Οι γυναίκες κατέχουν το 42% των θέσεων εργασίας στα παγκόσμια συστήματα αγροδιατροφής, περίπου 1,39 δισ. άνθρωποι, και το ποσοστό αυτό ελάχιστα έχει αλλάξει από το 2000. Το στοιχείο προέρχεται από τη Σειρά Δεικτών Φύλου του FAO, που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2026. Δίνει απάντηση σε ένα ερώτημα και ανοίγει αμέσως ένα δυσκολότερο. Η παρουσία των γυναικών στην παραγωγή, τη μεταποίηση, τη μεταφορά και την πώληση των τροφίμων είναι ήδη μεγάλη και σταθερή. Η συμμετοχή έχει κριθεί. Το πραγματικό ζήτημα πια είναι η ποιότητα, η ασφάλεια και η αμοιβή αυτής της δουλειάς.
Πίσω από το 42% κρύβονται μεγάλες διαφορές
Ποσοστό γυναικών στην παγκόσμια αγροδιατροφική απασχόληση, 2000–2023, και οι ανισότητες που παραμένουν σε επισιτιστική ανασφάλεια και μη αμειβόμενη εργασία.
Ένα σταθερό 42% μοιάζει με ισορροπία, στην πραγματικότητα όμως πίσω από τον αριθμό κρύβονται μεγάλες διαφορές από περιοχή σε περιοχή. Σε μεγάλο μέρος της Αφρικής και της Ασίας οι γυναίκες είναι πιο συγκεντρωμένες στην αγροδιατροφή από τους άντρες, απλώς επειδή εκεί που κυριαρχεί η γεωργία δεν τους ανοίγονται πολλές άλλες δουλειές. Στην Αμερική και στην Ευρώπη η εικόνα αντιστρέφεται και το μεγαλύτερο μερίδιο το κρατούν οι άντρες, καθώς οι γυναίκες στρέφονται σε άλλους κλάδους. Έτσι, το ίδιο ποσοστό αλλού σημαίνει περιορισμό κι αλλού επιλογή, και ο παγκόσμιος μέσος όρος τα κρύβει και τα δύο.
Ανάλογα με το εισόδημα της κάθε χώρας αλλάζει και το είδος της δουλειάς. Στις φτωχότερες χώρες, οι γυναίκες της αγροδιατροφής είναι πιο πιθανό από τους άντρες να δουλεύουν για δικό τους λογαριασμό, συχνά σε άτυπες δραστηριότητες με χαμηλή παραγωγικότητα. Όσο ανεβαίνει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, περισσότερες περνούν σε μισθωτή εργασία, που είναι συνήθως πιο σταθερή και καλύτερα προστατευμένη. Το πού βρίσκεται μια γυναίκα πάνω σε αυτό το φάσμα καθορίζει σχεδόν όλα τα υπόλοιπα για τη δουλειά της.
Άτυπη εργασία, χαμηλότερες αμοιβές, λιγότερη προστασία
Η άτυπη εργασία διατρέχει όλον τον κλάδο. Σε περισσότερες από τις μισές χώρες με στοιχεία, πάνω από το 90% της απασχόλησης στην αγροδιατροφή είναι άτυπη, και μέσα σε αυτήν οι γυναίκες έχουν σταθερά περισσότερες πιθανότητες από τους άντρες να βρεθούν σε δουλειές χωρίς σύμβαση, χωρίς κοινωνική ασφάλιση και με ελάχιστη σιγουριά. Στη γεωργία η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα είναι μικρή, αφού εκεί σχεδόν όλοι δουλεύουν άτυπα. Μεγαλώνει όμως στις δουλειές εκτός χωραφιού, στη μεταποίηση, τη διανομή και το λιανεμπόριο, όπου υπάρχουν θέσεις με σύμβαση αλλά τις παίρνουν συχνότερα οι άντρες.
Στις αμοιβές δεν ισχύει το ίδιο παντού. Στο 60% περίπου των χωρών οι γυναίκες που εργάζονται ως μισθωτές στη γεωργία αμείβονται λιγότερο από τους άντρες, όμως το μέγεθος της διαφοράς, ακόμη και η κατεύθυνσή της, αλλάζει πολύ. Σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής, σε τμήματα της Ευρώπης και της υποσαχάριας Αφρικής οι γυναίκες αμείβονται εξίσου ή και περισσότερο, ενώ στη Βόρεια Αμερική και στην Ασία οι άντρες τείνουν να βγάζουν περισσότερα. Στις περισσότερες χώρες η διαφορά υπάρχει και είναι σε βάρος των γυναικών, σε μια σημαντική μειονότητα όμως αντιστρέφεται. Γι' αυτό ο παγκόσμιος μέσος όρος υποτιμά πόσα εξαρτώνται από την τοπική αγορά εργασίας, τους νόμους και τις κοινωνικές συνήθειες.
