Το ρυγχόσπερμο είναι το πρώτο φυτό που προτείνεται σε όποιον θέλει αειθαλή φυτοφράχτη σε μπαλκόνι ή κήπο, και ο λόγος είναι ότι συνδυάζει τέσσερα χαρακτηριστικά που σπάνια βρίσκονται μαζί. Αναρριχάται γρήγορα, κρατά το φύλλωμά του και τον χειμώνα, ζει χρόνια σε γλάστρα και αντέχει τόσο τους ελληνικούς καύσωνες όσο και θερμοκρασίες έως τους -10°C. Ανθίζει από τα μέσα της άνοιξης ως τα τέλη Ιουλίου με μικρά λευκά άνθη έντονου αρώματος, και μπορεί να καλύψει πέργκολες και καλαμωτές φτάνοντας σε ύψος 6 ως 9 μέτρα, ενώ σε ιδανικές συνθήκες ξεπερνά και τα 12. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε πού και πότε φυτεύεται, τη φροντίδα σε γλάστρα και στο έδαφος, το κλάδεμα, την ανθοφορία, τον πολλαπλασιασμό και τα συνηθέστερα προβλήματά του.
Τι είναι το ρυγχόσπερμο
Το ρυγχόσπερμο ή ρυγχόσπερμα (Trachelospermum jasminoides) είναι αειθαλής, πολυετής αναρριχώμενος θάμνος της οικογένειας Apocynaceae, με καταγωγή από την Κίνα, την Ιαπωνία και την ευρύτερη νοτιοανατολική Ασία. Τα φύλλα του είναι δερματώδη, ωοειδή και γυαλιστερά, σε σκούρο πράσινο χρώμα, και διατάσσονται αντίθετα πάνω στον βλαστό. Τα άνθη είναι μικρά, λευκά και πεντάλοβα, με σχήμα που θυμίζει αστέρι ή προπέλα, και σε πλήρη ανθοφορία καλύπτουν σχεδόν ολόκληρο το φύλλωμα.
Η ανάπτυξή του είναι αργή τον πρώτο χρόνο, όσο χτίζει το ριζικό του σύστημα, και γίνεται πολύ γρήγορη από τον δεύτερο και μετά. Πρόκειται για μακρόβιο φυτό, καθώς το παλαιότερο ρυγχόσπερμο που έχει εξετάσει από κοντά η συντακτική μας ομάδα ήταν 24 ετών, ενώ σίγουρα υπάρχουν και μεγαλύτερα. Πέρα από τη διακοσμητική του χρήση, το αιθέριο έλαιο που εξάγεται από τα άνθη του έχει αποδειχθεί ότι εμφανίζει αντιβακτηριακή και αντιφλεγμονώδη δράση.
Ρυγχόσπερμο ή γιασεμί
Το ρυγχόσπερμο πωλείται συχνά ως «γιασεμί ρυγχόσπερμο» ή «ψεύτικο γιασεμί», και στο εξωτερικό ως star jasmine, δηλαδή γιασεμί αστέρι, ή ως κινέζικο και ινδικό γιασεμί. Βοτανικά όμως δεν είναι γιασεμί. Το πραγματικό γιασεμί ανήκει στο γένος Jasminum και στην οικογένεια των ελαιοειδών (Oleaceae), την ίδια με την ελιά, ενώ το ρυγχόσπερμο ανήκει στα Apocynaceae, μαζί με την πικροδάφνη. Η σύγχυση προέρχεται από το άρωμα, που πράγματι θυμίζει γιασεμί, και από την όψη των ανθέων.
Στην πράξη, η διαφορά μετράει. Το ρυγχόσπερμο είναι αειθαλές και κρατά το φύλλωμά του όλο τον χρόνο, ενώ τα περισσότερα είδη γιασεμιού είναι φυλλοβόλα ή ημιφυλλοβόλα και τον χειμώνα ξεγυμνώνονται. Είναι επίσης πιο ανθεκτικό στο κρύο και απαιτεί λιγότερη φροντίδα, γι' αυτό και προτιμάται για μόνιμους φυτοφράχτες.
