Καλλιέργεια και φροντίδα της σανσεβιέριας

Η σανσεβιέρια είναι από τα πιο ανθεκτικά φυτά εσωτερικού χώρου. Τα όρθια, σπαθόσχημα φύλλα της ξεχωρίζουν σε κάθε χώρο, και το φυτό αντέχει συνθήκες που θα δυσκόλευαν τα περισσότερα άλλα, από τον χαμηλό φωτισμό μέχρι τις εβδομάδες χωρίς πότισμα. Γι' αυτό τη συναντάμε σε σπίτια και γραφεία παντού.

Βοτανικά ανήκει στην οικογένεια Asparagaceae και κατάγεται από τις ξηρές, βραχώδεις περιοχές της τροπικής δυτικής Αφρικής. Για χρόνια ήταν γνωστή ως Sansevieria trifasciata, αλλά μετά από γενετική ανάλυση το 2017 το γένος Sansevieria εντάχθηκε στο γένος Dracaena, στο ίδιο γένος δηλαδή με την κοινή δράκαινα, οπότε η σωστή σημερινή ονομασία της είναι Dracaena trifasciata. Και τα δύο ονόματα αναφέρονται στο ίδιο φυτό, και θα συνεχίσετε να βλέπετε το "Sansevieria" στις ετικέτες των φυτωρίων για χρόνια. Στα ελληνικά τη λέμε και γλώσσα της πεθεράς, από το σχήμα και την αιχμηρή άκρη των φύλλων της.

Στον οδηγό που ακολουθεί θα δούμε πώς να φροντίσετε τη σανσεβιέρια στο σπίτι, από τον φωτισμό και το πότισμα μέχρι τον πολλαπλασιασμό, καθώς και δύο σημεία που αξίζουν προσοχή, την τοξικότητά της για τα κατοικίδια και την αλήθεια πίσω από τη φήμη της ότι καθαρίζει τον αέρα.

Τι συμβολίζει η σανσεβιέρια

Σε αρκετές παραδόσεις η σανσεβιέρια θεωρείται φυτό που φέρνει τύχη και προστασία, και στο feng shui τοποθετείται κοντά στην είσοδο του σπιτιού για αυτόν τον λόγο. Πρόκειται για λαϊκές δοξασίες και όχι για κάτι τεκμηριωμένο, που ωστόσο εξηγούν εν μέρει γιατί παραμένει τόσο δημοφιλές διακοσμητικό φυτό.

Είδη και ποικιλίες

Το γένος περιλαμβάνει γύρω στα 70 είδη, και στο εμπόριο κυκλοφορούν αρκετές ποικιλίες με διαφορετικό σχήμα και χρώμα φύλλων.

Dracaena trifasciata 'Laurentii': η πιο γνωστή, με κίτρινες παρυφές στα πράσινα φύλλα

Dracaena trifasciata .png

'Bantel's Sensation': στενά φύλλα με λευκές κάθετες ρίγες

Bantel's Sensation.png

'Hahnii' (φωλιά πουλιού): νάνα ποικιλία με κοντά φύλλα σε σχήμα ροζέτας, ιδανική για μικρούς χώρους

Sansevieria trifasciata 'Hahnii' .png

Dracaena angolensis (κυλινδρική σανσεβιέρια): με κυλινδρικά φύλλα, σαν ραβδιά, αντί για επίπεδα

Dracaena angolensis.png

'Moonshine': με φαρδιά, ασημοπράσινα φύλλα

Moonshine snake plant.png

Πού τοποθετούμε τη σανσεβιέρια

Η σανσεβιέρια προσαρμόζεται σε μεγάλο εύρος συνθηκών φωτισμού, και αυτό την κάνει εύκολη ακόμη και για αρχάριους. Ευδοκιμεί σε φωτεινό αλλά έμμεσο φως, κοντά σε ανατολικό ή δυτικό παράθυρο, ενώ αντέχει και τον χαμηλό φωτισμό μιας πιο σκιερής γωνιάς. Σε χαμηλό φως απλώς αναπτύσσεται πιο αργά και τα φύλλα τραβούν σε μάκρος. Αποφύγετε τον δυνατό μεσημεριανό ήλιο του καλοκαιριού πίσω από τζάμι, που μπορεί να κάψει τα φύλλα.