Πιο δύσκολη η πρόσβαση σε γη, χρηματοδότηση και κινητά
Πίσω από μεγάλο μέρος της διαφοράς στο εισόδημα βρίσκεται η ασφαλής πρόσβαση στη γεωργική γη, γιατί η γη στηρίζει τις επενδύσεις, την υιοθέτηση τεχνολογίας και την παραγωγικότητα που φέρνει. Στο 85% των χωρών με στοιχεία, οι γυναίκες δηλώνουν πιο αδύναμη κυριότητα ή ασφάλεια κατοχής από τους άντρες. Η διαφορά είναι σταθερά σε βάρος τους στην υποσαχάρια Αφρική και στην Ασία, και μικρότερη στις πλουσιότερες περιοχές, όπως η Ευρώπη. Η νομική προστασία βοηθά, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Ο FAO βρίσκει μόνο ασθενή σχέση ανάμεσα στα ισχυρά νομικά πλαίσια και στα κενά που πραγματικά υπάρχουν, γιατί το εθιμικό δίκαιο, οι κοινωνικές συνήθειες και η ελλιπής εφαρμογή εμποδίζουν τα τυπικά δικαιώματα να γίνουν πραγματικός έλεγχος της γης.
Κάτι παρόμοιο συμβαίνει, σε μικρότερη κλίμακα, και με την πρόσβαση στην τεχνολογία. Οι γυναίκες έχουν smartphone σε χαμηλότερα ποσοστά από τους άντρες, με τις μεγαλύτερες διαφορές σε χώρες της Νότιας Ασίας, όπως το Πακιστάν, το Μπανγκλαντές και η Ινδία, όπου χαμηλή είναι και η συνολική κατοχή. Όπου η κατοχή είναι υψηλή, η διαφορά σχεδόν εξαφανίζεται. Αυτό δείχνει ότι το εμπόδιο είναι κυρίως το κόστος και το ποιος αποφασίζει μέσα στο σπίτι, παρά η απλή έλλειψη συσκευών. Το ίδιο εμπόδιο περνά και στην πρόσβαση σε υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας, σε τιμές της αγοράς και στα εργαλεία agritech που προϋποθέτουν ένα κινητό στο χέρι.
Περισσότερη μόρφωση, χωρίς ίσες ευκαιρίες στη δουλειά
Τα κενά στη βασική εκπαίδευση έχουν στενέψει σε πολλές χώρες, και κάπου έχουν αντιστραφεί, με τα κορίτσια να ξεπερνούν τα αγόρια στην ολοκλήρωση του λυκείου σε τμήματα της Αμερικής. Η πρόοδος όμως δεν φτάνει παντού. Οι ανισότητες κρατούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και στην ύπαιθρο, όπου ο αλφαβητισμός είναι χαμηλότερος και για τα δύο φύλα, και οι μεγαλύτερες διαφορές μαζεύονται στις χώρες με χαμηλό συνολικό αλφαβητισμό. Σε ανάλυση 59 χωρών, οι νέες γυναίκες στα φτωχότερα νοικοκυριά είχαν τετραπλάσιες πιθανότητες να είναι αναλφάβητες από εκείνες στα πλουσιότερα. Η οικονομική και η έμφυλη ανισότητα ενισχύουν δηλαδή η μία την άλλη.
Η μεγαλύτερη μόρφωση δεν έφερε όμως ίση πρόσβαση σε καλή δουλειά. Οι γυναίκες δεν στράφηκαν στις σπουδές γεωπονίας, δασολογίας, αλιείας και κτηνιατρικής με τον ίδιο ρυθμό όπως οι άντρες, και στις περισσότερες χώρες οι απόφοιτοι αυτών των σχολών είναι κυρίως άντρες. Η εκπαίδευση ανεβάζει το τι θα μπορούσε να κάνει μια γυναίκα. Το τι κάνει τελικά εξαρτάται ακόμη από τη γη, τη χρηματοδότηση, τον νόμο και τον χρόνο που της μένει.