Γιατί επιλέγεται για φυτοφράχτη
- Γρήγορη αναρρίχηση: από τον δεύτερο χρόνο πλέκει γρήγορα το φύλλωμά του σε πέργκολα ή καλαμωτή, και τα πυκνά σκουροπράσινα φύλλα σχηματίζουν έναν πράσινο τοίχο αδιαπέραστο στην όραση
- Αειθαλές φύλλωμα: σε αντίθεση με τα περισσότερα αναρριχώμενα, δεν ξεγυμνώνεται τον χειμώνα και συνεχίζει να προσφέρει κάλυψη όλο τον χρόνο
- Μακροζωία σε γλάστρα: ζει πολλά χρόνια σε δοχείο, κάτι που το καθιστά ιδανικό για διαμερίσματα και χώρους χωρίς χώμα
- Προσαρμογή στο ελληνικό κλίμα: αντέχει τους καλοκαιρινούς καύσωνες αλλά και το κρύο του χειμώνα, έως τους -10°C, ενώ ευδοκιμεί και σε παραθαλάσσιες περιοχές
Πότε και πού φυτεύεται
Η φύτευση γίνεται την άνοιξη, από τον Μάρτιο ως τον Μάιο, ή το φθινόπωρο, από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο. Η φθινοπωρινή φύτευση πλεονεκτεί στην Ελλάδα, γιατί οι ήπιες θερμοκρασίες και οι βροχές βοηθούν το φυτό να ριζώσει καλά πριν τον χειμώνα, όπως ισχύει για τις περισσότερες φυτεύσεις του Σεπτεμβρίου.
Η θέση χρειάζεται τουλάχιστον ενάμιση ώρα άμεσου ηλιακού φωτός την ημέρα για να αναπτυχθεί γρήγορα το φύλλωμα, αν και το φυτό αναπτύσσεται και σε ημισκιερές θέσεις. Όσο περισσότερος ήλιος, τόσο πυκνότερο το φύλλωμα και πλουσιότερη η ανθοφορία, ενώ στη βαθιά σκιά το φυτό ζει αλλά ανθίζει ελάχιστα. Καλό είναι το σημείο να προστατεύεται από τους δυνατούς και παγερούς ανέμους, που ταλαιπωρούν τους νεαρούς βλαστούς.
Ως προς το έδαφος, το ρυγχόσπερμο δεν είναι απαιτητικό και αναπτύσσεται σχεδόν παντού, αρκεί να υπάρχει καλή αποστράγγιση. Η υπερβολική υγρασία στη ρίζα είναι το μόνο πράγμα που δεν ανέχεται. Για φυτοφράχτη στο έδαφος, τα φυτά τοποθετούνται σε αποστάσεις 80 εκ. ως 1 μ. μεταξύ τους, ώστε να κλείσουν τα κενά χωρίς να ανταγωνίζονται υπερβολικά. Το σύστημα στήριξης, δηλαδή σύρματα, δικτυωτό ή καλαμωτή, μπαίνει από την πρώτη μέρα, γιατί το φυτό αναρριχάται περιελίσσοντας τους βλαστούς του και χρειάζεται κάτι να πιαστεί.
Ρυγχόσπερμο σε γλάστρα
Μετά την αγορά από το φυτώριο, το φυτό μεταφυτεύεται σε μεγαλύτερο δοχείο, από πλαστικό ή τερακότα, που πρέπει οπωσδήποτε να διαθέτει οπές αποστράγγισης ώστε το επιπλέον νερό να φεύγει μέσα σε λίγα λεπτά. Ξεκινάμε με σχετικά μικρή γλάστρα, πάντως μεγαλύτερη από εκείνη του φυτωρίου. Ένα φυτό που αγοράστηκε σε δοχείο 9 λίτρων, για παράδειγμα, μεταφυτεύεται άνετα σε γλάστρα 20 λίτρων.
