Yunanistan’da Limon Yetiştiriciliğine İlişkin İstatistiki Veriler
Limon ağaçları ile kaplı alanlar ağırlıklı olarak Mora Yarımadası ve Batı Yunanistan bölgelerinde bulunmaktadır. Mora Yarımadası’nda 14.171 dönüm alanda limon ağacı yetiştirilmekte olup, bu rakam toplam limon ağacı dikili alanların %35,6’sını oluşturmaktadır. Buna karşılık Batı Yunanistan’da 12.379 dönüm alan (%31,1) limon ağacıyla kaplıdır. Ülkede toplamda 41.021 dönüm alanda limon ağacı yetiştirilmektedir (Yunanistan İstatistik Kurumu’nun 2019 yılı araştırmasına göre). 2017 yılında limon ağaçlarının kapladığı alan 39.846 dönüm, 2012’de ise 36.784 dönümdü. 2012’ye kıyasla 2017’de limon ağacı sayısı %2,0 artmıştır. Ancak limon yetiştiriciliği yapılan çiftlik sayısı 2012’de 22.724 iken, 2017’de 21.690’a düşmüştür.
Yunanistan’da Yetiştirilen Başlıca Limon Çeşitleri Nelerdir?
Adamopoulou: Yunanistan’daki toplam limon yetiştiriciliği alanlarının %6’sını kaplar. Bu çeşidin meyveleri heterojendir, yani boyutları orta büyüklükten çok büyüğe kadar değişir. Şekilleri eliptikten uzunumsuya doğru olup kısa boyunlu ve oldukça belirgin bir memesiz ucu vardır. Yalnızca bir tarafı olukla çevrilidir. Kabuğu orta kalınlıktan kalına doğru olup yüzeyi pürüzlüdür. Çiçeklenmesi çok aromatiktir, beyaz çiçek açar ve olgunlaştığında meyvenin rengi sarıdır. Eti ekşi ve bol sulu, az çekirdekli hatta bazen çekirdeksizdir. Tüm yıl boyunca çiçek açtığı için verimlidir ve üretimin %60-70’i kış aylarında gerçekleşir. Ağaç yan dallı, çok verimli ve Phoma tracheiphila mantarına dayanıklıdır. Yalnızca don riski olmayan güney bölgelerde tavsiye edildiği için Yunanistan’da sınırlı ölçekte yetiştirilmektedir.
Maglino (Maglini): Yunanistan’da en yaygın limon çeşididir. Ülkedeki limon alanlarının %42’sinde Maglino yetiştirilmektedir. Meyvesi orta büyüklükte, eliptik şekilli, kısa boyunlu ve iri meme ucuna sahiptir. Meme, bir tarafı daha derin olan bir olukla çevrilidir. Meyve kabuğu çok ince ve düzgündür; adını da buradan alır. Eti ekşi, çok aromatik ve bol sulu olur. Ancak meyvesi yumuşak yapılı olduğundan taşımaya ve depolamaya karşı hassastır, uzun süre dayanmaz ve kabuk yanıklığına karşı duyarlıdır. Az çekirdekli, erkenci ve tek meyve veren (yani ilkbahar çiçeklenmesinden çıkan kış meyvesi veren) bir çeşittir. Ağaç dik büyür, dikenlidir ve çok verimlidir – meyveleri çok kaliteli kabul edilir.
Karystino (Karystini): Yunanistan’da yetiştirilen limon çeşitleri arasında %8 oranla önemli bir yer tutar. Meyvesi orta büyüklükte olup uzunumsu ya da eliptik şekillidir. Maglino’dan daha uzun, kısa boyunlu ve küçük, sivri memesiz ucu vardır. Kabuğu orta kalınlıkta ve pürüzlüdür. Olgunlaştığında parlak sarı renge döner. Eti oldukça ekşi ve bol sulu olur. Az çekirdekli ya da çok çekirdekli olabilir. Orta erkenci bir çeşittir. Tek meyve verir, yani geç sonbahardan erken bahara kadar ürün alınır. Ağaç, dikensiz ve yan dallı yapısıyla dikkat çeker. Nakliyeye Maglino’dan daha dayanıklıdır ve mildiyöye karşı dirençlidir. Kalitesi yüksek bir çeşit olarak kabul edilir.
Yunanistan’da Yetiştirilen Yabancı Limon Çeşitleri Nelerdir?
Eureka: Amerikan kökenli bir çeşittir. Meyvesi küçük, eliptik, kısa boyunlu ve küçük memesiz uçludur, genellikle bir olukla çevrilidir. Kabuğu orta kalınlıkta, pürüzlü ve kırışık yüzeylidir. Eti yeşilimsi-sarı renkte, çok yumuşak, oldukça ekşi ve sulu olur. 10 dilimli olup olgunlaştığında parlak sarıya döner. Çoğunlukla çekirdeksiz veya az çekirdeklidir, çok verimlidir. Tüm yıl meyve verir ancak esasen geç kıştan erken yaza kadar yoğundur. Orta kuvvette, yan dallı, seyrek yapraklı ve dikensiz bir ağaçtır. Hızla meyveye yatar, hatta sürgün uçlarında bile meyve oluşturur. Ancak kısa ömürlüdür, iklim ve toprak koşullarında çok seçicidir. Soğuğa, küllemeye, böcek zararlarına ve bakım ihmallerine hassastır. Ayrıca önemli bir bilgi: portakal anacı ile uyuşmaz.
