Πόσα ξέρουμε στ' αλήθεια για τα μικροπλαστικά στα τρόφιμα;

Τα πλαστικά αποτελούν το 37% όλων των υλικών συσκευασίας τροφίμων, περισσότερο από το χαρτί και το χαρτόνι (34%), το γυαλί (11%) ή τα μέταλλα (6%). Ένα μέρος αυτού του πλαστικού καταλήγει μέσα στο ίδιο το τρόφιμο, σε θραύσματα τόσο μικρά που τα καταπίνουμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Πρόσφατη ανασκόπηση υπολόγισε ότι κάθε άνθρωπος καταπίνει ανάμεσα σε 39.000 και 52.000 σωματίδια μικροπλαστικών τον χρόνο, και ότι όσοι πίνουν εμφιαλωμένο νερό προσλαμβάνουν έως 90.000 σωματίδια περισσότερα ετησίως σε σχέση με όσους πίνουν νερό βρύσης.

Νούμερα σαν αυτά γίνονται εύκολα viral, η πραγματική επιστημονική εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) έχουν εξετάσει τα στοιχεία, και ως τώρα κανείς τους δεν έχει ορίσει σαφή κίνδυνο για την υγεία από τα μικροπλαστικά στα τρόφιμα. Ο βασικός λόγος είναι ότι οι μέθοδοι ανίχνευσης και μέτρησης των σωματιδίων δεν είναι ακόμη αρκετά αξιόπιστες ώστε να συγκρίνονται τα αποτελέσματα από μελέτη σε μελέτη. Στο άρθρο εξετάζεται τι είναι τα μικροπλαστικά στα τρόφιμα, από πού προέρχονται, τι έχει πραγματικά μετρηθεί, και γιατί το ερώτημα για την υγεία παραμένει ανοιχτό.

Τι είναι τα μικροπλαστικά και τα νανοπλαστικά

Μικροπλαστικά είναι τα πλαστικά σωματίδια μικρότερα από 5 χιλιοστά. Τα νανοπλαστικά είναι ακόμη μικρότερα, κάτω από 100 νανόμετρα, περίπου χίλιες φορές λεπτότερα από μια ανθρώπινη τρίχα. Το μέγεθος έχει σημασία για την ασφάλεια των τροφίμων, γιατί αλλάζει τη συμπεριφορά του σωματιδίου. Τα νανοπλαστικά θεωρούνται πιο δραστικά και ικανότερα να διαπερνούν τους βιολογικούς φραγμούς από τα μεγαλύτερα μικροπλαστικά, κάτι που γεννά την πιθανότητα μεγαλύτερης τοξικότητας, χωρίς ωστόσο αυτό να έχει επιβεβαιωθεί στον άνθρωπο.

Τα μικροπλαστικά δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό του ανακυκλωμένου πλαστικού ή κάποιου συγκεκριμένου υλικού. Τα κοινά πολυμερή συσκευασίας τροφίμων, όπως το PET, το πολυστυρένιο (PS), το πολυπροπυλένιο (PP) και το πολυαιθυλένιο (PE), μπορούν όλα να απελευθερώσουν σωματίδια όταν εκτεθούν σε μηχανική τριβή, θερμότητα ή χημική επαφή. Συστηματική ανασκόπηση διαπίστωσε ότι πάνω από το 96% των αντικειμένων που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα απελευθερώνει μικροπλαστικά και νανοπλαστικά κατά την κανονική, προβλεπόμενη χρήση τους. Πρόκειται δηλαδή για γενικό γνώρισμα της πλαστικής συσκευασίας, και όχι για ελάττωμα κάποιου συγκεκριμένου προϊόντος.

Από πού προέρχονται τα σωματίδια στα τρόφιμα

Τα σωματίδια φτάνουν στο τρόφιμο από τρεις κυρίως πηγές. Η πιο άμεση είναι η συσκευασία. Όσα πολυμερή ακουμπούν απευθείας το τρόφιμο αφήνουν θραύσματα, και η ποσότητα μεγαλώνει με τη θερμοκρασία, με τον χρόνο επαφής, με τη δομή του τροφίμου και με την έκταση της επιφάνειας. Το ζέσταμα του τροφίμου μέσα σε πλαστικό, ή η αποθήκευση όξινων και λιπαρών τροφίμων σε αυτό, αυξάνει αισθητά αυτή την απελευθέρωση.

