Εβδομαδιαία επισκόπηση των ανακλήσεων με μια ματιά
Την περασμένη εβδομάδα καταγράφηκαν 123 ειδοποιήσεις για την ασφάλεια τροφίμων στο ευρωπαϊκό Σύστημα Ταχείας Ειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF), με τα αγροτικά προϊόντα να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 44% όλων των ανακλήσεων. Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, τα αρωματικά φυτά, οι ξηροί καρποί και τα δημητριακά εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο των ελέγχων, καθώς τα μη εγκεκριμένα υπολείμματα φυτοφαρμάκων και η μόλυνση από μυκοτοξίνες κυριαρχούν ως βασικοί λόγοι ανάκλησης.
Κύρια σημεία με μια ματιά
- Η κατηγορία των φρούτων και τα λαχανικών βρέθηκε με 24 ανακλήσεις (19,5% του συνόλου), επιβεβαιώνοντας τις επίμονες προκλήσεις στη διαχείριση φυτοφαρμάκων.
- Το chlorpyrifos ήταν το πιο συχνό επικίνδυνο υπόλειμμα, με 13 ξεχωριστές ειδοποιήσεις, παρά την πλήρη απαγόρευσή του στην ΕΕ από τις 31 Ιανουαρίου 2020.
- Ινδία, Τουρκία και Κίνα αναδείχθηκαν ως οι χώρες προέλευσης με τον υψηλότερο κίνδυνο, συγκεντρώνοντας συνολικά 27 ειδοποιήσεις (22% του συνόλου).
- Τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων αντιπροσώπευαν το 24,5% όλων των ανακλήσεων, με τις μη εγκεκριμένες ουσίες να ανέρχονται σε 25,5%.
- Η μόλυνση από μυκοτοξίνες επηρέασε 10 προϊόντα, κυρίως αποξηραμένα φρούτα και ξηρούς καρπούς από τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
- Οι μικροβιολογικοί κίνδυνοι, όπως Salmonella και Listeria, προκάλεσαν 19 ειδοποιήσεις σε διάφορες κατηγορίες προϊόντων.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 43)
Την εβδομάδα που πέρασε, τα φρούτα και τα λαχανικά βρέθηκαν στην κορυφή με 24 ειδοποιήσεις, επιβεβαιώνοντας πως πρόκειται για την πιο αυστηρά ελεγχόμενη κατηγορία. Οι περισσότερες περιπτώσεις αφορούσαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων, γεγονός που αντικατοπτρίζει τόσο τη συχνή χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων όσο και την αυστηρή εφαρμογή των ανώτατων ορίων υπολειμμάτων (MRLs) από την ΕΕ.
Οι ξηροί καρποί, οι σπόροι και τα προϊόντα αυτών ακολούθησαν με 12 ειδοποιήσεις, κυρίως λόγω αφλατοξινών, ενός επαναλαμβανόμενου προβλήματος που συνδέεται με θερμές και υγρές συνθήκες αποθήκευσης.
Η κατηγορία των αρωματικών φυτών και τα μπαχαρικών βρέθηκε με 10 ανακλήσεις, κυρίως για αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης και οξείδιο του αιθυλενίου, τα οποία σχετίζονται με διασταυρούμενη μόλυνση ή απαγορευμένες μεθόδους αποστείρωσης.
Τα σιτηρά και τα αρτοσκευάσματα είχαν 8 ειδοποιήσεις, που περιλάμβαναν μυκοτοξίνες και αλκαλοειδή τροπάνης από μόλυνση με σπόρους ζιζανίων.
Τέλος, τα ζωικά προϊόντα (κρέας, πουλερικά και ψάρια) κατέγραψαν 18 ανακλήσεις, κυρίως λόγω Salmonella και Listeria, γεγονός που δείχνει ότι, αν και τα φυτικά προϊόντα υπερέχουν αριθμητικά, το σύστημα ελέγχου της ΕΕ παραμένει ολιστικό.
Εστίαση στα φρέσκα προϊόντα
Οι παραβάσεις λόγω υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων αποτελούν τον κύριο λόγο ανακλήσεων στα φρέσκα προϊόντα, με τις μη εγκεκριμένες ουσίες να συνιστούν το μεγαλύτερο μέρος των κινδύνων. Η επανεμφάνιση του chlorpyrifos σε 13 διαφορετικές ανακλήσεις αποκαλύπτει σοβαρά κενά στη συμμόρφωση των προμηθευτών και στην ιχνηλασιμότητα. Το συγκεκριμένο οργανοφωσφορικό εντομοκτόνο, γνωστό για τη νευροτοξικότητά του στα παιδιά, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες παραγωγής, παρά την απαγόρευσή του στην Ευρώπη.