Το μείγμα φύτευσης αποτελείται από φυτόχωμα με καλή αποστράγγιση, ελαφρά αναμειγμένο με ποταμίσια άμμο ή περλίτη, και εμπλουτίζεται με κομπόστ. Στην αρχή, ο κεντρικός βλαστός χρειάζεται καθοδήγηση και ίσως δέσιμο, μέχρι να στρίψει και να ανέβει στην καλαμωτή ή την πέργκολα. Από εκεί και πέρα το φυτό συνεχίζει μόνο του προς τα πάνω χωρίς κανένα πρόβλημα. Σε μεγάλη γλάστρα, ένα ώριμο ρυγχόσπερμο καλύπτει τελικά επιφάνεια 6 ως 9 τετραγωνικών μέτρων.
Πότισμα
Το ρυγχόσπερμο ανέχεται την ξηρασία, αλλά σε γλάστρα είναι σαφώς λιγότερο ανεκτικό από ό,τι στο χώμα, γιατί ο περιορισμένος όγκος χώματος στεγνώνει γρήγορα. Τους καλοκαιρινούς μήνες χρειάζεται πότισμα δύο ως τρεις φορές την εβδομάδα, ενώ τον χειμώνα πολύ πιο αραιά. Ο κανόνας είναι να ποτίζουμε όταν έχει στεγνώσει η επιφάνεια του χώματος και ποτέ να μη λιμνάζει νερό στο πιάτο της γλάστρας.
Ένα στρώμα κομπόστ στην επιφάνεια της γλάστρας εμποδίζει τη γρήγορη εξάτμιση και βοηθά το χώμα να συγκρατεί υγρασία, κάτι που μειώνει αισθητά τη συχνότητα των ποτισμάτων μέσα στο καλοκαίρι. Τα φυτεμένα στο έδαφος, μετά την πλήρη εγκατάστασή τους, γίνονται αρκετά ανθεκτικά και χρειάζονται λίγα ποτίσματα.
Λίπανση
Αρκετοί καλλιεργητές δεν προσθέτουν τίποτα πέρα από κομπόστ και έχουν φυτά εντυπωσιακής ανάπτυξης και ανθοφορίας. Παρόλα αυτά, ιδιαίτερα τα δύο πρώτα χρόνια, αξίζει η υποβοήθηση με ένα ισορροπημένο λίπασμα, για παράδειγμα τύπου 7-7-7, μία φορά τον μήνα από την άνοιξη ως το τέλος του καλοκαιριού. Το λίπασμα μπορεί να είναι σε κοκκώδη μορφή, οπότε ακολουθεί πότισμα αμέσως μετά την εφαρμογή, ή υδατοδιαλυτό.
Η υπερβολική λίπανση δεν βοηθά. Τα πολλά αζωτούχα λιπάσματα ειδικά σπρώχνουν το φυτό σε πλούσιο φύλλωμα εις βάρος των ανθέων, οπότε για καλή ανθοφορία προτιμώνται τα ισορροπημένα σκευάσματα ή εκείνα με περισσότερο φώσφορο και κάλιο.
Κλάδεμα
Κάθε άνοιξη και φθινόπωρο καθαρίζουμε τα ξερά φύλλα και κλαδιά και κάθε νεκρό φυτικό υλικό. Το κύριο κλάδεμα όμως γίνεται από το τέλος της ανθοφορίας ως τις αρχές του φθινοπώρου, δηλαδή μέσα στο καλοκαίρι, γιατί έτσι δεν θυσιάζονται τα άνθη της χρονιάς και το φυτό προλαβαίνει να χτίσει τη βλάστηση που θα ανθίσει την επόμενη άνοιξη.
Στην πράξη, το ρυγχόσπερμο κλαδεύεται κυρίως για σχήμα και για περιορισμό. Όταν το φυτό αρχίσει να αναπτύσσεται προς την αντίθετη κατεύθυνση από την πέργκολα ή την καλαμωτή, οι βλαστοί αυτοί κόβονται, ώστε να κατευθύνει τους πόρους του εκεί που μας ενδιαφέρει, δηλαδή στη γρήγορη κάλυψη της επιφάνειας. Από τον τρίτο και τέταρτο χρόνο, όταν η ανάπτυξη γίνεται ραγδαία, χρειάζεται και κλάδεμα αραιώματος για να αυξηθεί ο αερισμός στο εσωτερικό του φυτού. Χωρίς αυτό, η νέα βλάστηση πέφτει πάνω στην παλιά και δημιουργούνται συνθήκες ελλιπούς αερισμού.