Δεύτερη πηγή είναι η ίδια η γραμμή παραγωγής, αφού πλαστικός εξοπλισμός, σωληνώσεις και δοχεία χρησιμοποιούνται πολύ πριν φτάσει το προϊόν στη συσκευασία. Τρίτη είναι το περιβάλλον γύρω μας, μιας και τα μικροπλαστικά βρίσκονται πια στο έδαφος, στο νερό και στον αέρα. Ακόμη και η ίδια η μηχανική ανακύκλωση πλαστικών αποβλήτων έχει αναγνωριστεί ως πηγή ρύπανσης, με μια εκτίμηση να προβλέπει ότι η παγκόσμια εκροή από μονάδες μηχανικής ανακύκλωσης θα ανέβει από 41 χιλιάδες τόνους το 2000 σε 1.397 χιλιάδες τόνους το 2060. Στη γεωργική γη ειδικότερα, τα πλαστικά εδαφοκάλυψης, η λυματολάσπη και το κομπόστ ρυπαίνουν αναγνωρισμένα το έδαφος, και μέσα από αυτό τα σωματίδια μπορούν να περάσουν στις καλλιέργειες.

Μια γαλλική μελέτη έδωσε ένα αποτέλεσμα που αξίζει να ξέρει κανείς, γιατί έρχεται αντίθετο στη διαίσθηση. Οι ερευνητές βρήκαν μικροπλαστικά σε ποτά μέσα σε γυάλινες φιάλες, ορισμένες φορές σε υψηλότερες συγκεντρώσεις από ό,τι στα ίδια ποτά μέσα σε πλαστικές. Η πιθανότερη πηγή ήταν η βαφή στα μεταλλικά καπάκια που σφράγιζαν τις γυάλινες φιάλες, και όχι το ίδιο το γυαλί. Το συμπέρασμα είναι ότι το υλικό συσκευασίας που βλέπει ο καταναλωτής δεν είναι πάντα η κύρια πηγή των σωματιδίων.

Τι έχει μετρηθεί στο ανθρώπινο σώμα

Μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί σε πλήθος ανθρώπινων ιστών και οργάνων, ανάμεσά τους στο αίμα, στο μητρικό γάλα, στους πνεύμονες, στην καρδιά και στον πλακούντα. Η ανίχνευσή τους εκεί επιβεβαιώνει ότι τα σωματίδια μπορούν να μπουν στο σώμα και να μετακινηθούν μέσα του. Από μόνη της όμως δεν αποδεικνύει βλάβη.

Η εικόνα για την απορρόφηση είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Ανασκόπηση του 2025 από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνων (BfR) κατέληξε ότι οι αξιόπιστες πληροφορίες για το πώς πραγματικά κατανέμονται τα μικροπλαστικά στον ανθρώπινο οργανισμό είναι περιορισμένες, και ότι τα σωματίδια μεγαλύτερα από περίπου 1,5 μικρόμετρα που καταπίνονται μάλλον δεν απορροφώνται από τον εντερικό φραγμό. Ακόμη και εκεί που η απορρόφηση είναι περιορισμένη, τα μικροπλαστικά που καταπίνονται έχουν συνδεθεί με διαταραχές στο μικροβίωμα του εντέρου, μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση, με την έκταση να εξαρτάται από τον τύπο, το μέγεθος και τη συγκέντρωση των σωματιδίων.

Γιατί οι ρυθμιστικές αρχές δεν έχουν ορίσει σαφή κίνδυνο

Το κεντρικό πρόβλημα είναι η μέτρηση. Δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή, επικυρωμένη μέθοδος για τη δειγματοληψία, την επεξεργασία, τη μέτρηση και την ταυτοποίηση των σωματιδίων, κι έτσι τα αποτελέσματα διαφορετικών εργαστηρίων συχνά δεν συγκρίνονται μεταξύ τους. Σφάλματα μπορούν να μπουν σε κάθε στάδιο, από τη δειγματοληψία στο περιβάλλον ως την τελική ταυτοποίηση του σωματιδίου.

