Ποιο είδος γκαζόν ταιριάζει στον κήπο σας

Ο όρος γκαζόν περιγράφει περισσότερα από δεκαπέντε διαφορετικά φυτικά είδη, τα οποία συνδυάζονται σε χιλιάδες μείγματα με διαφορετικές αναλογίες. Κάθε είδος έχει τις περιοχές και τις εποχές όπου αποδίδει καλύτερα, αλλά και παράγοντες που το καταπονούν ή το καθιστούν ακατάλληλο, όπως η αλατότητα του νερού ποτίσματος στις παραθαλάσσιες περιοχές ή η σκιά. Η σωστή επιλογή ξεκινά από το κλίμα και το έδαφος του κήπου, τη χρήση που θα έχει ο χλοοτάπητας και το νερό και τον χρόνο που υπάρχουν για τη συντήρησή του. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τις δύο μεγάλες ομάδες ειδών, τα χαρακτηριστικά του καθενός, τα μείγματα, τις εναλλακτικές λύσεις εδαφοκάλυψης, και πώς διαλέγουμε ανάλογα με τις συνθήκες.

Ψυχρόφιλα και θερμόφιλα είδη

Τα είδη γκαζόν χωρίζονται σε δύο ομάδες ανάλογα με τις θερμοκρασίες στις οποίες αναπτύσσονται. Τα ψυχρόφιλα μένουν πράσινα όλο τον χρόνο και σπέρνονται φθινόπωρο και άνοιξη, ενώ τα θερμόφιλα αντέχουν εξαιρετικά στη ζέστη και στην ξηρασία αλλά πέφτουν σε λήθαργο τον χειμώνα και αποκτούν κιτρινοκαφετί χρώμα. Τα θερμόφιλα αναπτύσσονται με θερμοκρασίες πάνω από 10 ως 13°C, με ιδανικές τους 25 ως 35°C, και σπέρνονται μόνο όταν το έδαφος έχει ζεσταθεί.

Είδος	Ομάδα	Δυνατό σημείο	Αδύναμο σημείο
Φεστούκα αρουντινάτσεα	Ψυχρόφιλο	Αντοχή στη ζέστη, ήλιος ή ημισκιά, καλή αντοχή σε ασθένειες	Δεν απλώνεται, τα κενά θέλουν επανασπορά
Λόλιο	Ψυχρόφιλο	Το πιο γρήγορο φύτρωμα, αντοχή στο πάτημα	Χρειάζεται περισσότερο νερό
Πόα	Ψυχρόφιλο	Αντοχή στο κρύο, πυκνός τάπητας σε μείγματα	Θέλει άφθονο ήλιο ως μονοκαλλιέργεια
Αγριάδα	Θερμόφιλο	Ξηρασία, πάτημα, αλατότητα, χαμηλό κόστος	Κιτρινίζει τον χειμώνα, σχηματίζει thatch
Πάσπαλουμ	Θερμόφιλο	Πολύ υψηλή αντοχή στην αλατότητα	Δεν ευδοκιμεί στη σκιά
Κικούγιου	Θερμόφιλο	Ξηρασία, ζέστη, πάτημα, ταχύτατη κάλυψη	Επεκτατικό, δύσκολο στο κούρεμα, ακριβός σπόρος
Στενόταφρος (Αγίου Αυγουστίνου)	Θερμόφιλο	Ανάπτυξη σε σκιά, αντοχή στην αλατότητα	Δεν σπέρνεται, θέλει εδαφική υγρασία

Τα ψυχρόφιλα είδη

Φεστούκα

Από τα πολλά είδη του γένους, τα σημαντικότερα για γκαζόν είναι η Festuca arundinacea και η Festuca rubra. Η αρουντινάτσεα είναι το πιο διαδεδομένο και ανθεκτικό είδος στην Ελλάδα, γιατί συνδυάζει εξαιρετική αντοχή στη θερμική καταπόνηση με πράσινο χρώμα όλο τον χρόνο. Προσαρμόζεται σε ηλιόλουστες αλλά και σε μερικώς σκιερές θέσεις, έχει καλή αντοχή στις ασθένειες, και η ζωηρή της ανάπτυξη αποτρέπει την εγκατάσταση των ζιζανίων. Το φύλλωμά της είναι σχετικά χονδρόφυλλο, αν και οι νεότερες ποικιλίες είναι πιο λεπτόφυλλες. Επειδή αναπτύσσεται σε θύσανο και δεν απλώνεται με έρποντες βλαστούς, τα κενά σημεία δεν γεμίζουν μόνα τους και χρειάζονται επανασπορά. Η F. rubra είναι λεπτόφυλλη και μπαίνει συχνά στα μείγματα για σκιερά σημεία.