Η σανσεβιέρια δεν αντέχει το κρύο. Κρατήστε τη μακριά από ρεύματα και κρύα τζάμια τον χειμώνα, και μην την αφήνετε σε θερμοκρασίες κάτω από 10°C. Στη νότια Ελλάδα και τα νησιά μπορεί να βγει σε σκιερό μπαλκόνι ή βεράντα τους ζεστούς μήνες, αρκεί να μπει ξανά μέσα πριν τα πρώτα κρύα. Στις πιο ψυχρές περιοχές παραμένει φυτό εσωτερικού χώρου όλο τον χρόνο.

Υπόστρωμα

Το πιο σημαντικό για τη σανσεβιέρια είναι η καλή στράγγιση. Ως φυτό προσαρμοσμένο στην ξηρασία, αποθηκεύει νερό στα παχιά φύλλα και στα υπόγεια ριζώματά της, και σαπίζει εύκολα σε χώμα που κρατάει υγρασία. Χρησιμοποιήστε ελαφρύ υπόστρωμα για κάκτους και παχύφυτα, ή εμπλουτίστε ένα κοινό φυτόχωμα με χονδρή άμμο ή περλίτη.

Διαλέξτε γλάστρα με οπές αποστράγγισης. Μια βαριά, σταθερή γλάστρα βοηθάει επίσης, καθώς τα ψηλά φύλλα κάνουν το φυτό ασταθές όσο μεγαλώνει.

Πότισμα

Το υπερβολικό πότισμα είναι μακράν η συχνότερη αιτία απώλειας μιας σανσεβιέριας. Ποτίστε μόνο όταν το χώμα έχει στεγνώσει εντελώς, ελέγχοντας με το δάχτυλο σε βάθος μερικών εκατοστών.

Την άνοιξη και το καλοκαίρι αυτό συνήθως σημαίνει ένα πότισμα κάθε δύο με τρεις εβδομάδες, ενώ τον χειμώνα, που το φυτό σχεδόν σταματά να αναπτύσσεται, αρκεί ένα πότισμα τον μήνα ή και αραιότερα. Όταν ποτίζετε, ρίξτε νερό μέχρι να τρέξει από τις οπές και αδειάστε το πιατάκι. Καλύτερα να αφήσετε τη σανσεβιέρια να διψάσει παρά να την κρατάτε σε υγρό χώμα.

Λίπανση

Η σανσεβιέρια έχει μικρές ανάγκες σε θρεπτικά. Ένα υγρό λίπασμα για κάκτους ή ένα ισορροπημένο λίπασμα σε αραιή δόση, μία φορά τον μήνα την άνοιξη και το καλοκαίρι, είναι αρκετό. Τον χειμώνα σταματήστε εντελώς τη λίπανση. Η υπερβολική λίπανση δεν προσφέρει τίποτα και συσσωρεύει άλατα στο υπόστρωμα.

Μεταφύτευση

Η σανσεβιέρια προτιμά να είναι κάπως στενά στη γλάστρα της και δεν χρειάζεται συχνή μεταφύτευση. Συνήθως μία μεταφύτευση κάθε δύο με τρία χρόνια αρκεί, ή όταν οι ρίζες και τα ριζώματα γεμίσουν τη γλάστρα τόσο που να αρχίζουν να την παραμορφώνουν. Καλύτερη εποχή είναι η άνοιξη. Επιλέξτε γλάστρα λίγο μεγαλύτερη και φρέσκο υπόστρωμα με καλή στράγγιση.

Πολλαπλασιασμός

Η σανσεβιέρια πολλαπλασιάζεται εύκολα, με δύο τρόπους.

Με διαίρεση

Είναι ο πιο γρήγορος και αξιόπιστος τρόπος, και ο μόνος που διατηρεί τις κίτρινες παρυφές ποικιλιών όπως η 'Laurentii'.