Αυτό έχει άμεσες συνέπειες στους εντυπωσιακούς αριθμούς. Η EFSA εξέτασε την απελευθέρωση μικρο- και νανοπλαστικών από υλικά σε επαφή με τρόφιμα και κατέληξε ότι, λόγω των κενών στα δεδομένα και της απουσίας επικυρωμένων πρωτοκόλλων ελέγχου, η πραγματική απελευθέρωση σωματιδίων είναι μάλλον πολύ μικρότερη από όση δείχνουν πολλά δημοσιευμένα νούμερα. Ο WHO δήλωσε το 2022 ότι τα διαθέσιμα δεδομένα είχαν πολύ περιορισμένη αξία για την εκτίμηση του κινδύνου των νανοπλαστικών για την ανθρώπινη υγεία. Στην ίδια γραμμή και ο FAO, που επισήμανε ανησυχίες για τα χημικά συστατικά και τους ρυπαντές που μεταφέρουν τα σωματίδια, αλλά βρήκε τα στοιχεία πολύ περιορισμένα για να βγάλει συμπέρασμα σχετικά με τη σημασία της έκθεσης για τη δημόσια υγεία.

Υπάρχουν ανασκοπήσεις που συνδέουν την έκθεση σε μικροπλαστικά με συγκεκριμένες επιπτώσεις στην υγεία, αλλά στηρίζονται κυρίως σε μελέτες παρατήρησης, οι οποίες δεν μπορούν να αποδείξουν σχέση αιτίου-αιτιατού. Αρκετά ερωτήματα μένουν αναπάντητα προτού μπορέσει να ποσοτικοποιηθεί ένας κίνδυνος, ανάμεσά τους οι αναλυτικές μέθοδοι, η εκτίμηση της έκθεσης, η σχέση δόσης-απόκρισης, το ποια όργανα επηρεάζονται και οι βιολογικοί μηχανισμοί που εμπλέκονται. Συγκεντρωτική ανάλυση του 2025 κατέληξε ότι η σημερινή κατάσταση της επιστήμης δικαιολογεί την ανάπτυξη στρατηγικών για τη μείωση της έκθεσης ως προληπτικό μέτρο, αντί να περιμένουμε απόδειξη της βλάβης.

Πρακτικά βήματα για τη μείωση της έκθεσης

Τα στοιχεία δεν δικαιολογούν πανικό, στηρίζουν όμως κάποιες λογικές συνήθειες με μηδαμινό κόστος, όσο η επιστήμη ωριμάζει. Το ζέσταμα τροφίμου μέσα σε πλαστικά δοχεία αυξάνει την απελευθέρωση σωματιδίων και χημικών ουσιών, οπότε η μεταφορά του φαγητού σε γυάλινο ή κεραμικό σκεύος πριν τον φούρνο μικροκυμάτων το αποφεύγει. Η αποθήκευση ζεστών, όξινων ή λιπαρών τροφίμων σε πλαστικό για μεγάλο διάστημα έχει το ίδιο αποτέλεσμα και περιορίζεται με τον ίδιο τρόπο. Για το πόσιμο νερό, η σύγκριση εμφιαλωμένου και βρύσης γέρνει υπέρ της βρύσης στις περισσότερες περιπτώσεις όπου το νερό είναι ασφαλές να πιει κανείς, δεδομένων των υψηλότερων μετρήσεων σωματιδίων που αναφέρονται για το εμφιαλωμένο.

Πρόκειται για λογικές προφυλάξεις, όχι για εγγυήσεις, αφού το περιβάλλον είναι μια κοινή πηγή που οι επιλογές συσκευασίας από μόνες τους δεν μπορούν να εξαλείψουν. Για τον κλάδο των τροφίμων και της γεωργίας, η ουσιαστικότερη δουλειά βρίσκεται πιο πάνω στην αλυσίδα. Σε καλύτερα επικυρωμένες μεθόδους ελέγχου, σε συστήματα ιχνηλασιμότητας που εντοπίζουν πού μπαίνει η ρύπανση μέσα στην εφοδιαστική αλυσίδα, και σε συσκευασίες σχεδιασμένες ώστε να απελευθερώνουν λιγότερα σωματίδια εξαρχής.

Συχνές ερωτήσεις

Έχει αποδειχθεί ότι τα μικροπλαστικά στα τρόφιμα προκαλούν ασθένειες;

Όχι. Σωματίδια έχουν ανιχνευθεί σε ανθρώπινους ιστούς, και ορισμένες μελέτες αναφέρουν συσχετίσεις με επιπτώσεις όπως η διαταραχή του μικροβιώματος του εντέρου, αλλά πρόκειται για μελέτες παρατήρησης που δεν αποδεικνύουν σχέση αιτίου-αιτιατού. Οι μεγάλες ρυθμιστικές αρχές δεν έχουν ορίσει σαφή κίνδυνο για την υγεία.

