Τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων για την ελιά που κυκλοφορούν αυτή την εποχή στη δυτική Ελλάδα και στα Ιόνια νησιά δεν περιορίζονται πλέον σε γενικές οδηγίες. Δημοσιεύουν ημερήσιες καμπύλες επικινδυνότητας για το κυκλοκόνιο, με μετρήσεις από σταθμούς σε περιοχές όπως η Βελίκα Μεσσηνίας και τα Καλύβια Αιτωλοακαρνανίας, όπου η θερμοκρασία, η σχετική υγρασία και η βροχόπτωση μεταφράζονται σε ποσοστό κινδύνου.
Πίσω από αυτές τις καμπύλες υπάρχουν μοντέλα με συγκεκριμένες παραμέτρους, και η γνώση τους επιτρέπει στον παραγωγό να καταλάβει γιατί μια βροχή είναι επικίνδυνη και μια άλλη όχι.
Τι χρειάζεται μια μόλυνση
Η μόλυνση από τον μύκητα Venturia oleaginea απαιτεί δύο πράγματα ταυτόχρονα, και η απουσία του ενός την ακυρώνει.
Χρειάζεται συνεχή διύγρανση του φύλλου, δηλαδή παρουσία νερού πάνω στην επιφάνειά του ώστε τα κονίδια να βλαστήσουν, και ταυτόχρονα θερμοκρασία μέσα σε συγκεκριμένο εύρος, γιατί εκτός αυτού η βλάστηση σταματά ανεξάρτητα από την υγρασία. Τα κονίδια μεταφέρονται αποκλειστικά με το νερό, με πιτσίλισμα σταγόνων βροχής και απορροή από φύλλο σε φύλλο, οπότε μια υγρή ομίχλη χωρίς βροχή δεν μεταφέρει μόλυσμα με τον ίδιο τρόπο.
Οι αριθμοί που ορίζουν τον κίνδυνο
Έρευνα σε ελληνικά στελέχη του μύκητα προσδιόρισε με ακρίβεια τα δύο κατώφλια. Η βλάστηση των κονιδίων γίνεται σε εύρος θερμοκρασίας από 5 έως 25 βαθμούς, με το βέλτιστο να βρίσκεται στους 20. Πάνω και κάτω από αυτό το εύρος η διαδικασία δεν προχωρά, γεγονός που εξηγεί γιατί ο καύσωνας του καλοκαιριού σταματά ουσιαστικά την εξέλιξη της ασθένειας.
Για την έναρξη της βλάστησης απαιτούνται τουλάχιστον 12 ώρες συνεχούς διύγρανσης στη βέλτιστη θερμοκρασία. Η τιμή αυτή είναι το ελάχιστο κατώφλι έναρξης. Οι οδηγίες πεδίου χρησιμοποιούν συχνά μεγαλύτερα διαστήματα ως όριο ασφαλείας, καθώς για την πλήρη εγκατάσταση της μόλυνσης και την ανάπτυξη της ασθένειας χρειάζεται περισσότερος χρόνος από ό,τι για την απλή βλάστηση ενός κονιδίου, ενώ όσο αυξάνεται η διάρκεια της διύγρανσης, τόσο αυξάνεται και η ένταση της προσβολής.
Η ηλικία του φύλλου αλλάζει την ευπάθεια
Ένας τρίτος παράγοντας, που δεν εμφανίζεται στις καμπύλες αλλά καθορίζει το αποτέλεσμα, είναι η ηλικία του ιστού. Οι μελέτες δείχνουν αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στην ηλικία του φύλλου και στη σοβαρότητα της ασθένειας, με τα πολύ νεαρά φύλλα να χαρακτηρίζονται εξαιρετικά ευπαθή. Η ίδια βροχή, με την ίδια θερμοκρασία και την ίδια διάρκεια διύγρανσης, προκαλεί επομένως πολύ μεγαλύτερη ζημιά σε δέντρο με φρέσκια βλάστηση παρά σε δέντρο με ώριμο φύλλωμα. Από εδώ προκύπτει και ο λόγος που η άνοιξη αποτελεί τη δεύτερη κρίσιμη περίοδο της χρονιάς, καθώς συνδυάζει υγρό καιρό με τρυφερούς ιστούς.
Το πείραμα στη Χαλκιδική
Δύο μοντέλα πρόβλεψης, ένα γενικό και ένα πολυωνυμικό, δοκιμάστηκαν σε συνθήκες πεδίου στην Ποτίδαια Χαλκιδικής επί τρία συνεχόμενα έτη, από το 2016 έως το 2018, με παρακολούθηση θερμοκρασίας, βροχόπτωσης και διύγρανσης φύλλων από τον Μάιο έως τον Δεκέμβριο.
Τα αποτελέσματα ήταν διπλά.
Και τα δύο μοντέλα προέβλεψαν σωστά τις περιόδους μόλυνσης, δηλαδή το πότε συνέβη το γεγονός. Παρουσίασαν όμως διαφορές ως προς τη σοβαρότητα της προσβολής, δηλαδή το πόσο μεγάλη ήταν η ζημιά που ακολούθησε.