Η μη αμειβόμενη εργασία και οι κανόνες που κρατούν πίσω τις γυναίκες
Σε κάθε χώρα που μετρήθηκε, οι γυναίκες ξοδεύουν περισσότερο χρόνο από τους άντρες σε μη αμειβόμενες δουλειές του σπιτιού και φροντίδας, με τη διαφορά να κυμαίνεται από περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες στη Φινλανδία έως 21 μονάδες στο Μπανγκλαντές. Στην ύπαιθρο το βάρος συνδέεται με συγκεκριμένες δουλειές, όπως το κουβάλημα νερού για το σπίτι και τα ζώα, που τρώει κατευθείαν τις ώρες για αμειβόμενη ή παραγωγική εργασία. Όση ώρα πάει σε μη αμειβόμενη δουλειά είναι ώρα που δεν φέρνει εισόδημα, και το βάρος πέφτει βαρύτερο εκεί που οι υποδομές είναι πιο φτωχές.
Από κάτω βρίσκονται οι κανόνες, γραπτοί και άγραφοι. Ο δείκτης κοινωνικών θεσμών και φύλου του ΟΟΣΑ δείχνει λιγότερες διακρίσεις στην Ευρώπη και στην Αμερική και περισσότερες σε μεγάλο μέρος της Αφρικής και της Ασίας, με μεγάλες αποκλίσεις ακόμη και ανάμεσα σε γειτονικές χώρες με παρόμοιο εισόδημα. Οι νόμοι κατά της έμφυλης βίας απλώθηκαν τις δύο τελευταίες δεκαετίες, αλλά σε τμήματα της Αφρικής, της Εγγύς Ανατολής και της Ασίας ακόμη λείπουν. Αυτοί οι κανόνες κρίνουν ποιος ελέγχει την περιουσία, ποιος παίρνει τις αποφάσεις και ποια μπορεί καν να πιάσει δουλειά.
Γιατί η ισότητα συμφέρει και οικονομικά
Ο λόγος για να δράσει κανείς είναι μετρήσιμος. Σύμφωνα με έρευνα που επικαλείται ο FAO, αν μειωθούν οι διαφορές ανάμεσα σε γυναίκες και άντρες στο εισόδημα, την απασχόληση και την εκπαίδευση, μπορεί να κλείσει έως και το 52% του έμφυλου κενού στην επισιτιστική ανασφάλεια. Αν κλείσουν οι διαφορές στην παραγωγικότητα και στους μισθούς, το παγκόσμιο ΑΕΠ μπορεί να κερδίσει περίπου 1 τρισ. δολάρια και οι άνθρωποι χωρίς επαρκή τροφή να μειωθούν κατά 45 εκατομμύρια. Οι γυναίκες ήδη αντιμετωπίζουν υψηλότερα ποσοστά μέτριας και σοβαρής επισιτιστικής ανασφάλειας, με 63,4 εκατομμύρια περισσότερες γυναίκες από άντρες ηλικίας 15 ετών και άνω να μη διαθέτουν επαρκή τροφή το 2024. Τα ίδια δηλαδή μέτρα που φέρνουν δικαιοσύνη βελτιώνουν και την επισιτιστική ασφάλεια και την παραγωγή.
Από όλα τα στοιχεία βγαίνει το ίδιο συμπέρασμα. Η συμμετοχή είναι δεδομένη, και η δουλειά που μένει αφορά την αμοιβή, την κατοχή της γης, τη χρηματοδότηση, τον χρόνο και τους θεσμούς που τα ρυθμίζουν. Η συνεισφορά των γυναικών που ήδη διευθύνουν αγροκτήματα και επιχειρήσεις τροφίμων φαίνεται σε όλον τον κλάδο. Εκείνο που θα κρίνει το αποτέλεσμα είναι αν θα γίνουν ίσες οι συνθήκες γύρω από αυτή τη δουλειά.
Πηγές
- FAO. Gender indicators 2000–2024 – June 2026 update. FAOSTAT Analytical Briefs, No. 128. Ρώμη, 2026.
- FAO. FAOSTAT: Suite of Gender Indicators. Πρόσβαση Ιούνιος 2026.
- FAO. FAO releases most comprehensive dataset to date on women in agrifood systems. FAO Newsroom, 17 Ιουνίου 2026.