Ο χειρισμός χρειάζεται προσοχή, γιατί από τους κομμένους φυτικούς ιστούς εκκρίνεται λευκή κολλώδης ουσία που μπορεί να προκαλέσει δερματικούς ερεθισμούς. Τα γάντια είναι απαραίτητα, και τα εργαλεία πρέπει να είναι κοφτερά και καθαρά.
Ανθοφορία
Η ανθοφορία ξεκινά στα μέσα της άνοιξης, τον Απρίλιο με Μάιο ανάλογα με την περιοχή, και διαρκεί ως τα τέλη Ιουλίου. Το άρωμα είναι έντονο και γλυκό, ιδιαίτερα αισθητό τις ηλιόλουστες μέρες και τα βράδια, ενώ τα άνθη προσελκύουν μέλισσες και πεταλούδες.
Όταν ένα ρυγχόσπερμο δεν ανθίζει ικανοποιητικά, οι αιτίες είναι συνήθως τρεις. Η θέση έχει πολλή σκιά, η λίπανση έχει υπερβολικό άζωτο, ή το φυτό είναι ακόμη νεαρό και βρίσκεται στο στάδιο όπου επενδύει στη βλάστηση. Ένα πλήρες λίπασμα στις αρχές της άνοιξης και μια θέση με περισσότερο ήλιο διορθώνουν την εικόνα μέσα στην επόμενη σεζόν.
Το ρυγχόσπερμο τον χειμώνα
Τον χειμώνα το φύλλωμα συχνά αποκτά μπρονζέ ή κοκκινωπές αποχρώσεις, κάτι που είναι φυσιολογική αντίδραση στο ψύχος και όχι ένδειξη προβλήματος. Το φυτό αντέχει έως τους -10°C, όμως στις πολύ ψυχρές περιοχές οι γλάστρες μεταφέρονται κοντά σε τοίχο ή προστατεύονται με αντιπαγετικό ύφασμα στις έντονες παγωνιές.
Το πότισμα μειώνεται σημαντικά, καθώς το χώμα κρατά την υγρασία πολύ περισσότερο, και γίνεται μόνο όταν έχει στεγνώσει. Η λίπανση διακόπτεται ως την άνοιξη, ενώ τα βαριά κλαδέματα αποφεύγονται. Ένα ελαφρύ αραίωμα και ο καθαρισμός των ξερών κλαδιών μπορούν να γίνουν στα τέλη του χειμώνα, αφού περάσουν οι μεγάλες παγωνιές.
Πολλαπλασιασμός
Ο πολλαπλασιασμός γίνεται με τρεις τρόπους, με τα μοσχεύματα να είναι μακράν ο πιο πρακτικός:
- Μοσχεύματα: κόβονται τμήματα ξυλοποιημένου βλαστού μήκους περίπου 20 εκ., γίνεται επίπαση της βάσης τους με ορμόνη ριζοβολίας και φυτεύονται σε αφράτο, υγρό υπόστρωμα σε σκιερό μέρος
- Καταβολάδες: ένας χαμηλός βλαστός λυγίζεται και θάβεται σε σημείο επαφής με το χώμα, όπου ριζοβολεί, και μετά κόβεται από το μητρικό φυτό
- Σπόρος: εφαρμόζεται σπάνια, γιατί είναι αρκετά δύσκολος και απαιτεί πολύ χρόνο μέχρι να δώσει φυτό αξιοποιήσιμου μεγέθους
Γιατί κιτρινίζουν τα φύλλα ή ξεραίνεται το ρυγχόσπερμο
Το ρυγχόσπερμο θεωρείται από τα πιο ανθεκτικά αναρριχώμενα και δεν παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα από ασθένειες. Όταν παρουσιάσει κιτρίνισμα ή ξήρανση, οι αιτίες είναι συγκεκριμένες:
- Υπερβολικό πότισμα ή κακή στράγγιση: το νερό λιμνάζει, οι ρίζες σαπίζουν, τα φύλλα κιτρινίζουν και πέφτουν. Είναι η συχνότερη αιτία στη γλάστρα
- Ξηρασία: σε γλάστρα και με δυνατούς ανέμους το φυτό διψά γρήγορα, το φύλλωμα ξεραίνεται και τα κλαδιά μένουν γυμνά