Βγάλτε το φυτό από τη γλάστρα και τινάξτε το χώμα από τα ριζώματα
Με ένα αιχμηρό, καθαρό μαχαίρι χωρίστε την τούφα σε κομμάτια, καθένα με δικά του φύλλα και ρίζες
Αφήστε τις κομμένες επιφάνειες να στεγνώσουν για λίγες ώρες
Φυτέψτε κάθε κομμάτι σε δική του γλάστρα με υπόστρωμα για κάκτους
Περιμένετε λίγες ημέρες πριν το πρώτο πότισμα, ώστε να επουλωθούν οι πληγές

Με μόσχευμα φύλλου

Κόψτε ένα υγιές φύλλο και χωρίστε το σε κομμάτια μήκους 5 με 8 cm, κρατώντας σημειωμένη την πάνω πλευρά του καθενός. Αφήστε τα να στεγνώσουν για μία με δύο ημέρες, και μετά φυτέψτε την κάτω άκρη τους σε ελαφρύ υπόστρωμα. Η ριζοβολία είναι αργή και παίρνει αρκετές εβδομάδες. Ένα φύλλο όμως από ποικιλία με κίτρινες παρυφές, όπως η 'Laurentii', δίνει φυτά με απλά πράσινα φύλλα, χωρίς τις παρυφές. Αν θέλετε να κρατήσετε τη διακόσμηση των φύλλων, προτιμήστε τη διαίρεση.

Συχνά προβλήματα

Μαλακά, κιτρινισμένα φύλλα που πέφτουν: σχεδόν πάντα από υπερβολικό πότισμα και σηψηρριζία. Αφήστε το χώμα να στεγνώσει, ελέγξτε τις ρίζες, και αν χρειαστεί κόψτε τα σαπισμένα μέρη και μεταφυτέψτε σε φρέσκο, στεγνό υπόστρωμα
Ζαρωμένα φύλλα που διπλώνουν: ένδειξη παρατεταμένης ξηρασίας. Ποτίστε και το φυτό συνήθως ανακάμπτει
Καστανές, ξερές άκρες: συχνά από συσσώρευση αλάτων ή σκληρό νερό. Ξεπλύνετε το υπόστρωμα κάθε λίγους μήνες με άφθονο νερό
Φύλλα που γέρνουν ή πέφτουν στο πλάι: συνήθως από πολύ λίγο φως ή υπερβολικό πότισμα. Μετακινήστε τη σε φωτεινότερο σημείο

Εχθροί και ασθένειες

Η σανσεβιέρια είναι ανθεκτική και σπάνια προσβάλλεται, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανίσει τα παρακάτω.

Σηψηρριζία: η πιο σοβαρή και συχνή απειλή, σχεδόν πάντα από υπερβολικό πότισμα. Πρόληψη με καλή στράγγιση και προσεκτικό πότισμα
Κοκκοειδή: μικρές καστανές φολίδες στα φύλλα. Αφαιρέστε τα με βαμβάκι βουτηγμένο σε οινόπνευμα ή ψεκάστε με πράσινο σαπούνι
Ψευδόκοκκος: λευκές βαμβακώδεις αποικίες στις βάσεις των φύλλων. Αντιμετωπίζεται με οινόπνευμα ή πράσινο σαπούνι
Τετράνυχος: σπάνια, σε πολύ ξηρή ατμόσφαιρα. Αυξήστε την υγρασία γύρω από το φυτό και καθαρίστε τα φύλλα

Καθαρίζει τον αέρα η σανσεβιέρια

Η σανσεβιέρια αναφέρεται συχνά ως φυτό που καθαρίζει τον αέρα, και πράγματι περιλαμβανόταν στη γνωστή μελέτη της NASA το 1989, που εξέτασε φυτά για την απομάκρυνση ρύπων όπως η φορμαλδεΰδη και το βενζόλιο. Η μελέτη όμως έγινε σε σφραγισμένους θαλάμους εργαστηρίου. Νεότερες έρευνες έχουν δείξει ότι σε ένα συνηθισμένο, αεριζόμενο δωμάτιο η συμβολή των φυτών στην ποιότητα του αέρα είναι πρακτικά αμελητέα, καθώς ο φυσικός αερισμός απομακρύνει τους ρύπους πολύ πιο γρήγορα. Η σανσεβιέρια αξίζει για την ομορφιά της και για την ευχάριστη αίσθηση που δίνει στον χώρο, όχι ως υποκατάστατο του αερισμού.

