Ο πυρηνοτρήτης (Prays oleae) είναι, μετά τον δάκο, ο σοβαρότερος εντομολογικός εχθρός της ελιάς στην Ελλάδα. Συμπληρώνει τρεις γενιές τον χρόνο και κάθε μία προσβάλλει διαφορετικό όργανο του δέντρου, τα φύλλα, τα άνθη και τον καρπό. Η κρίσιμη είναι η καρπόβια, γιατί η προνύμφη μπαίνει στον νεαρό καρπό, φτάνει ως το πυρήνι και προκαλεί καρπόπτωση. Η αντιμετώπιση δεν είναι ζήτημα σκευάσματος αλλά χρονισμού, και ο σωστός χρόνος ορίζεται από τις συλλήψεις στις φερομονικές παγίδες και από το μέγεθος του καρπού. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τον κύκλο του εντόμου, πώς αναγνωρίζεται η ζημιά κάθε γενιάς, πότε δικαιολογείται επέμβαση και πότε όχι.
Οι τρεις γενιές και η ζημιά τους
| Γενιά | Εποχή | Τι προσβάλλει και τι ζημιά κάνει |
|---|---|---|
| Φυλλόβια | Φθινόπωρο και χειμώνας | Οι προνύμφες ανοίγουν στοές μέσα στο έλασμα των φύλλων. Η ζημιά είναι συνήθως μικρής οικονομικής σημασίας |
| Ανθόβια | Άνοιξη, στην ανθοφορία | Καταστρέφει μπουμπούκια και άνθη, τα οποία τυλίγει με μεταξωτά νημάτια. Σε πλούσια ανθοφορία η απώλεια αντισταθμίζεται |
| Καρπόβια | Από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο | Η προνύμφη μπαίνει στον νεαρό καρπό και φτάνει ως το πυρήνι. Η έξοδός της κόβει τα αγγεία του ποδίσκου και προκαλεί καρπόπτωση |
Η καρπόβια θεωρείται η πλέον ζημιογόνος, γιατί η απώλεια είναι άμεση και μη αναστρέψιμη. Η καρπόπτωση εκδηλώνεται κυρίως στα τέλη του καλοκαιριού με αρχές του φθινοπώρου, όταν οι ώριμες προνύμφες εγκαταλείπουν τους καρπούς.
Πώς αναγνωρίζεται
Η πλήρως αναπτυγμένη προνύμφη έχει μήκος 7 ως 10 χιλιοστά και γενικό χρωματισμό πράσινο με ανοιχτούς καστανούς τόνους. Στα φύλλα, η φυλλόβια γενιά αφήνει ευδιάκριτες στοές διατροφής μέσα στο έλασμα. Στην ανθοφορία, τα προσβεβλημένα άνθη είναι δεμένα μεταξύ τους με λεπτά μεταξωτά νημάτια. Στον καρπό, η είσοδος της προνύμφης δεν φαίνεται εύκολα, όμως η ζημιά αποκαλύπτεται όταν ο καρπός πέφτει με τον ποδίσκο του, ή όταν στο άνοιγμα φαίνεται η στοά προς το πυρήνι.
 symptoms.jpg)
Το κύριο εργαλείο παρακολούθησης είναι οι φερομονικές παγίδες τύπου δέλτα, που αναρτώνται στον ελαιώνα και καταγράφουν τις πτήσεις των ακμαίων. Οι συλλήψεις δείχνουν πότε ξεκινά κάθε γενιά και, μαζί με το στάδιο της καλλιέργειας, καθορίζουν τον χρόνο της επέμβασης. Η καθυστέρηση ή η πρόωρη εφαρμογή ενός ψεκασμού είναι ο βασικός λόγος αποτυχίας.
Ανθόβια γενιά, πότε αξίζει ο ψεκασμός
Εδώ βρίσκεται η πιο συχνή παρανόηση. Σε ελαιώνες με πλούσια ανθοφορία, ο ψεκασμός συνήθως δεν δικαιολογείται, γιατί η ελιά παράγει πολλαπλάσια άνθη από όσα χρειάζεται για μια κανονική καρπόδεση, και η απώλεια ενός ποσοστού καλύπτεται από το ίδιο το δέντρο. Επέμβαση συνιστάται μόνο όταν διαπιστώνονται υψηλοί πληθυσμοί και σοβαρές προσβολές.
