Πώς το νέο ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο θα επηρεάσει τις τιμές των τροφίμων

Στις 11 Ιουνίου 2026 το Κέντρο Πρόβλεψης Κλίματος της NOAA αναβάθμισε την κατάστασή του από «Παρακολούθηση» (El Niño Watch) σε «Ειδοποίηση» (El Niño Advisory). Η αλλαγή στη διατύπωση μετράει. Η Παρακολούθηση σημαίνει ότι το φαινόμενο είναι πιθανό να σχηματιστεί, η Ειδοποίηση ότι έχει ήδη φτάσει. Στον ισημερινό Ειρηνικό επικρατούν πλέον συνθήκες Ελ Νίνιο, και οι προβλέψεις δείχνουν ότι θα ενισχυθούν μέσα στον χειμώνα του Βόρειου Ημισφαιρίου 2026-27.

Τον Μάιο, καμία κατηγορία έντασης δεν ξεπερνούσε το 37% και οι προγνώστες τόνιζαν την αβεβαιότητα. Η ανάλυση του Ιουνίου δίνει 63% πιθανότητα για πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο την περίοδο Νοεμβρίου-Ιανουαρίου, ένα φαινόμενο που θα καταγραφόταν ανάμεσα στα μεγαλύτερα από το 1950 και μετά. Για τις αγορές εμπορευμάτων που ήδη προεξοφλούν τον κλιματικό κίνδυνο στο κακάο, στον καφέ και στα δημητριακά, αυτό είναι μια σημαντική κλιμάκωση μέσα σε έναν μήνα.

Τι άλλαξε στον Ειρηνικό

Τρεις δείκτες ενισχύθηκαν από τον Μάιο ως τον Ιούνιο.

Η επιφανειακή θέρμανση επεκτάθηκε και εντάθηκε. Η πιο πρόσφατη εβδομαδιαία τιμή του δείκτη Niño-3.4 είναι +0,7°C, από +0,4°C στα μέσα Μαΐου. Ο δείκτης Niño-1+2 της ανατολικής λεκάνης εκτινάχθηκε στους +2,1°C, περίπου διπλάσιος από τον Μάιο, αποτυπώνοντας έντονη θέρμανση στα ανοιχτά των ακτών της Νότιας Αμερικής. Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας είναι τώρα πάνω από τον μέσο όρο σε όλον τον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό.

Η σύζευξη ωκεανού-ατμόσφαιρας έχει εδραιωθεί. Πάνω από τον κεντρικό ισημερινό Ειρηνικό εμφανίζονται ανωμαλίες δυτικών ανέμων στα χαμηλά στρώματα και ανατολικών στα υψηλά. Η νεφική δραστηριότητα έχει μετατοπιστεί, ελαφρώς πάνω από τον μέσο όρο στον κεντρικό Ειρηνικό και κοντά ή κάτω από αυτόν πάνω από την Ινδονησία. Και οι δύο δείκτες Νότιας Ταλάντωσης, ο παραδοσιακός και ο ισημερινός, είναι αρνητικοί. Αυτά ακριβώς τα ατμοσφαιρικά γνωρίσματα ξεχωρίζουν ένα γνήσιο Ελ Νίνιο από έναν θερμό ωκεανό στον οποίο η ατμόσφαιρα δεν έχει ακόμη ανταποκριθεί. Τον Μάιο η σύζευξη μόλις ξεκινούσε. Τον Ιούνιο, η NOAA λέει ότι το συζευγμένο σύστημα ωκεανού-ατμόσφαιρας αποτυπώνει πλέον την έναρξη του Ελ Νίνιο.

Ο δείκτης της υποεπιφανειακής θερμοκρασίας στον ισημερινό μειώθηκε τον τελευταίο μήνα, ο μόνος που δεν δείχνει προς τα πάνω, αν και παραμένει σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό. Η υποεπιφανειακή θερμότητα είναι το καύσιμο για τη θέρμανση της επιφάνειας τους επόμενους μήνες, οπότε ένας μήνας πτώσης αξίζει προσοχής, ακόμη κι αν η απόλυτη τιμή παραμένει υψηλή. Γι' αυτόν κυρίως τον λόγο η πιθανότητα μένει στο 63% και δεν αγγίζει τη βεβαιότητα.

