Καλλιέργεια και φροντίδα του χρυσάνθεμου

Το χρυσάνθεμο είναι ο βασιλιάς του φθινοπωρινού κήπου. Όταν τα περισσότερα φυτά ολοκληρώνουν τον κύκλο τους, εκείνο γεμίζει γλάστρες και παρτέρια με πυκνά άνθη σε κίτρινο, κόκκινο, λευκό, ροζ και μωβ, και κρατά την ανθοφορία του για εβδομάδες. Στην Ελλάδα το λέμε και αγιοδημητριάτικο ή αγιοδημητράκι, γιατί η κορύφωση της ανθοφορίας του συμπίπτει με τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου στις 26 Οκτωβρίου, ενώ στην Κύπρο το φωνάζουν οκτωβρούδα. Είναι πολυετές, οπότε με το σωστό κλάδεμα και λίγη προστασία τον χειμώνα ξανανθίζει κάθε φθινόπωρο. Παρακάτω θα δούμε τις ποικιλίες του, τη φύτευση σε κήπο και γλάστρα, το πότισμα, τη λίπανση, το κλάδεμα, τη διαχείμαση και τον πολλαπλασιασμό του.

Τι είναι το χρυσάνθεμο

Το χρυσάνθεμο (Chrysanthemum) είναι γένος πολυετών ποωδών φυτών της οικογένειας των αστεροειδών (Asteraceae), με καταγωγή από την Κίνα και τη νοτιοανατολική Ασία. Ανήκει στην ίδια οικογένεια με τη διμορφοθήκη, το αργυράνθεμο, το αστεράκι, τη ζέρμπερα και τον κατιφέ, και υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου σαράντα είδη και πάνω από 20.000 ποικιλίες. Είναι φυλλοβόλο, δηλαδή τον χειμώνα χάνει το φύλλωμά του και μπαίνει σε λήθαργο, για να αναβλαστήσει την άνοιξη.

Στην Κίνα, από όπου κατάγεται, υπάρχουν και εδώδιμες ποικιλίες, με βλαστούς που τρώγονται σε σαλάτες και άνθη που γίνονται το γνωστό τσάι χρυσανθέμων.

Chrysanthemums pompon

Ποικιλίες χρυσάνθεμου

Οι ποικιλίες ξεχωρίζουν με βάση το σχήμα του άνθους, το ύψος του φυτού, το χρώμα και την εποχή ανθοφορίας.

Στο ύψος, οι χαμηλές ποικιλίες μένουν στα 25 με 30 εκ., φέρουν μεγαλύτερα άνθη με διάμετρο έως 10 εκ. και ταιριάζουν σε γλάστρες και ζαρντινιέρες, ενώ οι ψηλές φτάνουν το 1 με 1,3 μέτρο, σχηματίζουν φουντωτές μπάλες με πλήθος μικρότερων ανθέων και φυτεύονται στον κήπο. Στα χρώματα, πέρα από τις μονόχρωμες, υπάρχουν και ποικιλίες με εντυπωσιακές διχρωμίες.

Chrysanthemums spider type

Πότε ανθίζει το χρυσάνθεμο

Το χρυσάνθεμο ανθίζει κυρίως το φθινόπωρο, από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο, με την κορύφωση τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, εξ ου και το όνομα αγιοδημητριάτικο. Οι πρώιμες ποικιλίες ξεκινούν από τα μέσα του καλοκαιριού, ενώ οι όψιμες κρατούν τα άνθη τους έως τον Δεκέμβριο αν ο καιρός παραμείνει ζεστός. Η ανθοφορία κάθε φυτού διαρκεί από τέσσερις έως οκτώ εβδομάδες, ανάλογα με την ποικιλία, την περιοχή και τη φροντίδα.

Πού και πότε φυτεύεται

Το χρυσάνθεμο χρειάζεται φωτεινή θέση για πλούσια ανθοφορία, με προτίμηση στον πρωινό ήλιο, και προστασία από τον καυτό μεσημεριανό ήλιο του καλοκαιριού. Η θέση πρέπει επίσης να είναι προφυλαγμένη από την έντονη παγωνιά και τους δυνατούς ανέμους, που σπάζουν τους ανθοφόρους βλαστούς, ιδίως στις ψηλές ποικιλίες.

Αν και προσαρμόζεται σε όλους τους τύπους εδαφών, δίνει περισσότερα άνθη σε πλούσιο, γόνιμο και αφράτο χώμα με καλή αποστράγγιση. Στον κήπο, τα φυτά τοποθετούνται σε αποστάσεις 40 εκ., σε λάκκους εμπλουτισμένους με κομπόστ. Τα φυτά για μόνιμη εγκατάσταση στον κήπο φυτεύονται την άνοιξη, ώστε να ριζώσουν καλά πριν την ανθοφορία, ενώ τα ανθισμένα χρυσάνθεμα του φθινοπώρου μεταφυτεύονται άμεσα μόλις αγοραστούν, με προσοχή και καλό πότισμα.