Τα επιτραπέζια σταφύλια αποτέλεσαν το πιο προβληματικό προϊόν, με πολλαπλές ανακλήσεις παρτίδων από διαφορετικές χώρες προέλευσης. Σε σταφύλια με προέλευση τη Συρία εντοπίστηκαν πέντε διαφορετικά φυτοφάρμακα (chlorpyrifos, dimethoate, lufenuron, methomyl και omethoate), δείχνοντας πώς μια σειρά αστοχιών στις ορθές γεωργικές πρακτικές μπορεί να οδηγήσει σε μαζική μη συμμόρφωση. Ειδοποιήσεις υπήρξαν επίσης για σταφύλια Ιταλίας, καθώς και τουρκικά και αιγυπτιακά σταφύλια, λόγω acetamiprid.
ΣτΤα εσπεριδοειδή επίσης είχαμε αρκετές ανακλήσεις : pomelo από την Κίνα περιείχαν chlorpyrifos, ενώ σε κλhμεντίνες από τη Νότια Αφρική ανιχνέυθηκε buprofezin, ουσία μη εγκεκριμένη στην ΕΕ. Οι περιπτώσεις αυτές είναι σημαντικές, καθώς τα εσπεριδοειδή αποτελούν μεγάλο όγκο των προϊόντων που διακινούνται στην Ευρώπη και οι επαναλαμβανόμενες παραβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε ενισχυμένους ελέγχους ή προσωρινούς περιορισμούς εισαγωγών.
Στα μούρα ανιχνεύθηκαν τόσο υπολείμματα φυτοφαρμάκων όσο και άλλοι επιμολυντές. Βρέθηκαν κατεψυγμένες φράουλες από την Κίνα με procymidone, ενώ σε αιγυπτιακές κατεψυγμένες φράουλες ανιχνεύθηκε oxamyl και chlorfenapyr.
Τα αποξηραμένα φρούτα παρουσίασαν ένα διπλό προφίλ κινδύνου: υπολείμματα φυτοφαρμάκων (όπως σε σταφίδες από Κίνα, ΗΑΕ και Τουρκία) και μυκοτοξίνες σε τουρκικά αποξηραμένα σύκα. Τρεις ξεχωριστές ειδοποιήσεις αφορούσαν αφλατοξίνες και ωχρατοξίνη Α, ουσίες που παράγονται κατά τη συγκομιδή, ξήρανση ή αποθήκευση. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει συστημικές αδυναμίες στην εφοδιαστική αλυσίδα των τουρκικών σύκων, που απαιτούν μία ολιστική διαχείριση ποιότητας.
Στα λαχανικά, οι παραβάσεις διέφεραν: πράσινα φασολάκια από Κένυα με hexaconazole, φασολάκια από τη Σρι Λάνκα με metalaxyl, καυτερές πιπεριές Ταϊλάνδης με omethoate και ρίζες γιαμ από Κίνα με κάδμιο.
Πλήρης λίστα ανακληθέντων φρούτων και λαχανικών
Φρούτα
- Πομέλο (Κίνα): chlorpyrifos
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): αφλατοξίνες (πολλαπλές ειδοποιήσεις)
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): ωχρατοξίνη Α
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): αφλατοξίνες και ωχρατοξίνη Α
- Φρέσκοι χουρμάδες (Ιράν): fenpyroximate
- Ανανάς σε κονσέρβα (Ταϊλάνδη): κασσίτερος (υπέρβαση του ανώτατου ορίου MRL)
- Σταφίδες (Κίνα): chlorpyrifos
- Σταφίδες (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα): πολλαπλά φυτοφάρμακα (acetamiprid, captan, chlorpyrifos, fenpropathrin, indoxacarb)
- Σταφίδες (Τουρκία): acetamiprid
- Σταφύλια (Ιταλία): acetamiprid και chlorpyrifos
- Σταφύλια (Συρία): πολλαπλά φυτοφάρμακα (chlorpyrifos, dimethoate, lufenuron, methomyl, omethoate)
- Σταφύλια (Τουρκία): acetamiprid
- Σταφύλια (Αίγυπτος): acetamiprid
- Κατεψυγμένες φράουλες (Κίνα): procymidone
- Κατεψυγμένες φράουλες (Αίγυπτος): oxamyl και chlorfenapyr
