Κάθε Απρίλιο, οι ταξιανθίες και οι τρυφεροί βλαστοί της ελιάς ντύνονται σε πολλούς ελαιώνες με λευκές, βαμβακώδεις μάζες, και το πρώτο ερώτημα του παραγωγού είναι με τι να ψεκάσει. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται καμία επέμβαση, γιατί η βαμβακάδα της ελιάς είναι η ψύλλα Euphyllura olivina, ένα μυζητικό έντομο που η ελιά ανέχεται σε χαμηλούς πληθυσμούς χωρίς οικονομική ζημιά, και που οι πρώτες ζέστες του καλοκαιριού περιορίζουν μόνες τους. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι ακριβώς είναι, γιατί δεν έχει σχέση με τη «βαμβακάδα» της λεμονιάς και των καλλωπιστικών, πότε η προσβολή δικαιολογεί επέμβαση και πώς γίνεται αυτή χωρίς να θυσιάζονται οι μέλισσες και τα ωφέλιμα.
Δύο διαφορετικά έντομα με το ίδιο όνομα
Η λέξη «βαμβακάδα» δεν περιγράφει έντομο αλλά εικόνα, τις λευκές κηρώδεις εκκρίσεις που παράγουν πολλά διαφορετικά μυζητικά έντομα. Αυτό δημιουργεί σύγχυση, γιατί οι οδηγίες που κυκλοφορούν για τη «βαμβακάδα» της λεμονιάς, της βουκαμβίλιας ή του πεύκου αφορούν άλλα έντομα με άλλο κύκλο.
| Γνώρισμα | Βαμβακάδα της ελιάς | Βαμβακάδα εσπεριδοειδών και καλλωπιστικών |
|---|---|---|
| Έντομο | Ψύλλα, Euphyllura olivina | Ψευδόκοκκοι και άλλα κοκκοειδή |
| Ξενιστές | Σχεδόν αποκλειστικά η ελιά και το φιλλύκι | Λεμονιά, βουκαμβίλια, πικροδάφνη, γαρδένια και δεκάδες άλλα |
| Εποχή | Άνοιξη, στην ανθοφορία, με φυσική πτώση το καλοκαίρι | Τέλη άνοιξης ως φθινόπωρο, με έξαρση στη ζέστη |
| Πού κάθεται | Ταξιανθίες και τρυφεροί βλαστοί | Μασχάλες, κάτω επιφάνεια φύλλων, κλαδιά, ρίζες |
| Συνήθης ανάγκη επέμβασης | Σπάνια | Συχνή, ιδίως σε γλάστρες |
Οι συνταγές για τον ψευδόκοκκο, με τρίψιμο και οινόπνευμα σε κάθε μασχάλη φύλλου, δεν μεταφέρονται στον ελαιώνα, όπου το πρόβλημα κάθεται στις ταξιανθίες δεκάδων δέντρων και λύνεται συνήθως από τον ίδιο τον καιρό.
Τι είναι η ψύλλα της ελιάς
Η Euphyllura olivina, μαζί με το συγγενικό είδος E. phillyreae, ανήκει στην οικογένεια Liviidae, που παλαιότερα εντασσόταν στα Psyllidae, και προσβάλλει σχεδόν αποκλειστικά την ελιά. Το ενήλικο είναι μικροσκοπικό, γύρω στα 2,5 χιλιοστά, με ανοιχτό καστανοκίτρινο χρώμα, και πηδά δυνατά όταν ενοχληθεί. Οι νύμφες είναι πεπλατυσμένες, πράσινες ως καστανές, περνούν από πέντε στάδια ανάπτυξης με μήκος από 0,4 ως 1,5 χιλιοστά, και σχεδόν ποτέ δεν φαίνονται, γιατί ζουν κάτω από τη λευκή κηρώδη ουσία που εκκρίνουν και που καλύπτει ολόκληρη την αποικία. Αυτή η ουσία είναι το «βαμβάκι».
Βιολογικός κύκλος
Το έντομο διαχειμάζει ως ενήλικο πάνω στα ελαιόδεντρα και ενεργοποιείται με την έναρξη της βλάστησης. Η ωοτοκία ξεκινά από τον Μάρτιο, με τα αυγά να τοποθετούνται στους νέους βλαστούς και στα ανθικά μπουμπούκια. Οι νύμφες που εκκολάπτονται συγκεντρώνονται στις ταξιανθίες, τρέφονται μυζώντας χυμούς και παράγουν το χαρακτηριστικό κηρώδες κάλυμμα. Από το αυγό ως το ενήλικο χρειάζονται περίπου τρεις μήνες σε θερμοκρασίες 20 ως 25°C, και το έντομο συμπληρώνει τρεις γενιές τον χρόνο.
Η πρώτη γενιά, την άνοιξη, είναι η πολυπληθέστερη και η μόνη που έχει πρακτική σημασία. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία του καλοκαιριού μειώνουν δραστικά τους πληθυσμούς, οπότε οι επόμενες γενιές είναι σαφώς μικρότερες.