Χρυσάνθεμο σε γλάστρα

Για το μπαλκόνι προτιμώνται οι χαμηλές, συμπαγείς ποικιλίες, που αντέχουν και στους ανέμους των ψηλών ορόφων. Η γλάστρα, πήλινη ή πλαστική, χρειάζεται διάμετρο και ύψος 20 με 30 εκ. και οπωσδήποτε τρύπες αποστράγγισης στη βάση, ενώ η καλύτερη θέση είναι σε δυτικό ή ανατολικό προσανατολισμό. Η φύτευση γίνεται κατά το σούρουπο και όχι τις μεσημεριανές ώρες, για να μη στρεσαριστεί το φυτό.

Ως υπόστρωμα χρησιμοποιείται φυτόχωμα γενικής χρήσης με καλή αποστράγγιση, ή μια σπιτική συνταγή από κηπόχωμα, τύρφη και περλίτη σε αναλογία 3:2:1. Κατά τη μεταφύτευση, η μπάλα του χώματος διατηρείται ακέραιη, και μόνο αν είναι ασφυκτικά γεμάτη ρίζες σπάμε ελαφρώς μερικά περιφερειακά ριζικά τριχίδια, ώστε να ανανεωθεί το ριζικό σύστημα. Ένα υγρό σκεύασμα με εκχύλισμα φυκιών ή βιοδιεγέρτη στο πρώτο πότισμα βοηθά το φυτό να ξεπεράσει το στρες της μεταφύτευσης.

Πότισμα

Το χρυσάνθεμο έχει σημαντικές απαιτήσεις σε νερό για ζωηρή βλάστηση και πλούσια ανθοφορία. Ποτίζεται δύο φορές την εβδομάδα την άνοιξη και το φθινόπωρο, και κάθε δύο μέρες τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες, ιδίως σε καύσωνα, καθώς και μετά τον σχηματισμό των μπουμπουκιών. Δύο λάθη κοστίζουν. Το υπερβολικό πότισμα προκαλεί σήψεις στη ρίζα, ενώ το βρέξιμο του φυλλώματος ανοίγει τον δρόμο σε μυκητολογικές ασθένειες όπως το ωίδιο και η σκωρίαση, οπότε το νερό πηγαίνει πάντα στη βάση του φυτού.

Λίπανση

Για τα χρυσάνθεμα του κήπου, προστίθεται 1 κουταλιά της σούπας πλήρες κοκκώδες λίπασμα μία φορά τον μήνα, από τα μέσα της άνοιξης έως τα μέσα του φθινοπώρου. Για τα φυτά σε γλάστρα, χρησιμοποιείται πλήρες υδατοδιαλυτό λίπασμα ανθοφορίας, ξεκινώντας δύο εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση και επαναλαμβάνοντας κάθε δύο με τρεις εβδομάδες, από τα τέλη της άνοιξης έως τα τέλη του φθινοπώρου.

Κλάδεμα και αφαίρεση ανθέων

Κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας, τα μαραμένα άνθη αφαιρούνται τακτικά, ώστε το φυτό να σχηματίζει συνεχώς νέα μπουμπούκια αντί να ξοδεύεται σε σπόρους. Το ετήσιο κλάδεμα γίνεται όταν μαραθούν όλα τα άνθη, με αφαίρεση των ξερών χαμηλών φύλλων και κόψιμο των κορυφών λίγο πάνω από τη διακλάδωση του κεντρικού βλαστού.

Το βαθύ, χαμηλό κλάδεμα, όμως, δεν γίνεται μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Περιμένουμε τα τέλη του χειμώνα, όταν περάσουν οι παγετοί, και τότε κόβουμε χαμηλά τους βλαστούς, ώστε το φυτό να αναβλαστήσει με ασφάλεια. Μετά το κλάδεμα εμφανίζονται σύντομα νέα κλαδιά και αρκετές παραφυάδες με δικές τους ρίζες, που αξιοποιούνται για πολλαπλασιασμό.

Το χρυσάνθεμο τον χειμώνα

Το χρυσάνθεμο δεν ξεραίνεται οριστικά τον χειμώνα, οπότε δεν το πετάμε μετά την ανθοφορία. Χάνει τα άνθη και μεγάλο μέρος του φυλλώματος και μπαίνει σε λήθαργο, αντέχοντας θερμοκρασίες έως περίπου −5°C. Οι γλάστρες μεταφέρονται σε προστατευμένο σημείο, όπως κοντά σε τοίχο ή σε μπαλκόνι με νότιο προσανατολισμό, ενώ στον κήπο η βάση του φυτού καλύπτεται με ένα στρώμα κομπόστ. Το πότισμα περιορίζεται πολύ, μόνο όταν το χώμα στεγνώσει τελείως. Στις αρχές της άνοιξης αφαιρούνται τα ξερά τμήματα και προστίθεται ένα ελαφρύ, ισορροπημένο λίπασμα για να ξεκινήσει η νέα βλάστηση.

