Τα φύλλα που θα πέσουν φέτος στον οπωρώνα κρατούν το φουζικλάδιο της επόμενης άνοιξης, ενώ ο φλοιός των δέντρων γεμίζει από ψύλλες που μένουν εκεί ως τον Φεβρουάριο. Από τη συγκομιδή ως την ολοκλήρωση του ληθάργου, στα μηλοειδή συνιστάται μια σειρά καλλιεργητικών μέτρων και επεμβάσεων που μειώνουν τους πληθυσμούς των εντόμων και των ακάρεων και τα μολύσματα των μυκήτων και των βακτηρίων. Κάθε μέτρο αυτής της εποχής κάνει την αντιμετώπιση της επόμενης βλαστικής περιόδου αποτελεσματικότερη και φθηνότερη.
Γιατί τα πεσμένα φύλλα κρατούν το φουζικλάδιο
Οι μύκητες του φουζικλαδίου στη μηλιά, στην αχλαδιά και στην κυδωνιά διαχειμάζουν μέσα στα πεσμένα φύλλα, όπου σχηματίζουν τις καρποφορίες τους. Από αυτές απελευθερώνονται την άνοιξη τα ασκοσπόρια, που προκαλούν τις πρώτες μολύνσεις στην τρυφερή βλάστηση, οπότε κάθε φύλλο που αποσυντίθεται ως τότε είναι ένα φύλλο λιγότερο που θα δώσει σπόρια.
Το πρώτο μέτρο είναι η ενσωμάτωση των πεσμένων φύλλων στο έδαφος, μαζί με την αφαίρεση και την καύση των κλάδων και κλαδίσκων με προσβολή. Ο θρυμματισμός των φύλλων με καταστροφέα επιταχύνει την αποσύνθεσή τους και μειώνει τις καρποφορίες του μύκητα, ώστε στον οπωρώνα να φτάσουν την άνοιξη λιγότερα ασκοσπόρια.
Πότε χρειάζεται ουρία στα φύλλα
Σε οπωρώνες με σημαντική προσβολή ψεκάζεται το φύλλωμα με ουρία ή με κατάλληλο εγκεκριμένο μυκητοκτόνο στην υψηλότερη συνιστώμενη δόση, και εναλλακτικά ο ίδιος ψεκασμός γίνεται στα φύλλα που έχουν ήδη πέσει. Η ουρία επιταχύνει την αποσύνθεση των φύλλων, και οι αμερικανικές οδηγίες συστήνουν διάλυμα 5% ουρίας, πάνω στα δέντρα μετά τη συγκομιδή ή στα φύλλα του εδάφους το φθινόπωρο ή την άνοιξη.
Πάνω στα δέντρα ο ψεκασμός γίνεται λίγο πριν από τη φυλλόπτωση, ώστε η ουρία να μη διεγείρει νέα βλάστηση που θα κινδυνεύσει από το κρύο. Σε πειράματα, ο θρυμματισμός των φύλλων ή ο ψεκασμός τους με ουρία μείωσε το φουζικλάδιο στα φύλλα της επόμενης άνοιξης κατά 46 και 42% αντίστοιχα, και στους καρπούς κατά 59 και 65%.
Τα μέτρα αυτά αποδίδουν μόνο όταν τα εφαρμόζουν όλοι οι παραγωγοί μιας περιοχής, γιατί τα ασκοσπόρια μεταφέρονται με τον άνεμο και μολύνουν σε μεγάλες αποστάσεις. Τα ίδια μέτρα επαρκούν και για τη σεπτορίωση της αχλαδιάς και για τη φαιά σήψη, ενώ για τη μονίλια συλλέγονται επιπλέον και απομακρύνονται από τον οπωρώνα οι μουμιοποιημένοι καρποί. Το πρόγραμμα της άνοιξης για το φουζικλάδιο και το βακτηριακό κάψιμο ξεκινά έτσι με μικρότερο μόλυσμα.
Τα φύλλα και οι καρποί που μένουν κάτω από τα δέντρα μεταφέρουν το φουζικλάδιο και τη μονίλια στην επόμενη χρονιά.
Πώς περιορίζεται το βακτηριακό κάψιμο το φθινόπωρο
Το βακτήριο Erwinia amylovora διαχειμάζει στα έλκη των κλάδων και μεταφέρεται με τις σταγόνες της βροχής και με τα έντομα. Στις περιοχές όπου υπάρχει η ασθένεια, οι οπωρώνες ψεκάζονται με εγκεκριμένο χαλκούχο στην αρχή και στο τέλος της πτώσης των φύλλων.
Στους οπωρώνες με πρόβλημα, εκριζώνονται και καίγονται αμέσως τα δέντρα με προσβολή στον κορμό ή στους βραχίονες σε απόσταση μικρότερη από 50 εκατοστά από τον κορμό. Οι κλάδοι και οι βραχίονες με προσβολή αφαιρούνται και καίγονται μαζί με υγιές τμήμα 30 ως 60 εκατοστών, και εκριζώνονται επίσης τα αυτοφυή δέντρα και οι θάμνοι γύρω από τον οπωρώνα που δείχνουν συμπτώματα, γιατί λειτουργούν ως εναλλακτικοί ξενιστές.