Λόλιο

Το λόλιο (Lolium perenne) είναι συγγενικό είδος της φεστούκας, πολυετές, με γρήγορη ανάπτυξη και φωτεινό πράσινο χρώμα. Φυτρώνει γρηγορότερα από όλα τα είδη γκαζόν και έχει καλή αντοχή στο πάτημα, όμως η αναβλαστική του ικανότητα είναι μέτρια και οι ανάγκες του σε νερό μεγαλύτερες. Γι' αυτό σπάνια σπέρνεται μόνο του. Χρησιμοποιείται ευρύτατα στα μείγματα, ενώ στις θερμές περιοχές σπέρνεται και πάνω σε θερμόφιλα είδη το φθινόπωρο, ώστε ο χλοοτάπητας να μείνει πράσινος τον χειμώνα.

Πόα

Η πόα (Poa pratensis) είναι το πιο διαδεδομένο είδος γκαζόν στα ψυχρότερα κλίματα και από τα πιο ανθεκτικά στο κρύο. Ως μονοκαλλιέργεια χρειάζεται άφθονο ήλιο, αλλά σε μείγμα με φεστούκα σπέρνεται και σε πιο σκιερά σημεία. Σύμφωνα με τις οδηγίες του UC IPM, για τους κήπους προτιμάται το μείγμα πόας με λόλιο αντί για κάθε είδος μόνο του, με τουλάχιστον 15% λόλιο κατά βάρος, γιατί δίνει χλοοτάπητα πιο ανθεκτικό στις ασθένειες, με καλό χρώμα και ανάπτυξη όλο τον χρόνο.

Αγρώστις

Η αγρώστις (Agrostis capillaris) είναι αυτόχθονο είδος της Ευρώπης, που συναντάται σε μεγάλη ποικιλία εδαφών και σχηματίζει φυσικό γκαζόν στην ύπαιθρο. Είναι λεπτόφυλλο, ανταποκρίνεται καλά στο χαμηλό και συχνό κούρεμα και αντέχει στις χαμηλές θερμοκρασίες. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται σπάνια σε κήπους, γιατί απαιτεί συχνή και προσεκτική φροντίδα.

Τα θερμόφιλα είδη

Αγριάδα

Η αγριάδα (Cynodon dactylon) είναι από τα πιο διαδεδομένα είδη στις θερμές και στις παραθαλάσσιες περιοχές, χάρη στη μεγάλη της αντοχή στην αλατότητα, στην ξηρασία και στο πάτημα, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν σε όλη την ελληνική επικράτεια. Απλώνεται επιθετικά με ριζώματα και έρποντες βλαστούς, οπότε μετά από λίγους μήνες έχει πνίξει τα ζιζάνια και έχει επικρατήσει, ενώ το κόστος σποράς ανά τετραγωνικό είναι σαφώς χαμηλότερο από άλλα είδη. Αποδίδει καλύτερα σε πλήρη ήλιο. Έχει όμως τρία μειονεκτήματα. Τον χειμώνα πέφτει σε λήθαργο και κιτρινίζει, η υφή της είναι σχετικά σκληρή στα γυμνά πέλματα, και σχηματίζει παχύ στρώμα νεκρής οργανικής ύλης, γνωστό ως thatch, που απαιτεί ετήσια αφαίρεση. Ο σπόρος της δεν φυτρώνει πριν η θερμοκρασία του εδάφους φτάσει περίπου τους 18°C, οπότε σπέρνεται μόνο από την άνοιξη ως το καλοκαίρι.

