη της παραγωγής έχει διαφορετική αξία. Δεν απαντά μόνο στην πείνα του σήμερα. Μειώνει και την πιθανότητα η ίδια οικογένεια να χρειαστεί ξανά βοήθεια στον επόμενο κύκλο της κρίσης.
Η πρόληψη κοστίζει λιγότερο από την αποκατάσταση
Η μείωση του κινδύνου καταστροφών, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η έγκαιρη δράση πριν από μια κρίση λαμβάνουν μαζί λιγότερο από 1% της παγκόσμιας ανθρωπιστικής χρηματοδότησης. Κι όμως, όπου αυτά τα χρήματα φτάνουν εγκαίρως, τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.
Στην Υεμένη, ο εμβολιασμός ενός ζώου απέναντι σε σοβαρές ασθένειες κοστίζει περίπου 0,50 δολάρια. Αν το ίδιο ζώο χαθεί και πρέπει να αντικατασταθεί, το κόστος είναι περίπου 200 φορές μεγαλύτερο.
Στις Φιλιππίνες, πριν χτυπήσει ο υπερτυφώνας Man-yi το 2024, κάθε 1 δολάριο που δαπανήθηκε για την ενίσχυση αλιευτικών σκαφών απέτρεψε περίπου 70 δολάρια σε ζημιές. Όλα τα σκάφη που είχαν λάβει αυτή τη στήριξη άντεξαν στην καταιγίδα.
Στα προγράμματα έγκαιρης δράσης του FAO, κάθε 1 δολάριο που δαπανάται πριν από ένα προβλέψιμο σοκ μπορεί να αποτρέψει έως και 7 δολάρια σε απώλειες.
Οι κλιματικές καταστροφές κοστίζουν στην αγροτική παραγωγή περίπου 99 δισ. δολάρια τον χρόνο σε χαμένες καλλιέργειες και ζωικό κεφάλαιο. Οι ασθένειες των ζώων προσθέτουν άλλα 300 δισ. δολάρια, ενώ οι εχθροί και οι ασθένειες των φυτών περίπου 220 δισ. δολάρια.
Ακόμη και μια μικρή μείωση σε αυτές τις απώλειες θα απελευθέρωνε περισσότερους πόρους από όσους διαθέτει κάθε χρόνο ολόκληρο το ανθρωπιστικό σύστημα. Αυτό σημαίνει στην πράξη ανθεκτικότητα στον αγροτικό τομέα. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα.
Τι δείχνουν τα αποτελέσματα όταν η βοήθεια φτάνει στην παραγωγή
Το 2024, ο FAO στήριξε 42,4 εκατομμύρια ανθρώπους σε 75 χώρες. Η βοήθεια περιλάμβανε 82.000 τόνους σπόρων, που βοήθησαν σχεδόν 23 εκατομμύρια ανθρώπους να καλλιεργήσουν ξανά, 108 εκατ. δολάρια σε μετρητά και κουπόνια για 4,5 εκατομμύρια ανθρώπους σε 37 χώρες, 37 εκατομμύρια εμβολιασμούς ζώων και 73.000 τόνους ζωοτροφών.
Τα πακέτα στήριξης για καλλιέργειες και κηπευτικά απέδωσαν κατά μέσο όρο 3 δολάρια σε τοπικά παραγόμενα τρόφιμα για κάθε 1 δολάριο βοήθειας.
Περίπου οι μισοί από όσους έλαβαν μετρητά τα πήραν μαζί με παραγωγικές εισροές και εκπαίδευση, σε ένα μοντέλο που ο FAO αποκαλεί cash+. Ένας στους τρεις συμμετείχε σε προγράμματα cash-for-work, δηλαδή σε εργασίες που αποκαθιστούν βασικές υποδομές της υπαίθρου, όπως αρδευτικά κανάλια, σημεία υδροδότησης και καλλιεργήσιμη γη.
Τα αποτελέσματα ανά χώρα δείχνουν τι μπορεί να πετύχει η στήριξη της παραγωγής ακόμη και σε συνθήκες έντονης κρίσης.