Για το μήκος του υγιούς ξύλου οι πηγές διαφωνούν, αφού στην Καλιφόρνια η τομή γίνεται τουλάχιστον 20 ως 30 εκατοστά κάτω από την ορατή προσβολή, δηλαδή πιο κοντά από ό,τι ζητά το ελληνικό δελτίο. Η ελληνική σύσταση είναι η αυστηρότερη και αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο ασφαλείας.
Οι εργασίες γίνονται με ξηρό καιρό και δεν συνδυάζονται αυτή την εποχή με το χειμερινό κλάδεμα. Οι τομές προστατεύονται με κατάλληλο σκεύασμα, και τα κλαδευτικά εργαλεία απολυμαίνονται μετά από κάθε τομή σε διάλυμα χλωρίνης 10%.
Γιατί η ψύλλα της αχλαδιάς ψεκάζεται πριν πέσουν τα φύλλα
Η ψύλλα της αχλαδιάς διαχειμάζει ως ενήλικο σε ρωγμές του φλοιού, και οι χειμερινές μορφές εμφανίζονται από τον Σεπτέμβριο, ενώ ένα μέρος τους φεύγει από τον οπωρώνα με κορύφωση γύρω από τη φυλλόπτωση, στα τέλη Οκτωβρίου και στις αρχές Νοεμβρίου. Το έντομο μεταδίδει επίσης το φυτόπλασμα της παρακμής της αχλαδιάς, και μέσα στη βλαστική περίοδο η ψύλλα της αχλαδιάς αντιμετωπίζεται μαζί με τα ξυλοφάγα με το πρόγραμμα της άνοιξης και του καλοκαιριού.
Σε οπωρώνες με έντονη προσβολή και υψηλό πληθυσμό, μετά τη συγκομιδή και πριν πέσουν τα φύλλα συνιστάται ψεκασμός των ενηλίκων που θα διαχειμάσουν με εγκεκριμένο πυρεθροειδές. Η εποχή ταιριάζει σε αυτή την κατηγορία εντομοκτόνων, γιατί την εποχή αυτή δεν δρουν μεγάλοι πληθυσμοί αρπακτικών και παρασιτοειδών, και ο ψεκασμός γίνεται σε ηλιόλουστη και ζεστή μέρα, όταν τα ενήλικα κινούνται περισσότερο.
Ως τη φυλλόπτωση οι χειμερινές μορφές μένουν σχετικά ακίνητες πάνω στα δέντρα, και αυτό εξηγεί γιατί ο ψεκασμός δεν περιμένει να πέσουν τα φύλλα. Για το πότε ο πληθυσμός είναι υψηλός, οι αμερικανικές οδηγίες δίνουν ως όριο μετά τη συγκομιδή ψύλλες σε 5 ή περισσότερους από 20 κορυφαίους βλαστούς, ή πάνω από 250 ψύλλες στους 20 βλαστούς.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες η ψύλλα της αχλαδιάς έχει αναπτύξει ανθεκτικότητα στα πυρεθροειδή, οπότε όπου προηγούμενοι ψεκασμοί με πυρεθροειδή δεν έπιασαν, τα εντομοκτόνα επιλέγονται από άλλη ομάδα δράσης.
Τι γίνεται τον χειμώνα για τη σέζια και τα κοκκοειδή
Η σέζια, ξυλοφάγο έντομο της μηλιάς, διαχειμάζει ως προνύμφη μέσα σε στοές στον κορμό και στη βάση των βραχιόνων, εκεί όπου εντοπίζονται κυρίως οι προσβολές. Για να μειωθεί ο πληθυσμός της, οι ξεροί κλάδοι και όσοι εξασθένησαν από την προσβολή αφαιρούνται και καίγονται.
Σε οπωρώνες με κοκκοειδή, όπως το San José που αφήνει χαρακτηριστική κόκκινη άλω γύρω από το ασπίδιο πάνω στο μήλο, αφαιρούνται τον χειμώνα και καίγονται τα ξερά και εξασθενημένα τμήματα και όσα έχουν πυκνό πληθυσμό εντόμων. Από την πτώση των φύλλων ως πριν φουσκώσουν οι οφθαλμοί γίνεται ένας ψεκασμός με εγκεκριμένο ορυκτέλαιο ή με μίγμα ορυκτελαίου και εντομοκτόνου, που θανατώνει επίσης τα χειμερινά αυγά των αφίδων και των ακάρεων.