- Κλημεντίνες (Νότια Αφρική): buprofezin
Λαχανικά
- Αγγουράκια (Ινδία, μη επεξεργασμένα): παρακεταμόλη
- Πράσινα φασολάκια (Κένυα): hexaconazole
- Φασολάκια (Σρι Λάνκα): metalaxyl
- Πιπεριές chilly (Ταϊλάνδη): omethoate
- Ρίζα γιαμ (Κίνα): κάδμιο
- Φακές (Καναδάς): bromoxynil
Δημητριακά και σιτηρά
- Ρύζι (Ινδία): chlorpyrifos
- Ρύζι (Πακιστάν): αφλατοξίνη B1
- Ρύζι μπασμάτι ολικής άλεσης (Ιταλία): αφλατοξίνη B1
- Αλεύρι σίτου (Ισπανία): ατροπίνη
- Καλαμπόκι για ποπ κορν (Αργεντινή/Ιταλία): αλκαλοειδή τροπάνης
Βότανα και μπαχαρικά
- Αποξηραμένη ρίγανη (Τουρκία): αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
- Μείγμα μπαχαρικών garam masala (Ινδία): οξείδιο του αιθυλενίου
- Βότανο eyebright βιολογικής καλλιέργειας (Βουλγαρία): κάδμιο και αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
- Σκόνη τζίντζερ (Ινδία): chlorpyrifos
- Σκόνη τζίντζερ (Γερμανία): μόλυβδος (υψηλή περιεκτικότητα)
- Σκόνη κουρκουμά (Ινδία): Salmonella
- Γλυκιά πάπρικα σε σκόνη (Ρωσία): ωχρατοξίνη Α
- Κανέλα (Βιετνάμ): οξείδιο του αιθυλενίου
Ξηροί καρποί, σπόροι και ελαιούχοι σπόροι
- Σπόροι σουσαμιού (Ινδία): chlorpyrifos (πολλαπλές ειδοποιήσεις)
- Σπόροι μάραθου (Ινδία): chlorpyrifos (υψηλή περιεκτικότητα)
- Κύμινο (Συρία): πολλαπλά φυτοφάρμακα (propamocarb, chlorpyrifos, carbendazim, azoxystrobin)
- Πυρήνες φουντουκιού (Γεωργία): αφλατοξίνη B1
- Φιστίκια (Ηνωμένες Πολιτείες): αφλατοξίνες
- Φιστίκια (Τόγκο): chlorpyrifos
- Φιστίκια (Βραζιλία): αφλατοξίνες
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 43)
Τα δεδομένα της εβδομάδας δείχνουν συγκέντρωση παραβάσεων σε συγκεκριμένες χώρες, παρέχοντας χρήσιμες πληροφορίες για αγοραστές και εξαγωγείς.
- Ινδία: 11 ειδοποιήσεις (8,9%), κυρίως για chlorpyrifos σε σπόρους μάραθου, σκόνη τζίντζερ, ρύζι και σουσάμι. Άλλες περιπτώσεις περιλάμβαναν οξείδιο του αιθυλενίου σε garam masala και Salmonella σε κουρκουμά, δείχνοντας κενά τόσο στους χημικούς όσο και στους μικροβιολογικούς ελέγχους.
- Τουρκία: 9 ειδοποιήσεις (7,3%), με κυριαρχία αφλατοξινών και ωχρατοξίνης Α σε σύκα, καθώς και acetamiprid σε σταφύλια και σταφίδες και αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης σε ρίγανη.
- Κίνα: 7 ειδοποιήσεις (5,7%), για chlorpyrifos σε pomelo και σταφίδες, procymidone σε κατεψυγμένες φράουλες και κάδμιο σε ρίζες γιαμ, δείχνοντας μικτό κίνδυνο φυτοφαρμάκων και περιβαλλοντικών ρύπων.
- Κράτη μέλη της ΕΕ, όπως Ολλανδία, Γερμανία, Πολωνία, Γαλλία, Ιρλανδία, Τσεχία, Ισπανία και Ιταλία, κατέγραψαν επίσης ειδοποιήσεις, κυρίως για μικροβιολογική μόλυνση (Salmonella, Listeria) σε ζωικά προϊόντα, ενώ σε ιταλικά σταφύλια ανιχνεύθηκαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
- Από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, Συρία (3 ειδοποιήσεις) και Αίγυπτος (2 ειδοποιήσεις) παρουσίασαν προβλήματα πολλαπλής μόλυνσης στα σταφύλια και στις κατεψυγμένες φράουλες.