Οι προγνώστες συγκλίνουν πλέον σε ένα ισχυρό φαινόμενο

Τον Μάιο η NOAA κρατούσε επιφύλαξη. Έδινε 82% πιθανότητα να σχηματιστεί το φαινόμενο, άφηνε όμως ανοιχτό το πόσο ισχυρό θα ήταν. Το μοντέλο IRI της Columbia ήταν πιο τολμηρό, στο 98%, και έδειχνε ήδη ένα σημαντικό φαινόμενο. Ο χαρακτηρισμός «σούπερ Ελ Νίνιο» που κυκλοφορούσε στον Τύπο προέτρεχε κατά πολύ σε σχέση με όσα στήριζε η επίσημη πρόβλεψη. Αυτό το χάσμα, και τον λόγο που το κακάο ήταν η πρώτη αγορά που προεξόφλησε τον κίνδυνο, τα αναλύσαμε στις αρχές Ιουνίου.

Η ενημέρωση του Ιουνίου κλείνει αυτό το χάσμα. Η NOAA έχει πλέον ευθυγραμμιστεί με τις πιο τολμηρές εκτιμήσεις των μοντέλων. Στην επίσημη πρόβλεψη, το πιο πιθανό σενάριο είναι πλέον ένα πολύ ισχυρό φαινόμενο, όχι μια ακραία υπόθεση. Αυτό δεν εγγυάται έντονες επιπτώσεις παντού, και η NOAA το τονίζει. Ακόμη και πολύ ισχυρά Ελ Νίνιο κάποιες φορές δεν φέρνουν σε ορισμένες περιοχές το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Ένα ισχυρό φαινόμενο απλώς γέρνει πιο αποφασιστικά την πλάστιγγα προς το αναμενόμενο μοτίβο σε κάθε περιοχή που επηρεάζει.

Ποιες καλλιέργειες και περιοχές κινδυνεύουν περισσότερο

Το Ελ Νίνιο δεν χτυπά παντού το ίδιο. Άλλες καλλιέργειες και περιοχές τις επηρεάζει περισσότερο και άλλες λιγότερο, και όσο πιο ισχυρό είναι, τόσο πιο πιθανό κάνει το αναμενόμενο μοτίβο σε κάθε περιοχή, χωρίς όμως να το εξασφαλίζει. Τις εποχικές προβλέψεις βροχόπτωσης για το Κέρας της Αφρικής, τη Νότια Ασία και την Κεντρική Αμερική τις καλύπτουμε περιοχή προς περιοχή στο άρθρο για το τι σημαίνει το Ελ Νίνιο του 2026 για τις καλλιέργειες και τις τιμές τροφίμων. Για τις περιοχές με σημασία για τις αγορές, τα βασικά σημεία είναι τα εξής.

• Δυτική Αφρική: συνήθως ξηρός και θερμός καιρός. Αυτόν τον κίνδυνο παρακολουθούν οι έμποροι κακάο, αφού η Ακτή Ελεφαντοστού, η Γκάνα, η Νιγηρία και το Καμερούν δίνουν το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας σοδειάς.
• Νοτιοανατολική Ασία: συνήθως ξηρασία, με καθυστέρηση αρκετών μηνών. Εκτεθειμένα είναι το φοινικέλαιο σε Μαλαισία και Ινδονησία, καθώς και το καουτσούκ και ο καφές robusta. Η καταπόνηση του ελαιοφοίνικα από την ξηρασία φαίνεται στην παραγωγή νωπών καρπών 6 έως 12 μήνες αργότερα.
• Αυστραλία: συνήθως ξηρασία στην ανατολική σιτοπαραγωγική ζώνη. Χρονιές με ισχυρό Ελ Νίνιο έχουν συμπέσει με μειωμένη αυστραλιανή παραγωγή σιταριού.
• Νότια Αφρική: συνήθως ξηρασία. Εκτεθειμένα είναι το καλαμπόκι και η σόγια σε Ζάμπια, Ζιμπάμπουε και Νότια Αφρική.
• Νότιο τμήμα της Νότιας Αμερικής: συνήθως πιο υγρός καιρός. Αυτό στηρίζει συχνά τις αποδόσεις σόγιας και καλαμποκιού στην Αργεντινή, αν και η σχέση διαφέρει από χρονιά σε χρονιά.
• Μεσόγειος: εδώ το ENSO είναι ασθενής παράγοντας. Η Ταλάντωση του Βόρειου Ατλαντικού και οι θερμοκρασίες της επιφάνειας του Ατλαντικού επηρεάζουν τις χειμερινές βροχοπτώσεις στην Ελλάδα και στην ευρύτερη Μεσόγειο πολύ περισσότερο από τη φάση του ENSO. Ένα ισχυρό Ελ Νίνιο δεν δίνει αξιόπιστο σήμα για την Ελλάδα.