Συμπτώματα και ζημιά
Το ορατό σύμπτωμα είναι το λευκό, κολλώδες βαμβάκι πάνω στις ταξιανθίες και στις κορυφές των βλαστών, συχνά μαζί με μελιτώδεις εκκρίσεις, πάνω στις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί καπνιά. Το έντομο τρέφεται μυζώντας χυμούς από τους τρυφερούς ιστούς και, σε πυκνές αποικίες, προκαλεί ανθόρροια και μειωμένη καρπόδεση.
Η ζημιά όμως σπάνια φτάνει σε οικονομικά σημαντικά επίπεδα. Η ελιά ανέχεται χαμηλούς και μέτριους πληθυσμούς χωρίς μετρήσιμη απώλεια παραγωγής, και σε ελαιώνες με κανονική ανθοφορία η απώλεια ενός ποσοστού ανθέων αντισταθμίζεται από το ίδιο το δέντρο, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την ανθόβια γενιά του πυρηνοτρήτη. Τα «άσπρα» δέντρα του Απριλίου δίνουν εντύπωση σοβαρής προσβολής, ενώ η μετρήσιμη απώλεια στην καρπόδεση παραμένει στις περισσότερες χρονιές αμελητέα.
Γιατί συνήθως δεν χρειάζεται ψεκασμός
Η επέμβαση κατά της ψύλλας δεν δικαιολογείται στην πλειονότητα των περιπτώσεων για τρεις λόγους που λειτουργούν ταυτόχρονα:
- Οι υψηλές θερμοκρασίες περιορίζουν τους πληθυσμούς: οι αποικίες που καλύπτουν τις ταξιανθίες τον Απρίλιο έχουν εξαφανιστεί ως τον Ιούνιο, χωρίς καμία παρέμβαση
- Οι φυσικοί εχθροί είναι πολλοί: αρπακτικά όπως τα Anthocoris, οι χρύσωπες και οι πασχαλίτσες, και το παρασιτοειδές Psyllaephagus euphyllurae, ο κύριος φυσικός εχθρός του εντόμου στη Μεσόγειο, κρατούν τους πληθυσμούς χαμηλά όταν δεν εξοντώνονται από ψεκασμούς
- Ο ψεκασμός στην ανθοφορία πλήττει μέλισσες και ωφέλιμα: η ψύλλα είναι ενεργή ακριβώς μέσα στην ανθοφορία, όταν κάθε επέμβαση με εντομοκτόνο ευρέος φάσματος θανατώνει τους επικονιαστές και τους φυσικούς εχθρούς, με απώλεια που ξεπερνά κατά πολύ τη ζημιά του ίδιου του εντόμου
Πότε δικαιολογείται επέμβαση
Η επέμβαση συνιστάται μόνο όταν οι πληθυσμοί είναι υψηλοί και η προσβολή σοβαρή, δηλαδή όταν οι ταξιανθίες καλύπτονται σχεδόν πλήρως από κηρώδη ουσία, ιδίως σε νεαρά δέντρα, σε φυτώρια και σε δέντρα ήδη εξασθενημένα από άλλη αιτία, όπου η απώλεια βλάστησης έχει μεγαλύτερο κόστος για την ανάπτυξη του δέντρου.
Αν κριθεί απαραίτητη, ο στόχος είναι η πρώτη γενιά, από τον Μάρτιο ως τον Απρίλιο, πριν ανοίξουν τα άνθη, όταν οι νύμφες είναι μικρές και ο κηρώδης προστατευτικός μανδύας δεν έχει ακόμη πυκνώσει. Η δεύτερη γενιά, τον Μάιο με Ιούνιο, ελέγχεται πολύ δυσκολότερα, γιατί το βαμβάκι τότε είναι πυκνό και προστατεύει τα έντομα από το ψεκαστικό διάλυμα.
Πώς γίνεται η επέμβαση
Η ήπια αντιμετώπιση στηρίζεται σε σκευάσματα που δρουν μηχανικά, καλύπτοντας και ασφυκτιώντας τα έντομα:
- Θερινός πολτός: παραφινέλαιο σε ψεκασμό, η κλασική λύση για τη ψύλλα, που διαλύει τον κηρώδη μανδύα και καλύπτει νύμφες και αυγά
- Άλατα καλίου λιπαρών οξέων: τα εγκεκριμένα σκευάσματα με βάση το πράσινο σαπούνι, σε δοσολογία σύμφωνα με την ετικέτα, ή για λίγα δέντρα αυλής διάλυμα 20 γραμμαρίων τριμμένου πράσινου σαπουνιού ανά λίτρο νερού
- Κραμβέλαιο και φυσικό πύρεθρο: βιολογικά εντομοκτόνα φυτικής προέλευσης, με το πύρεθρο να δρα άμεσα στις νύμφες και να συνδυάζεται με θερινό πολτό σε εντονότερες προσβολές
Και τα τρία εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή με ψεκασμό αργά το απόγευμα ή στο σούρουπο, σε θερμοκρασία κάτω από 28 ως 30°C για την αποφυγή φυτοτοξικότητας, σε δέντρα που έχουν ποτιστεί, με καλή διαβροχή των ταξιανθιών και της νέας βλάστησης όπου κρύβονται οι αποικίες, και επανάληψη μετά από 7 ως 10 ημέρες, καθώς τα σκευάσματα αυτά δεν έχουν υπολειμματική δράση.