Η διάκριση αυτή έχει πρακτική σημασία. Το μοντέλο απαντά στο ερώτημα αν υπήρξε περίοδος μόλυνσης και πότε, οπότε χρησιμεύει για τον χρονισμό της επέμβασης. Δεν αντικαθιστά όμως τον έλεγχο του ελαιώνα, ο οποίος δείχνει πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση.
Η λανθάνουσα περίοδος κάνει την πρόβλεψη απαραίτητη
Στο κυκλοκόνιο η αξία της πρόβλεψης είναι μεγαλύτερη από ό,τι σε άλλες ασθένειες, εξαιτίας της λανθάνουσας περιόδου. Ανάμεσα στη μόλυνση και στην εμφάνιση των πρώτων κηλίδων μεσολαβούν εβδομάδες, και σε δυσμενείς για τον μύκητα συνθήκες το διάστημα αυτό ξεπερνά τις εκατόν είκοσι ημέρες. Ένας ελαιώνας που δείχνει καθαρός μπορεί να έχει ήδη μολυνθεί, και όταν φανούν τα συμπτώματα η στιγμή της αποτελεσματικής επέμβασης έχει περάσει.
Η αντιμετώπιση είναι επομένως προληπτική, και η πρόληψη προϋποθέτει να ξέρεις πότε έρχεται ο κίνδυνος. Αυτό ακριβώς δίνουν τα μοντέλα και οι καμπύλες των δελτίων.
Πού διαχειμάζει το μόλυσμα
Ο μύκητας περνά το καλοκαίρι ως μυκήλιο μέσα στα μολυσμένα φύλλα, τόσο σε εκείνα που παραμένουν στην κόμη όσο και σε όσα έχουν πέσει στο έδαφος. Το φθινόπωρο το μυκήλιο ανακτά τη δραστηριότητά του, είτε από τις λανθάνουσες μολύνσεις της προηγούμενης άνοιξης είτε από παλιές κηλίδες, και παράγει νέα κονίδια. Αυτά διασπείρονται με το πιτσίλισμα της βροχής και ξεκινούν τον νέο κύκλο. Γι' αυτό και οι πρώτες φθινοπωρινές βροχές σηματοδοτούν την έναρξη των δευτερογενών μολύνσεων, όπως αναφέρουν και τα δελτία.
Πώς αξιοποιείται στην πράξη
Το μοντέλο δεν αντικαθιστά τον προγραμματισμό, τον ακριβολογεί.
Ο φθινοπωρινός ψεκασμός παραμένει προληπτικός και γίνεται πριν από τις βροχές. Η καμπύλη κινδύνου δείχνει όμως ποιες βροχές πρόκειται να μετατραπούν σε πραγματική περίοδο μόλυνσης, ώστε ο ψεκασμός να προηγηθεί εκεί που χρειάζεται και να μην επαναληφθεί άσκοπα εκεί που οι συνθήκες δεν συνέτρεχαν.
Σε συνδυασμό με τα δελτία των Περιφερειακών Κέντρων Προστασίας Φυτών, τα οποία δημοσιεύουν τις καμπύλες ανά περιοχή, ο παραγωγός μπορεί να συγκρίνει τη δική του τοποθεσία με τον πλησιέστερο σταθμό και να προσαρμόσει ανάλογα.
Σημαντικές σημειώσεις
Οι τιμές θερμοκρασίας και διύγρανσης που αναφέρονται προέρχονται από πειραματικές μελέτες σε ελεγχόμενες συνθήκες και από επικύρωση σε συγκεκριμένη τοποθεσία, οπότε λειτουργούν ως πλαίσιο κατανόησης και όχι ως συνταγή. Οι καμπύλες επικινδυνότητας αφορούν τον σταθμό μέτρησης και προσαρμόζονται στο μικροκλίμα κάθε ελαιώνα. Ο χρόνος και το είδος της επέμβασης καθορίζονται από τα κατά τόπους δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων, σε συνεργασία με γεωπόνο, με χρήση αποκλειστικά εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.
Πηγές
- Thomidis, T. et al. Evaluation of Two Predictive Models for Forecasting Olive Leaf Spot in Northern Greece. Plants.
- Viruega, J. R. & Trapero, A. Effect of temperature, wetness duration and leaf age on infection and development of olive leaf spot. Acta Horticulturae.
- Viruega, J. R., Roca, L. F., Moral, J. & Trapero, A. Factors affecting infection and disease development on olive leaves inoculated with Fusicladium oleagineum. Plant Disease.
- Roubal, C. et al. Field models for the prediction of leaf infection and latent period of Fusicladium oleagineum on olive. Plant Pathology.
- Obanor, F. O. et al. Effects of temperature, inoculum concentration, leaf age, and continuous and interrupted wetness on infection of olive plants by Spilocaea oleagina. Plant Pathology.