Για τα ελληνικά και μεσογειακά χωράφια, οι κίνδυνοι για το 2026-27 παραμένουν οι ίδιοι τοπικοί όπως και πριν: καύσωνες το καλοκαίρι, ξηρασία και λειψυδρία. Η αναβάθμιση του ENSO δεν αλλάζει αυτή την τοπική εικόνα. Πρόσφατη μελέτη της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή κατέταξε τη νότια Ελλάδα ανάμεσα στις περιοχές με την εντονότερη ξήρανση, και αυτό αφορά το ελληνικό κοινό πολύ περισσότερο από την πρόβλεψη για τον Ειρηνικό.

Το κακάο ζυγίζει ένα ρεκόρ πλεονάσματος απέναντι στον κίνδυνο της επόμενης σοδειάς

Το κακάο είναι το πιο καθαρό παράδειγμα αγοράς που προσπαθεί να αποτιμήσει τον κίνδυνο του Ελ Νίνιο απέναντι στην άμεση πραγματικότητα της προσφοράς, και αυτή τη στιγμή τα δύο τραβούν προς αντίθετες κατευθύνσεις.

Από τη μία, η τρέχουσα προσφορά τρέχει μπροστά από πέρυσι. Οι παραγωγοί της Ακτής Ελεφαντοστού παρέδωσαν στα λιμάνια περίπου 1,69 εκατομμύρια τόνους από την 1η Οκτωβρίου 2025 έως τις 7 Ιουνίου 2026, αυξημένους κατά 3% σε ετήσια βάση. Στις 14 Μαΐου η χώρα ανέβασε τη συνολική εκτίμηση παραδόσεων για το 2025/26 στα 2,2 εκατομμύρια τόνους, από 1,8 με 1,9 προηγουμένως, επικαλούμενη ευνοϊκό καιρό. Οι αλέσεις κακάο στην Ευρώπη το α' τρίμηνο υποχώρησαν 7,8% σε ετήσια βάση, στους 325.895 τόνους, το ασθενέστερο πρώτο τρίμηνο των τελευταίων 17 ετών, ενώ στη Βόρεια Αμερική έπεσαν 3,8%. Η ζήτηση έχει εξασθενήσει μετά από δύο χρόνια υψηλών τιμών στο ράφι.

Από την άλλη βρίσκονται η σοδειά του 2026/27 και το ασφάλιστρο κινδύνου του Ελ Νίνιο. Οι πρώτες καταγραφές της επόμενης κύριας σοδειάς στη Δυτική Αφρική, που αρχίζει να συγκομίζεται τον Οκτώβριο, έδειξαν καρπόδεση κάτω του μέσου όρου στα δέντρα κακάο. Έντονες βροχές και άνεμοι σε περιοχές της Ακτής Ελεφαντοστού φέρεται να παρέσυραν νεαρά άνθη. Στις 29 Απριλίου ο χρηματιστηριακός οίκος StoneX μείωσε την πρόβλεψή του για το παγκόσμιο πλεόνασμα του 2026/27 στους 149.000 τόνους, από 267.000 τον Ιανουάριο, επικαλούμενος τον κίνδυνο του Ελ Νίνιο για τη σοδειά της Δυτικής Αφρικής.

Αφού εκτινάχθηκαν σε υψηλό τετραμήνου, περίπου 4.700 δολάρια ανά τόνο, στις 11 Μαΐου, τα αμερικανικά συμβόλαια κακάο υποχώρησαν γύρω στα 3.850 δολάρια ανά τόνο στις 11 Ιουνίου, με ενδοσυνεδριακό εύρος περίπου 3.784 με 3.881. Πρόκειται για πτώση περίπου 61% μέσα σε δώδεκα μήνες, ένα μέτρο του πόσο έχει απομακρυνθεί η αγορά από την κορύφωση της κρίσης στα τέλη του 2024, πάνω από τα 12.000 δολάρια. Η βραχυπρόθεσμη τάση έχει εξασθενήσει καθώς σταθεροποιείται η εικόνα της προσφοράς για το 2025/26, ενώ ο κίνδυνος του Ελ Νίνιο για το 2026/27 στηρίζει τις τιμές στα πιο μακρινά συμβόλαια.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ανεβάσει τους ναύλους, το κόστος ασφάλισης, τα καύσιμα και τις τιμές των λιπασμάτων, που όλα αυξάνουν το κόστος παραγωγής στη Δυτική Αφρική. Το κακάο εξαρτάται από τα λιπάσματα, και οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν το ίδιο σοκ στο κόστος των εισροών που πυροδότησε το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τα Λιπάσματα, τον Μάιο του 2026.