Αφγανιστάν: Οι οικογένειες που έλαβαν βοήθεια παρήγαγαν 360 κιλά περισσότερο σιτάρι ανά νοικοκυριό σε σχέση με όσες δεν πήραν αγροτική στήριξη. Αυτή η επιπλέον ποσότητα αρκεί για να καλύψει τις ανάγκες δύο ακόμη ανθρώπων για έναν χρόνο. Σε εθνικό επίπεδο, η αγροτική βοήθεια συνέβαλε στη μείωση του πληθυσμού που αντιμετώπιζε οξεία επισιτιστική ανασφάλεια, από 23 εκατομμύρια σε 9,5 εκατομμύρια μεταξύ 2021 και 2025, παρά την ξηρασία, τις πλημμύρες, τις εξάρσεις ακρίδων και την πολιτική μετάβαση.
Σουδάν: Το 2025, ο FAO στήριξε 4 εκατομμύρια ανθρώπους με ποιοτικούς σπόρους, μεταξύ των οποίων 1,3 εκατομμύρια στο Νταρφούρ και το Κορντοφάν. Το αποτέλεσμα ήταν να υπάρχει σιτάρι σε αγορές που, χωρίς αυτή τη στήριξη, θα είχαν αδειάσει λόγω της σύγκρουσης.
Τσαντ: Η στήριξη στην υγεία των ζώων, σε συνδυασμό με συμβουλευτική για τη διατροφή των παιδιών, μείωσε τον σοβαρό οξύ υποσιτισμό κατά 81%, αύξησε την παραγωγή γάλακτος κατά 66% και μείωσε τις αναγκαστικές πωλήσεις ζώων κατά 45%.
Ουγκάντα: Η αγροτική στήριξη αύξησε τα εισοδήματα των προσφύγων κατά 50% και των κοινοτήτων υποδοχής κατά 28%.
Πού εντοπίζονται οι μεγαλύτερες ανάγκες για το 2026
Από τα 2,5 δισ. δολάρια που ζητά ο FAO, τα 1,5 δισ. προορίζονται για άμεση ανταπόκριση σε κρίσεις, ενώ 1 δισ. δολάρια θα κατευθυνθούν σε πολυετή προγράμματα ανθεκτικότητας. Επιπλέον, 70 εκατ. δολάρια αφορούν οριζόντιες υπηρεσίες, όπως συστήματα έγκαιρης δράσης, παρακολούθηση και αξιολόγηση.
Ανά περιοχή, οι μεγαλύτερες ανάγκες καταγράφονται ως εξής:
Δυτική και Κεντρική Αφρική: 593,4 εκατ. δολάρια για 17,7 εκατομμύρια ανθρώπους σε χώρες όπως το Τσαντ, το Μάλι και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, όπου οι συγκρούσεις και οι κλιματικές πιέσεις λειτουργούν ταυτόχρονα.
Εγγύς Ανατολή και Βόρεια Αφρική: 519,1 εκατ. δολάρια για 29,2 εκατομμύρια ανθρώπους σε Συρία, Υεμένη, Σουδάν και Παλαιστίνη.
Ασία και Ειρηνικός: 521,6 εκατ. δολάρια, με το Αφγανιστάν, τη Μιανμάρ και το Πακιστάν να συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών.
Οι χώρες που περιλαμβάνονται στην έκκληση δεν βρίσκονται εκεί τυχαία. 35 χώρες έχουν εμφανιστεί σε κάθε ετήσια έκθεση του Global Report on Food Crises για εννέα συνεχόμενα χρόνια. Άλλες 13 χώρες περιλαμβάνονται σε ετήσιες ανθρωπιστικές εκκλήσεις εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες.
Αυτό δείχνει ότι δεν πρόκειται για έκτακτες κρίσεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν μία φορά με διανομή τροφίμων και να κλείσουν. Πρόκειται για παρατεταμένες κρίσεις παραγωγής. Και η σημερινή προσέγγιση, που βασίζεται κυρίως σε βραχυπρόθεσμη επισιτιστική βοήθεια, δεν έχει καταφέρει να τις λύσει.
Οι προβλέψεις για το 2026 δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας. Το Σουδάν, η Παλαιστίνη, το Νότιο Σουδάν, η Υεμένη, το Μάλι και η Αϊτή είναι οι περιοχές που ο FAO κατατάσσει στο υψηλότερο επίπεδο ανησυχίας, με πληθυσμούς που βρίσκονται ήδη ή κινδυνεύουν να βρεθούν σε κατάσταση Καταστροφής (IPC Phase 5).
Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Μιανμάρ, η Νιγηρία, η Σομαλία, η Συρία και το Αφγανιστάν έχουν ήδη μεγάλους πληθυσμούς σε κρίσιμα επίπεδα οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας, με τις προβλέψεις να δείχνουν περαιτέρω επιδείνωση μέσα στο 2026.
Η αναμενόμενη μετάβαση σε φαινόμενο La Niña μπορεί να προσθέσει πλημμύρες, ξηρασίες, κυκλώνες, ασθένειες ζώων και εξάρσεις εχθρών των φυτών σε ένα σύστημα που ήδη δεν έχει περιθώρια αντοχής.
Η παραγωγή χρειάζεται μεγαλύτερο μερίδιο της βοήθειας
Το βασικό επιχείρημα της έκκλησης δεν είναι καινούργιο ούτε περίπλοκο. Αν το μερίδιο της αγροτικής στήριξης μέσα στην ανθρωπιστική χρηματοδότηση για τα τρόφιμα αυξηθεί από 5% σε 10%, ο ίδιος συνολικός προϋπολογισμός μπορεί να στηρίξει πολύ περισσότερους ανθρώπους.
Σύμφωνα με τον FAO, 1 δισ. δολάρια που θα κατευθυνθεί σε βασικές καλλιέργειες, κηπευτικά και ζωικό κεφάλαιο μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγή τροφίμων ικανή να καλύψει περίπου 108 εκατομμύρια ανθρώπους για έναν χρόνο. Το μέγεθος αυτό είναι συγκρίσιμο με το σημερινό παγκόσμιο χρηματοδοτικό κενό στην ανθρωπιστική βοήθεια.
Τα εμπόδια δεν είναι τεχνικά. Υπάρχουν ήδη πρωτόκολλα για έκτακτη αγροτική στήριξη. Οι αλυσίδες διάθεσης εμβολίων για τα ζώα λειτουργούν. Οι μηχανισμοί έγκαιρων χρηματικών ενισχύσεων έχουν δοκιμαστεί σε πολλές περιοχές. Η παρακολούθηση της επισιτιστικής κατάστασης σε επίπεδο νοικοκυριού εφαρμόζεται ήδη σε μεγάλη κλίμακα από τον FAO και τους συνεργάτες του.
Το πραγματικό ζήτημα είναι πού κατευθύνονται οι πόροι. Μια μετατόπιση από το 95/5 προς το 90/10 ή το 85/15 δεν θα σήμαινε λιγότερη βοήθεια για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε άμεση ανάγκη. Θα σήμαινε περισσότερη στήριξη ώστε οι ίδιες κρίσεις να μην επιστρέφουν κάθε χρόνο με το ίδιο κόστος, την ίδια ένταση και την ίδια εξάρτηση από νέες εκκλήσεις βοήθειας.
Το 80/5 λέει κάτι πολύ απλό. Περίπου 8 στους 10 ανθρώπους που πεινούν είναι παραγωγοί, αλλά μόνο 5 στα 100 δολάρια της βοήθειας για τον τομέα τροφίμων πηγαίνουν σε αυτά που χρειάζονται για να ξαναπαράγουν.
Η άμεση διανομή τροφίμων σώζει ζωές και παραμένει απαραίτητη. Όμως, όταν ένας αγρότης χάνει τη σπορά, ένας κτηνοτρόφος χάνει το κοπάδι του ή ένας ψαράς δεν μπορεί να επισκευάσει το σκάφος του, η ίδια ανάγκη επιστρέφει την επόμενη χρονιά.
Αυτό ζητά να αλλάξει η έκκληση του FAO. Όχι να μειωθεί η άμεση βοήθεια, αλλά να πάει μεγαλύτερο μέρος των πόρων σε σπόρους, ζώα, εμβόλια, εργαλεία, νερό και υποδομές, ώστε οι άνθρωποι που παράγουν τρόφιμα να μπορούν να ξανασταθούν στην παραγωγή.
Πηγές
- FAO. (2025). FAO's Global Emergency and Resilience Appeal 2026. Rome.
- Global Network Against Food Crises, FAO and WFP. (2026). 2026 Global Report on Food Crises – Joint analysis for better decisions. Rome, FAO and WFP.
- OCHA. (2025). Global Humanitarian Overview 2025. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.