Τα συμβατικά εντομοκτόνα χρησιμοποιούνται μόνο σε σοβαρές προσβολές, αποκλειστικά με εγκεκριμένα για την ελιά σκευάσματα, και ποτέ κατά την πλήρη άνθηση. Στην πράξη, όταν σε έναν ελαιώνα με μικρή ανθοφορία ψεκάζεται η ανθόβια γενιά του πυρηνοτρήτη με συμβατικό εντομοκτόνο, ο ψεκασμός αυτός καλύπτει και τη ψύλλα, οπότε δεν χρειάζεται ξεχωριστή επέμβαση.
Καλλιεργητικά μέτρα
- Κλάδεμα του κέντρου της κόμης: το κλάδεμα ανανέωσης που ανοίγει το εσωτερικό της κόμης αφήνει τον ήλιο και τη ζέστη να φτάνουν στις ταξιανθίες, συνθήκες που καταπονούν το έντομο
- Μέτρο στην άρδευση: τα συχνά ποτίσματα κοντά στον κορμό και η κακή στράγγιση ευνοούν την τρυφερή βλάστηση που προσελκύει την ψύλλα
- Μέτρο στο άζωτο: η υπερβολική αζωτούχος λίπανση δίνει πληθωρική, τρυφερή βλάστηση που φιλοξενεί μεγαλύτερους πληθυσμούς
- Προστασία των ωφελίμων: η αποφυγή άσκοπων ψεκασμών ευρέος φάσματος είναι η πιο αποτελεσματική μακροπρόθεσμη στρατηγική
Συχνές ερωτήσεις
Πότε ραντίζουμε για τη βαμβακάδα της ελιάς
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται. Αν η προσβολή είναι σοβαρή, η επέμβαση γίνεται τον Μάρτιο με Απρίλιο, στην πρώτη γενιά και πριν ανοίξουν τα άνθη, με θερινό πολτό ή σκευάσματα με βάση το πράσινο σαπούνι.
Είναι ίδια με τη βαμβακάδα της λεμονιάς
Όχι. Η βαμβακάδα της ελιάς είναι ψύλλα, ενώ στη λεμονιά και τα καλλωπιστικά πρόκειται για ψευδόκοκκους και άλλα κοκκοειδή. Έχουν διαφορετικό κύκλο, εποχή και τρόπο αντιμετώπισης.
Κάνει ζημιά στην παραγωγή
Σπάνια. Η ελιά ανέχεται χαμηλούς πληθυσμούς χωρίς οικονομική ζημιά, και σε πυκνές αποικίες η απώλεια ανθέων αντισταθμίζεται συνήθως από την πλούσια ανθοφορία του δέντρου. Οικονομικά σημαντική ζημιά εμφανίζεται μόνο σε πολύ έντονες προσβολές.
Είναι αποτελεσματικό το πράσινο σαπούνι
Ναι, τα άλατα καλίου λιπαρών οξέων και το διάλυμα πράσινου σαπουνιού δρουν μηχανικά, διαλύοντας τον κηρώδη μανδύα και καλύπτοντας τις νύμφες. Χρειάζονται καλή διαβροχή και επανάληψη μετά από 7 ως 10 ημέρες.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω οινόπνευμα
Σε λίγα δέντρα αυλής, μικρή ποσότητα οινοπνεύματος προστίθεται στο διάλυμα πράσινου σαπουνιού για να μην αφρίζει, ή χρησιμοποιείται τοπικά με βαμβάκι σε μεμονωμένες αποικίες. Δεν ψεκάζεται ποτέ υπό έντονο ήλιο, γιατί προκαλεί εγκαύματα.
Ποιο εντομοκτόνο χρησιμοποιείται
Μόνο εγκεκριμένα για την ελιά σκευάσματα, μόνο σε σοβαρή προσβολή και ποτέ κατά την πλήρη άνθηση, για την προστασία των μελισσών. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο θερινός πολτός αρκεί.
|
Εφόδια για τον ελαιώνα στο Farmclick Δες τα διαβρέκτες και προσκολλητικά για καλύτερη κάλυψη των ταξιανθιών, τα εντομοκτόνα για τις σοβαρές προσβολές και τα σκευάσματα βιοδιέγερσης για την ενίσχυση νεαρών δέντρων, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.
Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.
Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπευθυνότητα. Προτιμήστε πάντα μη χημικές μεθόδους πρώτα (φυσικές πρακτικές, πράσινο σαπούνι, θερινός πολτός). Όταν χρειαστεί χημική παρέμβαση, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.
Πηγές
- UC Statewide IPM Program, Olive psyllid.
- UC Statewide IPM Program, Olive psyllid in home and landscape.
- Hougardy E. κ.ά., Current distribution of the olive psyllid and evaluation of the parasitoid Psyllaephagus euphyllurae, Insects, 2020.