Είναι τοξική η σανσεβιέρια

Η σανσεβιέρια είναι τοξική για τα κατοικίδια. Σύμφωνα με την ASPCA, περιέχει σαπωνίνες που, αν τις φάει ένας σκύλος ή μια γάτα, προκαλούν ναυτία, εμετό και διάρροια. Η τοξικότητα θεωρείται ήπια έως μέτρια και σπάνια απειλητική, αλλά αξίζει προσοχή.

Κρατήστε τη μακριά από κατοικίδια και μικρά παιδιά που μπορεί να μασήσουν τα φύλλα, ιδανικά σε ψηλό σημείο ή σε χώρο που δεν φτάνουν. Στους ανθρώπους η τοξικότητα είναι μικρή, αλλά ο χυμός μπορεί να ερεθίσει ευαίσθητο δέρμα, οπότε καλό είναι να φοράτε γάντια όταν τη χωρίζετε. Σε περίπτωση κατάποσης από κατοικίδιο, επικοινωνήστε με τον κτηνίατρό σας. Στην Ελλάδα μπορείτε επίσης να καλέσετε το Κέντρο Δηλητηριάσεων (210 7793777).

Συχνές ερωτήσεις για τη σανσεβιέρια

Πόσο συχνά ποτίζουμε τη σανσεβιέρια; Μόνο όταν το χώμα έχει στεγνώσει εντελώς. Την άνοιξη και το καλοκαίρι αυτό σημαίνει συνήθως κάθε δύο με τρεις εβδομάδες, και τον χειμώνα ακόμη πιο αραιά. Το υπερβολικό πότισμα είναι ό,τι χειρότερο για το φυτό.

Αντέχει σε σκοτεινό δωμάτιο; Αντέχει τον χαμηλό φωτισμό καλύτερα από τα περισσότερα φυτά, γι' αυτό και είναι δημοφιλής για γραφεία και πιο σκιερές γωνιές. Σε πολύ χαμηλό φως όμως αναπτύσσεται αργά. Για καλύτερη ανάπτυξη, προτιμήστε φωτεινό έμμεσο φως.

Γιατί μαλακώνουν και πέφτουν τα φύλλα; Σχεδόν πάντα από υπερβολικό πότισμα που οδηγεί σε σηψηρριζία. Μειώστε τα ποτίσματα και βεβαιωθείτε ότι η γλάστρα στραγγίζει καλά.

Ανθίζει η σανσεβιέρια; Σπάνια μέσα στο σπίτι, συμβαίνει όμως. Σε ώριμα φυτά με αρκετό φως μπορεί να βγάλει όρθιες ταξιανθίες με μικρά, αρωματικά λευκοπράσινα άνθη.

Είναι επικίνδυνη για τα κατοικίδια; Ναι, είναι τοξική για σκύλους και γάτες λόγω των σαπωνινών. Η τοξικότητα είναι ήπια έως μέτρια, αλλά καλό είναι να την κρατάτε μακριά τους.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε σπίτι και κάθε φυτό είναι διαφορετικά. Οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με τον φωτισμό, τη θερμοκρασία, την ποιότητα του νερού και τον αερισμό του χώρου.

Εάν το φυτό σας δείχνει επίμονα προβλήματα που δεν υποχωρούν με τις βασικές πρακτικές, αξίζει να συμβουλευτείτε έναν γεωπόνο ή το φυτώριό σας.

Δεδομένης της τοξικότητας της σανσεβιέριας για τα κατοικίδια, αν έχετε σκύλο, γάτα ή μικρά παιδιά, τοποθετήστε τη σε σημείο που δεν τη φτάνουν εύκολα. Για τη φυτοπροστασία, προτιμήστε πρώτα μη χημικές μεθόδους, όπως καθάρισμα με οινόπνευμα ή πράσινο σαπούνι. Όταν χρειαστεί κάποιο σκεύασμα, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα κατάλληλα για φυτά εσωτερικού χώρου και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.