Σε ελαιώνες με μικρή ή μέτρια ανθοφορία η εικόνα αλλάζει, καθώς κάθε άνθος μετράει. Εκεί ο ψεκασμός γίνεται στο στάδιο του κροκιάσματος, δηλαδή στην αρχή της άνθησης όταν έχει ανοίξει ένα μικρό ποσοστό των ανθέων.
Η προτιμότερη επιλογή για τη γενιά αυτή είναι σκευάσματα με βάση τον βάκιλλο της Θουριγγίας (Bacillus thuringiensis), που δρουν στις προνύμφες χωρίς να βλάπτουν τα ωφέλιμα έντομα και τις μέλισσες. Οι ψεκασμοί με μελισσοτοξικά σκευάσματα κατά την πλήρη άνθηση αποφεύγονται, και όπου κρίνονται απαραίτητοι γίνονται τις απογευματινές ώρες.
Καρπόβια γενιά, ο κρίσιμος ψεκασμός
Ο στόχος είναι σαφής, δηλαδή να θανατωθούν οι νεαρές προνύμφες αμέσως μετά την εκκόλαψη και πριν εισχωρήσουν στον καρπό. Μόλις μπουν, κανένα σκεύασμα δεν τις φτάνει.
Ο χρόνος καθορίζεται από το μέγεθος του καρπού. Η επέμβαση γίνεται όταν οι καρποί έχουν διάμετρο 3 ως 5 χιλιοστά, μέγεθος που στην πράξη περιγράφεται ως «μεγάλο σκάγι», και όταν το μεγαλύτερο μέρος του καρπού του ελαιώνα βρίσκεται σε αυτό το στάδιο. Στις περισσότερες περιοχές αυτό συμπίπτει με τα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου, με τις πρώιμες παραλιακές περιοχές να προηγούνται των ημιορεινών. Για την ποικιλία Καλαμών ο ψεκασμός μετατίθεται συνήθως κατά μία εβδομάδα.
Η επανάληψη μετά από 10 ως 15 ημέρες, όταν ο καρπός φτάσει τα 6 ως 10 χιλιοστά, κρίνεται κατά περίπτωση. Εξαρτάται από τις νέες συλλήψεις στις παγίδες, από τη διάρκεια δράσης του σκευάσματος, από την ταχύτητα ανάπτυξης του καρπού και από τις καιρικές συνθήκες. Σε χρονιές με ανομοιόμορφη καρπόδεση, όπου συνυπάρχουν καρποί διαφορετικού μεγέθους στο ίδιο δέντρο, η επανάληψη είναι σχεδόν πάντα απαραίτητη.
Οι ακριβείς ημερομηνίες ανά περιοχή ανακοινώνονται από τα Περιφερειακά Κέντρα Προστασίας Φυτών μέσα από τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων, και κάθε ελαιώνας αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή περίπτωση.
Βιολογική αντιμετώπιση
Στους βιολογικούς ελαιώνες, και σε όσους θέλουν να περιορίσουν τις χημικές επεμβάσεις, η προσέγγιση στηρίζεται σε τρία σκέλη. Στα σκευάσματα Bacillus thuringiensis, που εφαρμόζονται στην εκκόλαψη των προνυμφών και επαναλαμβάνονται σε σύντομο διάστημα. Στα άλατα καλίου λιπαρών οξέων, εγκεκριμένα για τη βιολογική καλλιέργεια. Και στην προστασία των φυσικών εχθρών, με πρώτα τα ωοφάγα παρασιτοειδή του γένους Trichogramma και τις χρύσωπες, που μειώνουν σημαντικά τους πληθυσμούς όταν δεν εξοντώνονται από ψεκασμούς ευρέος φάσματος.
Η μαζική παγίδευση με φερομονικές παγίδες λειτουργεί συμπληρωματικά, κυρίως σε συνδυασμό με τα παραπάνω και όχι ως μοναδικό μέτρο.