Αποφεύγει το πρόβλημα η γυάλινη συσκευασία;

Όχι απαραίτητα. Γαλλική μελέτη του 2025 βρήκε μικροπλαστικά σε ποτά μέσα σε γυάλινες φιάλες, με πιθανότερη πηγή τα βαμμένα μεταλλικά καπάκια. Το ορατό υλικό συσκευασίας δεν είναι πάντα η κύρια πηγή.

Είναι το εμφιαλωμένο νερό χειρότερο από το νερό βρύσης;

Με βάση τις μετρήσεις σωματιδίων που αναφέρονται, ναι. Μία ανασκόπηση υπολόγισε ότι όσοι πίνουν εμφιαλωμένο νερό καταπίνουν έως 90.000 σωματίδια μικροπλαστικών περισσότερα τον χρόνο σε σχέση με όσους πίνουν νερό βρύσης.

Γιατί τα δημοσιευμένα νούμερα διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους;

Επειδή δεν υπάρχει επικυρωμένη, τυποποιημένη μέθοδος για την ανίχνευση και τη μέτρηση των σωματιδίων. Η EFSA έχει επισημάνει ότι η πραγματική απελευθέρωση είναι μάλλον μικρότερη από όση δείχνουν πολλά δημοσιευμένα νούμερα.

Πηγές

1. Severin, I. et al. (2023). Stratégie pour une sécurité chimique intégrée des matériaux d'emballage au contact des denrées alimentaires. Cahiers de Nutrition et de Diététique, 58(2).
2. Sajedi, S., An, C. & Chen, Z. (2025). Unveiling the hidden chronic health risks of nano- and microplastics in single-use plastic water bottles: A review. Journal of Hazardous Materials, 495.
3. Sharma, V.K. et al. (2023). Nanoplastics are potentially more dangerous than microplastics. Environmental Chemistry Letters, 21(4).
4. Carullo, D. & Farris, S. (2025). Food packaging and potential microplastics release. In: Microplastics in Agriculture and Food Science. Elsevier.
5. Zimmermann, L. et al. (2025). Food contact articles as source of micro- and nanoplastics: a systematic evidence map. npj Science of Food, 9(1).
6. Kato, L.S. & Conte-Junior, C.A. (2021). Safety of Plastic Food Packaging: The Challenges about Non-Intentionally Added Substances (NIAS). Polymers, 13(13).
7. Suzuki, G. et al. (2024). Global discharge of microplastics from mechanical recycling of plastic waste. Environmental Pollution, 348.
8. Chaïb, I. et al. (2025). Microplastic contaminations in a set of beverages sold in France. Journal of Food Composition and Analysis, 144.
9. Leslie, H.A. et al. (2022). Discovery and quantification of plastic particle pollution in human blood. Environment International, 163.
10. Ragusa, A. et al. (2021). Plasticenta: First evidence of microplastics in human placenta. Environment International, 146.
11. Jenner, L.C. et al. (2022). Detection of microplastics in human lung tissue using μFTIR spectroscopy. Science of The Total Environment, 831.
12. Janzik, R. et al. (2025). Microplastics: State of the evidence on health effects and public perception. Deutsches Ärzteblatt International, 122.
13. Thin, Z.S. et al. (2025). Impact of microplastics on the human gut microbiome: a systematic review. BMC Gastroenterology, 25(1).
14. Gao, B. et al. (2025). Association between microplastics and the functionalities of human gut microbiome. Ecotoxicology and Environmental Safety, 290.
15. Alam, Md.J. & Rahman, Md.M. (2025). Challenges associated with preventive measures and environmentally acceptable techniques to control microplastics. In: Microplastics. Elsevier.
16. McIlwraith, H.K. et al. (2025). Positive controls with representative materials are essential for the advancement of microplastics research. Microplastics and Nanoplastics, 5(1).
17. EFSA et al. (2025). Literature review on micro- and nanoplastic release from food contact materials during their use. EFSA Supporting Publications, 22(10).
18. WHO (2022). Dietary and inhalation exposure to nano- and microplastic particles and potential implications for human health. World Health Organization, Geneva.
19. Garrido Gamarro, E. & Costanzo, V. (2022). Microplastics in food commodities, a food safety review on human exposure through dietary sources. FAO, Food Safety and Quality Series No. 18.
20. Lamoree, M.H. et al. (2025). Health impacts of microplastic and nanoplastic exposure. Nature Medicine, 31(9).
21. Feeley, M., Niegowska Conforti, M., Fattori, V. & Lipp, M. (2026). Food safety implications of recycled plastics and alternative food contact materials. FAO, Food Safety and Quality Series No. 35