- Από την Αφρική, ανακλήσεις καταγράφηκαν σε προϊόντα από την Κένυα (πράσινα φασολάκια με hexaconazole), Νότια Αφρική (κλημεντίνες με buprofezin), Τόγκο (φιστίκια με chlorpyrifos) και Γεωργία (φουντούκια με αφλατοξίνες).
Τι αποκαλύπτουν τα δεδομένα της εβδομάδας
Οξείδιο του αιθυλενίου
Εντοπίστηκαν 2 προϊόντα (μείγμα μπαχαρικών από την Ινδία και κανέλα από το Βιετνάμ) στα οποία ανιχνεύθηκε οξείδιο του αιθυλενίου επιβεβαιώνοντας ότι εξακολουθεί να χρησιμοποιείται αυτή η απαγορευμένη μέθοδος αποστείρωσης. Το οξείδιο του αιθυλενίου είναι καρκινογόνο για τον άνθρωπο και απαγορεύεται στην ΕΕ από το 2020. Ορισμένοι παραγωγοί το χρησιμοποιούν ακόμη για μείωση μικροβιακών φορτίων, είτε λόγω άγνοιας της απαγόρευσης, είτε λόγω έλλειψης πρόσβασης σε ασφαλέστερες τεχνολογίες, όπως η αποστείρωση με ατμό.
Η συνεχιζόμενη παρουσία του δείχνει την ανάγκη για αυστηρούς ελέγχους πριν την αποστολή. Ακόμη και ίχνη μπορούν να οδηγήσουν σε ανάκληση στην ΕΕ. Οι εισαγωγείς από την Ασία και τη Μέση Ανατολή θα πρέπει να ζητούν αναλυτικά πιστοποιητικά που επιβεβαιώνουν την απουσία οξειδίου του αιθυλενίου και να προτιμούν προμηθευτές που εφαρμόζουν εγκεκριμένες μεθόδους αποστείρωσης.
Μόλυνση από βαρέα μέταλλα
Επτά ειδοποιήσεις σχετίζονταν με βαρέα μέταλλα (μόλυβδο σε σκόνη τζίντζερ και λουκάνικα, υδράργυρο σε ξιφία, κάδμιο σε ρίζες γιαμ, καθώς και κασσίτερο σε κονσέρβα ανανά). Η μόλυνση αυτή συνδέεται κυρίως με περιβαλλοντική ρύπανση και όχι με άμεση κακή χρήση. Οι βιομηχανικές εκπομπές, τα μολυσμένα και υποβαθμισμένα εδάφη και η παλαιά μεταλλευτική δραστηριότητα συμβάλλουν στη μακροχρόνια συσσώρευση τέτοιων ρύπων.
Η συστηματική ανάλυση για βαρέα μέταλλα πρέπει να αποτελεί μέρος των διαδικασιών προμηθειών, ειδικά για προϊόντα που καλλιεργούνται κοντά σε βιομηχανικές περιοχές. Η μείωση τέτοιων ρύπων απαιτεί μακροπρόθεσμη διαχείριση εδαφών και συνεχή παρακολούθηση.
Η ασυνήθιστη περίπτωση φαρμακευτικών υπολειμμάτων
Μία από τις πιο απρόσμενες περιπτώσεις ήταν η ανίχνευση παρακεταμόλης σε ινδικά αγγουράκια τουρσί. Αν και σπάνιο, τα φαρμακευτικά κατάλοιπα μπορούν να περάσουν στην τροφική αλυσίδα μέσω μολυσμένων αρδευτικών υδάτων ή μονάδων επεξεργασίας κοντά σε φαρμακοβιομηχανίες.
Αν και μπορεί να πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό, αναδεικνύει τη σημασία της επαγρύπνησης και των εκτεταμένων ελέγχων, καθώς η βιομηχανική ρύπανση και η αστικοποίηση μπορούν να εισάγουν νέους τύπους ρύπων στη γεωργία.
Συμπέρασμα
Τα δεδομένα της εβδομάδας αυτής σκιαγραφούν μια σαφή εικόνα. Το σύστημα ασφάλειας τροφίμων της ΕΕ παραμένει ιδιαίτερα ενεργό, και οι περισσότερες ανακλήσεις οφείλονται σε προβλήματα που μπορούν να προληφθούν, κυρίως υπολείμματα φυτοφαρμάκων, μυκοτοξίνες και ανεπαρκή έλεγχο προμηθευτών. Για τους παραγωγούς και εξαγωγείς, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η συμμόρφωση ξεκινά στο χωράφι και ολοκληρώνεται με ένα ιχνηλάσιμο, τεκμηριωμένο σύστημα ποιότητας.
Πηγές
European Union's Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF)