Πάσπαλουμ

Το κύριο χαρακτηριστικό του πάσπαλουμ (Paspalum vaginatum) είναι η πολύ υψηλή αντοχή στην αλατότητα, γι' αυτό επιλέγεται σε περιοχές όπου το έδαφος ή το νερό ποτίσματος έχει υψηλή περιεκτικότητα σε άλατα, και συναντάται κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές. Αντέχει σε ασβεστώδη εδάφη και μπορεί να επιβιώσει για λίγες ημέρες ακόμη και σε συνθήκες λιμνάζοντος νερού, δεν ευδοκιμεί όμως στη σκιά. Λόγω της γρήγορης αρχικής ανάπτυξης και της ικανότητας να ανακάμπτει γρήγορα μετά από καταπόνηση, χρησιμοποιείται και σε αθλητικούς χώρους.

Κικούγιου

Το κικούγιου (Pennisetum clandestinum) είναι χονδρόφυλλο, τριχωτό, ανοιχτοπράσινο είδος, που απλώνεται επιθετικά με πολύ χοντρά ριζώματα και έρποντες βλαστούς. Έχει καλή αντοχή στην ξηρασία, στη ζέστη και στο πάτημα, ευδοκιμεί σε αμμώδη εδάφη και ταιριάζει σε παραθαλάσσιες περιοχές. Η ίδια όμως η επεκτατικότητά του το κάνει σε πολλές περιοχές φυτό εισβολέα, που περνά σε παρτέρια και γειτονικούς χώρους. Κουρεύεται δύσκολα, σχηματίζει εύκολα thatch, και ο σπόρος του ή ο έτοιμος χλοοτάπητας είναι αρκετά ακριβός, οπότε για μεγάλες εκτάσεις το κόστος γίνεται συχνά απαγορευτικό.

Στενόταφρος ή γκαζόν Αγίου Αυγουστίνου

Ο στενόταφρος (Stenotaphrum secundatum) είναι πλατύφυλλο είδος, δημοφιλές χάρη στην ικανότητά του να αναπτύσσεται σε σκιερά σημεία, κάτι σπάνιο για θερμόφιλο. Ξεχωρίζει για την αντοχή του στην υψηλή αλατότητα του εδάφους, έχει καλή ανταγωνιστικότητα απέναντι στα ζιζάνια και ένα ανεπτυγμένο ριζικό σύστημα που περιορίζει τη διάβρωση, χρειάζεται όμως ικανοποιητική εδαφική υγρασία. Δεν κυκλοφορεί ως σπόρος και εγκαθίσταται με σπορόφυτα ή ρολά.

Ζόισια

Η ζόισια (Zoysia tenuifolia), λιγότερο γνωστή στην Ευρώπη, είναι διαδεδομένη στην Αυστραλία, την Ασία και τις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ. Έχει χαμηλές απαιτήσεις σε λίπανση και, παρά την αργή εγκατάσταση, αποκτά στη συνέχεια καλή ανταγωνιστικότητα απέναντι στα ζιζάνια. Λόγω του πολύ αργού ρυθμού ανάπτυξης χρειάζεται ελάχιστα κουρέματα, και ταιριάζει σε πρανή και επικλινή εδάφη.

Τα μείγματα

Στην πράξη, οι περισσότεροι κήποι σπέρνονται με μείγματα. Η φεστούκα, το λόλιο και η πόα είναι τα είδη με την καλύτερη συμπεριφορά σε μείγματα, γιατί συνδυάζουν το γρήγορο φύτρωμα του λολίου, την αντοχή της φεστούκας και την πυκνότητα της πόας. Στην Ελλάδα τα πιο δημοφιλή είναι τα μείγματα με βάση τη φεστούκα, τα μείγματα θαλάσσης για παραθαλάσσιες περιοχές, και τα μείγματα αντοχής τύπου γηπέδου, που δίνουν πυκνό, βαθυπράσινο χλοοτάπητα.

Η σύνθεση κάθε μείγματος διαφέρει από παραγωγό σε παραγωγό, ακόμη και όταν η εμπορική ονομασία είναι ίδια, οπότε η επιλογή γίνεται πάντα με βάση τη σύνθεση που αναγράφεται στη συσκευασία. Για σκιερούς κήπους προτιμώνται μείγματα με υψηλό ποσοστό Festuca rubra, για παραθαλάσσιους μείγματα με φεστούκα αρουντινάτσεα, και για χώρους με έντονο πάτημα μείγματα με λόλιο.