- Έλλειψη σιδήρου ή ιχνοστοιχείων: δίνει κιτρίνισμα στα νεαρά φύλλα, με τις νευρώσεις να παραμένουν πράσινες, και διορθώνεται με ιχνοστοιχεία σε χηλική μορφή
- Περιορισμένος χώρος ρίζας: φυτό που στέκεται χρόνια χωρίς ανάπτυξη σε μικρή γλάστρα χρειάζεται μεταφύτευση σε μεγαλύτερο δοχείο με φρέσκο υπόστρωμα
Ο έλεγχος ξεκινά πάντα από το χώμα. Σκάβουμε λίγο με το δάχτυλο, και αν το χώμα είναι λασπωμένο σταματάμε το πότισμα και βελτιώνουμε τη στράγγιση, ενώ αν είναι εντελώς στεγνό ποτίζουμε καλά. Τα εντελώς ξερά κλαδιά κόβονται, ώστε το φυτό να κατευθύνει την ενέργειά του στη νέα βλάστηση.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε φυτεύεται το ρυγχόσπερμο
Την άνοιξη, από τον Μάρτιο ως τον Μάιο, ή το φθινόπωρο, από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο. Η φθινοπωρινή φύτευση δίνει καλύτερη ριζοβολία πριν τον χειμώνα.
Τι διαφορά έχει το ρυγχόσπερμο από το γιασεμί
Δεν είναι συγγενικά φυτά. Το γιασεμί ανήκει στο γένος Jasminum και στην οικογένεια Oleaceae, ενώ το ρυγχόσπερμο στα Apocynaceae. Το ρυγχόσπερμο είναι αειθαλές και πιο ανθεκτικό στο κρύο, ενώ τα περισσότερα γιασεμιά ξεγυμνώνονται τον χειμώνα.
Προσελκύει κουνούπια το ρυγχόσπερμο
Όχι από μόνο του. Τα αρωματικά άνθη του προσελκύουν μέλισσες και πεταλούδες, όχι κουνούπια. Τα κουνούπια εμφανίζονται όταν λιμνάζει νερό στο πιάτο της γλάστρας, κάτι που ισχύει για οποιοδήποτε φυτό, οπότε το πιάτο αδειάζει τακτικά.
Είναι τοξικό το ρυγχόσπερμο για γάτες και σκύλους
Σύμφωνα με την ASPCA, το Trachelospermum jasminoides δεν είναι τοξικό για γάτες, σκύλους και άλογα. Ο λευκός χυμός του μπορεί ωστόσο να ερεθίσει το ανθρώπινο δέρμα, οπότε ο χειρισμός του γίνεται με γάντια.
Σε τι αποστάσεις φυτεύεται για φράχτη
Σε αποστάσεις 80 εκ. ως 1 μ. μεταξύ των φυτών, με σύστημα στήριξης τοποθετημένο από την αρχή. Η κάλυψη ολοκληρώνεται συνήθως από τον δεύτερο με τρίτο χρόνο.
Πόσο ψηλό γίνεται το ρυγχόσπερμο
Φτάνει συνήθως τα 6 ως 9 μέτρα, ανάλογα με τη στήριξη που του παρέχεται, ενώ σε ιδανικές συνθήκες ξεπερνά και τα 12 μέτρα. Σε γλάστρα η ανάπτυξη περιορίζεται φυσικά από τον όγκο του χώματος.
|
Εφόδια για το ρυγχόσπερμο στο Farmclick Δες τα εδαφοβελτιωτικά για υπόστρωμα με καλή στράγγιση, τα κρυσταλλικά λιπάσματα για τη θρέψη της ανθοφορίας και τα σκευάσματα βιοδιέγερσης για γρήγορη ριζοβολία μετά τη μεταφύτευση, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Πηγές
- Royal Horticultural Society, Trachelospermum jasminoides.
- ASPCA Animal Poison Control, Star jasmine.