Πολλαπλασιασμός του χρυσάνθεμου

Νέα φυτά δημιουργούνται εύκολα με τρεις τρόπους:

• Με μοσχεύματα, ο ταχύτερος τρόπος. Την άνοιξη ή το καλοκαίρι κόβονται κορυφαία τμήματα βλαστών μήκους 10 εκ. και φυτεύονται σε γλαστράκια με τύρφη και περλίτη σε αναλογία 1:1, σε δροσερό σημείο μέχρι να ριζώσουν. Η ορμόνη ριζοβολίας αυξάνει το ποσοστό επιτυχίας
• Με διαίρεση και παραφυάδες. Την άνοιξη, όταν οι νέοι βλαστοί φτάσουν τα 10 με 15 εκ., η μπάλα με τα ριζώματα χωρίζεται σε δύο μέρη, τα νέα φυτά κορυφολογούνται και φυτεύονται σε δικές τους γλάστρες
• Με σπόρο, στα τέλη του χειμώνα σε σπορείο ή στις αρχές της άνοιξης. Τα φυτά ανθίζουν την επόμενη χρονιά, όμως το χρώμα του άνθους δεν είναι εγγυημένο ότι θα μοιάζει με του μητρικού φυτού

Εχθροί και ασθένειες

Σε συνθήκες υπερβολικής υγρασίας, το χρυσάνθεμο προσβάλλεται από ωίδιο, που ασπρίζει τα φύλλα, και σκωρίαση, που αφήνει πορτοκαλοκάφε κηλίδες. Προληπτικά, τα φυτά ψεκάζονται κάθε δύο εβδομάδες με διάλυμα από 1 κουταλάκι του γλυκού μαγειρική σόδα σε 2 λίτρα νερό, ενώ σε έντονη προσβολή χρησιμοποιείται βρέξιμο θειάφι. Από τους εχθρούς, τη μελίγκρα και τις κάμπιες τις αντιμετωπίζουμε προληπτικά με διάλυμα από 1 κουταλιά της σούπας τριμμένο πράσινο σαπούνι σε 1 λίτρο νερό, και στις έντονες προσβολές με βιολογικό σκεύασμα φυσικής πυρεθρίνης ή θερινού πολτού.

Αξίζει να γνωρίζετε ότι η φυσική πυρεθρίνη, το γνωστό οικολογικό εντομοκτόνο, παράγεται από ένα είδος χρυσάνθεμου, το πύρεθρο. Τα ίδια τα φυτά του κήπου, ωστόσο, δεν απελευθερώνουν αρκετή ποσότητα ώστε να απωθούν τα έντομα από τα γειτονικά φυτά.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε ανθίζει το χρυσάνθεμο

Κυρίως από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο, με κορύφωση γύρω από τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου στις 26 Οκτωβρίου, εξ ου και το όνομα αγιοδημητριάτικο. Οι όψιμες ποικιλίες κρατούν έως τον Δεκέμβριο σε ζεστές περιοχές.

Πότε φυτεύουμε τα χρυσάνθεμα

Την άνοιξη για μόνιμη εγκατάσταση στον κήπο, ώστε να ριζώσουν πριν την ανθοφορία. Τα ανθισμένα φυτά του εμπορίου μεταφυτεύονται άμεσα το φθινόπωρο, με προσεκτικό χειρισμό της ρίζας και πότισμα αμέσως μετά.

Πόσο ζουν τα χρυσάνθεμα

Ως κομμένα άνθη στο βάζο κρατούν δύο έως τέσσερις εβδομάδες με συχνή αλλαγή νερού. Σε γλάστρα, η φθινοπωρινή ανθοφορία διαρκεί έναν με δύο μήνες. Ως πολυετές φυτό, με σωστό κλάδεμα και φροντίδα, ζει και ξανανθίζει για πολλά χρόνια.

Αντέχει το χρυσάνθεμο τον χειμώνα

Ναι, ως περίπου τους −5°C. Μπαίνει σε λήθαργο, χάνει άνθη και φύλλωμα και επανέρχεται την άνοιξη, αρκεί οι γλάστρες να προστατευτούν και η βάση του φυτού στον κήπο να καλυφθεί με κομπόστ.

Γιατί τα άνθη της δεύτερης χρονιάς είναι πιο φτωχά

Τα φυτά του φυτωρίου έχουν πλούσια πρώτη ανθοφορία λόγω της έντονης λίπανσης και των ελεγχόμενων συνθηκών στα θερμοκήπια. Από τη δεύτερη χρονιά, η τακτική λίπανση, το κορυφολόγημα και το σωστό κλάδεμα βοηθούν το φυτό να πλησιάσει ξανά την αρχική του εικόνα.

Τι συμβολίζει το χρυσάνθεμο

Στην Ιαπωνία, όπου λέγεται kiku, συμβολίζει τη μακροζωία και την ευημερία και αποτελεί έμβλημα του αυτοκρατορικού οίκου. Στην Ελλάδα είναι ταυτισμένο με το φθινόπωρο και τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου.

Πηγές

• Royal Horticultural Society, Chrysanthemums.
• BBC Gardeners' World Magazine, How to grow chrysanthemums.