Interdonato: İtalyan kökenli bir çeşittir ve diğerlerine göre tadı biraz daha acıdır. Yunanistan’daki limon ekim alanlarının %13’ünü kaplar. Meyvesi büyük, uzunumsu ya da silindirik şekillidir. Kısa boyunlu, gelişmiş memesiz ucu vardır ve bu kısım bir olukla çevrilidir. Kabuğu orta kalınlıkta, çok düzgün yüzeylidir; dilim sayısı 8-9’dur. Eti gevrek, yeşilimsi-sarı renkte; kabuğu ise olgunlaştığında yoğun sarıdır. Yaprakları iri, orta yoğunlukta olup limon ağacınınkine benzer. Ağaç güçlü, çok verimli ve erkencidir. İtalyan çeşitleri arasında en erkencisidir. Meyveleri Eylül-Ekim’de olgunlaşır; bu dönem Yunanistan pazarında limonun bulunmadığı zamandır. Zorlamaya uygun değildir, erken olgunluğu için yetiştirilir. Az çekirdekli, dikensiz bir çeşittir; esasen sonbahar ve ilkbaharda ürün verir. Küllemeye karşı oldukça dayanıklıdır.
Berna: İspanyol kökenli bir çeşittir. Meyvesi küçük, oval ya da elipsoittir. Kabuğu karakteristik granüllü yüzeylidir, orta kalınlıktadır. Eti yoğun renkli, orta derecede sulu ve tatlımsıdır. Olgunlaştığında sarıya döner, fakat sonrasında yeniden yeşile çalar. Bu çeşidin önemli özelliği, meyvelerin ağaç üzerinde uzun süre kalabilmesidir – bu durum kalitesini etkilemez. Meyveler nakliye ve taşımaya da dayanıklıdır. Kökeni İspanya olsa da esasen Fas ve Cezayir’de yetiştirilmektedir. Geç olgunlaşan, yavaş büyüyen, meyveye geç yatan bir çeşittir. Çok verimlidir fakat ağaçları orta boyludur, yaprakları ince, uzun ve az sayıdadır. Çekirdeksiz veya az çekirdeklidir. Akdeniz’in en geççi çeşitlerinden biridir. Ancak meyvelerinin kalitesi düşük kabul edilir.
Santa Teresa: Görece yeni bir İtalyan çeşidi olup Femminello Ovale’nin varyetesi sayılır. Cercospora’ya karşı diğer tüm çeşitlerden daha dirençli olduğu için çok umut verici görülmektedir. İlk ağaç, hastalık nedeniyle neredeyse tamamen yok olmuş bir Femminello bahçesinde keşfedilmiştir. Meyvesi küçük-orta büyüklükte olup eti ekşi fakat hafif tatlımsıdır. Bu nedenle Limoncello üretiminde tercih edilir. Kabuğu orta kalınlıktadır, yüksek oranda uçucu yağ içerir ve yoğun turunçgil aroması yayar. Ağaç güçlü, dik büyüyen, sık yapraklı ve kalın yapraklıdır. Geççi, çok verimli ve az çekirdeklidir. Genellikle yarı dayanıklı anaçlara aşılanır. Ancak yalnızca sıcak, don görmeyen bölgelerde önerilmektedir.
Lisbon: Meyvesi orta büyüklükte, eliptik ile uzunumsu arasında, kısa boyunlu ve iri memesiz uçludur. Meme, bir tarafı daha derin olan bir olukla çevrilidir. Amerikan kökenlidir. Eti yeşilimsi-sarı renkte, çok ekşi, yumuşak ve bol suludur. Kabuğu orta kalınlıkta, pürüzlü yüzeylidir. Olgunlaştığında parlak sarı renge döner; dilim sayısı 10’dur. Çekirdeksiz veya az çekirdeklidir. Ağaç güçlü, dik büyüyen, iri, dikenli ve çok sık yapraklıdır. Çok verimlidir; Kaliforniya’da yetiştirilen en güçlü limon çeşitlerinden biridir. Geççi bir çeşittir, Eureka’ya göre daha az seçici, dona, rüzgâra ve yüksek sıcaklıklara dayanıklıdır. Güney bölgelerde yetiştiriciliği tavsiye edilir.
Kaynaklar:
Pontikis Konstantinos. (1997). Genel Ağaçbilimi. A. Stamoulis Vasilakakis. (2013). Genel ve Özel Ağaçbilimi. D. Gartaganis https://edis.ifas.ufl.edu/publication/CH159 https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SPG06/- https://edis.ifas.ufl.edu/publication/CH159
https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SPG06/-
http://www.gaiapedia.gr/gaiapedia/index.php/
https://www.kalliergo.gr/dentra-kipos/lemonia-kalliergeia-poikilies-exthroi-astheneies/
https://www.aphis.usda.gov/aphis/ourfocus/planthealth/plant-pest-and-disease-programs/pests-and[1]diseases/cit