Πώς συνδέεται με τους υπόλοιπους εχθρούς
Ο πυρηνοτρήτης σπάνια αντιμετωπίζεται μόνος του. Την ίδια περίοδο δραστηριοποιούνται ο ρυγχίτης και τα κοκκοειδή, ενώ η ψύλλα ή βαμβακάδα εμφανίζεται στην άνθηση και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτεί χημική επέμβαση, αφού οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν μόνες τους τον πληθυσμό. Ένας ψεκασμός για τον πυρηνοτρήτη μπορεί να καλύψει και άλλους εχθρούς, γι' αυτό η επιλογή εντομοκτόνου γίνεται με βάση το συνολικό προφίλ του ελαιώνα και όχι μόνο το ένα έντομο. Το συνολικό πρόγραμμα των επεμβάσεων μέσα στη χρονιά περιγράφεται στον οδηγό για τους ψεκασμούς της ελιάς.
Καθώς η προσβολή του καρπού ανοίγει δίοδο και για δευτερογενείς προσβολές, η διαχείριση του πυρηνοτρήτη συνδέεται στενά με εκείνη του δάκου και του γλοιοσπορίου, που εκδηλώνονται αργότερα μέσα στη σεζόν.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε ραντίζουμε για τον πυρηνοτρήτη
Για την καρπόβια γενιά, όταν οι καρποί έχουν μέγεθος 3 ως 5 χιλιοστά, συνήθως στα τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου ανάλογα με την περιοχή. Η επανάληψη γίνεται μετά από 10 ως 15 ημέρες, εφόσον συνεχίζονται οι συλλήψεις στις παγίδες.
Χρειάζεται πάντα ψεκασμός στην ανθοφορία
Όχι. Σε ελαιώνες με πλούσια ανθοφορία η ζημιά της ανθόβιας γενιάς αντισταθμίζεται από το ίδιο το δέντρο και ο ψεκασμός δεν δικαιολογείται. Σε μικρή ή μέτρια ανθοφορία η επέμβαση γίνεται στην αρχή της άνθησης.
Πόσες γενιές έχει ο πυρηνοτρήτης
Τρεις τον χρόνο. Τη φυλλόβια στα φύλλα μέσα στον χειμώνα, την ανθόβια στα άνθη την άνοιξη και την καρπόβια στον καρπό από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο.
Πώς καταλαβαίνω αν ο ελαιώνας μου έχει πυρηνοτρήτη
Με φερομονικές παγίδες τύπου δέλτα, που καταγράφουν τις πτήσεις των ακμαίων. Οπτικά, οι στοές στα φύλλα, τα άνθη δεμένα με μεταξωτά νημάτια και η καρπόπτωση με τον ποδίσκο είναι τα χαρακτηριστικά σημάδια.
Ποιο σκεύασμα προτιμάται στη βιολογική καλλιέργεια
Ο βάκιλλος της Θουριγγίας, που εφαρμόζεται στην εκκόλαψη των προνυμφών, μαζί με άλατα καλίου λιπαρών οξέων και προστασία των ωφέλιμων εντόμων.
Τι σχέση έχει ο πυρηνοτρήτης με τον δάκο
Είναι διαφορετικά έντομα με διαφορετικό κύκλο. Ο πυρηνοτρήτης προσβάλλει φύλλα, άνθη και νεαρούς καρπούς νωρίς στη σεζόν, ενώ ο δάκος αποκλειστικά τον καρπό αργότερα, καθώς πλησιάζει η ωρίμανση.
|
Εφόδια για την προστασία του ελαιώνα στο Farmclick Δες τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά για στοχευμένες επεμβάσεις, τα μυκητοκτόνα για τις μυκητολογικές ασθένειες της ελιάς και τα κοκκώδη λιπάσματα για τη θρέψη του ελαιώνα, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Κάθε ελαιώνας έχει δικό του πληθυσμό εντόμου, δική του πρωιμότητα και δικό του ιστορικό, οπότε οι ημερομηνίες που αναφέρονται παραπάνω λειτουργούν ως πλαίσιο και όχι ως συνταγή. Η παρακολούθηση με παγίδες, τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων και η συνεργασία με γεωπόνο καθορίζουν την τελική απόφαση.
Χρησιμοποιείτε μόνο εγκεκριμένα για την καλλιέργεια σκευάσματα, τηρείτε τις δοσολογίες και τα διαστήματα ασφαλείας ως τη συγκομιδή, και αποφεύγετε τους ψεκασμούς κατά την πλήρη άνθηση για την προστασία των μελισσών.
Πηγές
- Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών, Οδηγίες για την αντιμετώπιση της καρπόβιας γενιάς του πυρηνοτρήτη.
- Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Ελιά, πυρηνοτρήτης.