| Πρόβλημα | Πού διαχειμάζει | Τι γίνεται | Πότε |
|---|---|---|---|
| Φουζικλάδιο, σεπτορίωση, μονίλια | Πεσμένα φύλλα, μουμιοποιημένοι καρποί | Ενσωμάτωση φύλλων, ουρία ή μυκητοκτόνο, συλλογή μουμιών | Πριν και μετά τη φυλλόπτωση |
| Βακτηριακό κάψιμο | Έλκη στους κλάδους | Χαλκούχο, αφαίρεση προσβολών με υγιές τμήμα 30 ως 60 εκατοστών | Αρχή και τέλος της φυλλόπτωσης |
| Ψύλλα αχλαδιάς | Ρωγμές του φλοιού | Πυρεθροειδές σε ηλιόλουστη, ζεστή μέρα | Μετά τη συγκομιδή, πριν πέσουν τα φύλλα |
| Σέζια | Στοές στον κορμό και στους βραχίονες | Αφαίρεση και καύση ξερών κλάδων | Χειμώνας |
| Κοκκοειδή, αυγά αφίδων και ακάρεων | Κλάδοι και φλοιός | Ορυκτέλαιο, μόνο του ή με εντομοκτόνο | Από τη φυλλόπτωση ως το φούσκωμα των οφθαλμών |
Πηγή: ΠΚΠΦ Βόλου, δελτίο μηλοειδών Νο 12, 5 Οκτωβρίου 2026
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί ψεκάζουμε ουρία στη μηλιά το φθινόπωρο
Για να αποσυντεθούν γρηγορότερα τα φύλλα που θα πέσουν, όπου διαχειμάζει το φουζικλάδιο. Η ουρία σε συγκέντρωση 5% εφαρμόζεται στα δέντρα μετά τη συγκομιδή ή στα πεσμένα φύλλα και μειώνει το αρχικό μόλυσμα της άνοιξης.
Πότε ψεκάζουμε με χαλκό για το βακτηριακό κάψιμο
Στις περιοχές όπου υπάρχει η ασθένεια, στην αρχή και στο τέλος της πτώσης των φύλλων, με εγκεκριμένο σκεύασμα από τα μυκητοκτόνα χαλκού.
Πόσο κάτω από την προσβολή κόβουμε για το βακτηριακό κάψιμο
Το ελληνικό δελτίο ζητά να αφαιρείται υγιές τμήμα τουλάχιστον 30 ως 60 εκατοστών, ενώ στην Καλιφόρνια η τομή γίνεται 20 ως 30 εκατοστά κάτω από την ορατή προσβολή. Μετά από κάθε τομή τα εργαλεία απολυμαίνονται σε χλωρίνη 10%.
Πότε ψεκάζουμε για την ψύλλα της αχλαδιάς το φθινόπωρο
Μετά τη συγκομιδή και πριν πέσουν τα φύλλα, σε οπωρώνες με έντονη προσβολή, σε ηλιόλουστη και ζεστή μέρα, όταν τα ενήλικα κινούνται περισσότερο.
Τι είναι η κόκκινη άλω γύρω από στίγματα στα μήλα
Είναι το χαρακτηριστικό σημάδι του κοκκοειδούς San José, που αφήνει κόκκινη άλω γύρω από τη θέση του ασπιδίου. Αντιμετωπίζεται με χειμερινό ψεκασμό ορυκτελαίου.
Πότε γίνεται ο χειμερινός ψεκασμός με λάδι στα μηλοειδή
Από την πτώση των φύλλων ως πριν φουσκώσουν οι οφθαλμοί, με ορυκτέλαιο μόνο του ή μαζί με εντομοκτόνο, σε οπωρώνες με κοκκοειδή.
Σημαντικές σημειώσεις
Οι συνθήκες διαφέρουν ανά περιοχή, ποικιλία, ηλικία των δέντρων και χρονιά, οπότε τα παραπάνω αποτελούν γενικές κατευθύνσεις και αφετηρία για τον έλεγχο του οπωρώνα. Σε έντονες ή επίμονες προσβολές συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση και πρόγραμμα επεμβάσεων.
Προηγούνται τα καλλιεργητικά μέτρα, δηλαδή η ενσωμάτωση των φύλλων, η συλλογή των μουμιοποιημένων καρπών και η αφαίρεση των προσβεβλημένων κλάδων. Όταν χρειαστεί χημική επέμβαση, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για την καλλιέργεια, από τη βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών του ΥΠΑΑΤ, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.
Πηγές
- Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου, Μηλοειδή, μετασυλλεκτικές επεμβάσεις, Δελτίο Νο 12, 5 Οκτωβρίου 2026.
- Porsche F. M. κ.ά., A new phytosanitary method to reduce the ascospore potential of Venturia inaequalis, Plant Disease, 2017.
- eXtension, Apple scab.
- UMass Amherst, Apple IPM, apple scab.
- UC Statewide IPM Program, Fire blight in pear.
- UC Statewide IPM Program, Pear psylla.
- A whole ecosystem approach to pear psyllid (Cacopsylla pyri) management in a changing climate, Journal of Pest Science, 2024.
- Washington State University Tree Fruit, Pear psylla management, postharvest sprays.
- UMass Amherst, Pear psylla, New England Tree Fruit Management Guide.