Η Γκάνα σχεδιάζει να αντλήσει περίπου 1 δισ. δολάρια μέσω εγχώριων ομολόγων για να χρηματοδοτήσει τις αγορές κακάο ενόψει της περιόδου 2026/27, ένδειξη του πώς η πίεση του χρέους αλλάζει τον τρόπο που οι παραγωγοί της Δυτικής Αφρικής χρηματοδοτούν τη σοδειά τους.

Τι να παρακολουθήσουμε στη συνέχεια

Αυτό που μένει να φανεί τώρα είναι πόσο ισχυρό θα γίνει το φαινόμενο. Τρία πράγματα θα το κρίνουν.

Η επόμενη ανάλυση ENSO της NOAA είναι προγραμματισμένη για τις 9 Ιουλίου 2026. Θα επικαιροποιήσει την πιθανότητα του πολύ ισχυρού φαινομένου και, κυρίως, θα δείξει αν η υποεπιφανειακή θερμότητα άρχισε ξανά να συσσωρεύεται ή συνέχισε να υποχωρεί. Αυτός ο ένας δείκτης είναι το ισχυρότερο βραχυπρόθεσμο στοιχείο για το αν το 63% θα ανέβει ή θα πέσει.

Οι βροχοπτώσεις στη Δυτική Αφρική το διάστημα Αυγούστου-Οκτωβρίου, όταν αναπτύσσεται η κύρια σοδειά, είναι το τεστ για το κακάο. Αν ένα Ελ Νίνιο που ενισχύεται φέρει τον ξηρό και θερμό καιρό που υποδεικνύει το ιστορικό μοτίβο, το πρώιμο σήμα της καρπόδεσης θα επιβεβαιωθεί στο χωράφι και η πίεση στην προσφορά του 2026/27 θα ενταθεί. Αν οι βροχές κρατήσουν, η τρέχουσα εικόνα πλεονάσματος του 2025/26 θα διατηρήσει τις τιμές χαμηλά.

Η πορεία των αλέσεων από την πλευρά της ζήτησης θα κρίνει πόσο από ένα ενδεχόμενο ράλι λόγω προσφοράς θα κρατήσει. Αν οι αλέσεις σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική το β' τρίμηνο παραμείνουν αδύναμες, η υποτονική ζήτηση θα αντισταθμίσει μέρος του ασφαλίστρου του Ελ Νίνιο.

Για τους μεσογειακούς παραγωγούς και τους αγοραστές που προμηθεύονται από τη Δυτική Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία, το ευρύτερο μήνυμα της αναβάθμισης του Ιουνίου είναι ότι ο κύκλος μεταβλητότητας στα μαλακά εμπορεύματα, που τον κινεί το κλίμα, έχει ακόμη έναν γύρο μπροστά του. Ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο αυξάνει τις πιθανότητες για σοκ προσφοράς στο κακάο, στο φοινικέλαιο και σε τμήματα των δημητριακών μέσα στον επόμενο χρόνο. Ο κύκλος του κακάο το 2023-24, που πήγε από κάτω από τα 3.000 δολάρια σε πάνω από 12.000 και πίσω προς τα 4.000, θυμίζει πόσο βίαια κινούνται αυτές οι αγορές όταν ένα σοκ προσφοράς συνδεδεμένο με το ENSO πέφτει πάνω σε ήδη εύθραυστες περιοχές παραγωγής.

Πηγές

1. NOAA Climate Prediction Center. (2026). El Niño/Southern Oscillation diagnostic discussion, 11 June 2026. NOAA, National Weather Service.
2. NOAA Climate Prediction Center. (2026). ENSO strength probabilities. NOAA, National Weather Service.
3. International Research Institute for Climate and Society. (2026). ENSO forecast, May 2026 Quick Look. Columbia Climate School.
4. Barchart. (2026). Crop-damaging weather in West Africa boosts cocoa prices. 8 June 2026.
5. Ehsan, M. A., L'Heureux, M. L., Tippett, M. K., Robertson, A. W., and Turmelle, J. (2024). Real-time ENSO forecast skill evaluated over the last two decades, with focus on the onset of ENSO events. npj Climate and Atmospheric Science, 7, 301