Εναλλακτικές λύσεις εδαφοκάλυψης

Τα φυτά που καλύπτουν το έδαφος σαν γκαζόν δεν περιορίζονται στα αγρωστώδη. Πολλοί προτιμούν την τοπική χλωρίδα και τα αγριολούλουδα, που αφήνονται να αναπτυχθούν και να ανθίσουν ελεύθερα, προσφέροντας πλούσιο περιβάλλον για επικονιαστές, έντομα και πουλιά. Οι συνθέσεις αυτές ταιριάζουν σε πρανή και σε σημεία που δεν πατιούνται, αφού τα περισσότερα τέτοια είδη δεν αντέχουν στο πάτημα. Σε αυτές ανήκουν ψυχανθή όπως το έρπον τριφύλλι, καθώς και είδη της οικογένειας των κυπεροειδών (Cyperaceae).

Ξεχωριστή περίπτωση είναι η διχόνδρα (Dichondra repens), που στο εμπόριο πωλείται συχνά ως «καλλωπιστικό τριφυλλάκι», όμως ανήκει στην οικογένεια Convolvulaceae, την ίδια με την περικοκλάδα και τη γλυκοπατάτα, χωρίς καμία συγγένεια με τα ψυχανθή. Σχηματίζει ομοιόμορφο, χαμηλό τάπητα με μικρά στρογγυλά φύλλα, που εμποδίζει την ανάπτυξη ανεπιθύμητων ειδών, σπέρνεται και σε μείγματα με κλασικά είδη γκαζόν, και ταιριάζει σε σκιερά σημεία, πρανή και άκρες κήπων, γιατί είναι πολύ ευαίσθητη στο πάτημα. Χρειάζεται λίγη φροντίδα και επιλέγεται συχνά σε σημεία όπου μετράει η εικόνα και όχι η αντοχή.

Πώς διαλέγουμε ανάλογα με τις συνθήκες

Ήλιος και έντονη χρήση: μείγμα φεστούκας με λόλιο, ή αγριάδα όπου το χειμωνιάτικο κιτρίνισμα δεν ενοχλεί
Σκιά: μείγματα με Festuca rubra, ή στενόταφρος στις θερμές περιοχές
Παραθαλάσσιες περιοχές και αλμυρό νερό: πάσπαλουμ, αγριάδα, στενόταφρος ή μείγμα θαλάσσης
Περιορισμένο νερό: αγριάδα ή κικούγιου, που αντέχουν στην ξηρασία, με την επιφύλαξη ότι είναι επεκτατικά
Μεγάλες εκτάσεις με χαμηλό προϋπολογισμό: αγριάδα, που μετά την εγκατάσταση γεμίζει μόνη της τα κενά
Πρανή και σημεία που δεν πατιούνται: ζόισια, διχόνδρα ή τοπική χλωρίδα

Ποιο είδος φυτρώνει πιο γρήγορα

Η ταχύτητα φυτρώματος εξαρτάται από τις συνθήκες, αλλά στα ελληνικά δεδομένα πρώτο έρχεται το λόλιο. Μια σπορά λολίου τον Μάιο, με καθημερινό πότισμα, δίνει πράσινα σημεία μέσα σε μία περίπου εβδομάδα. Ακολουθούν οι φεστούκες, ενώ τελευταία φυτρώνει η αγριάδα, όπου τα πρώτα πράσινα σημεία μπορεί να εμφανιστούν έως και ένα μήνα μετά τη σπορά. Το σωστό πότισμα των πρώτων ημερών κρίνει την επιτυχία της σποράς του γκαζόν περισσότερο από την ταχύτητα του είδους, ενώ τα είδη που σχηματίζουν thatch, όπως η αγριάδα και το κικούγιου, ωφελούνται ιδιαίτερα από τον τακτικό αερισμό του χλοοτάπητα.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιο είναι το καλύτερο γκαζόν για την Ελλάδα

Για τους περισσότερους κήπους, ένα μείγμα με βάση τη φεστούκα αρουντινάτσεα, που αντέχει στη ζέστη, μένει πράσινο όλο τον χρόνο και προσαρμόζεται σε ήλιο και ημισκιά. Στις θερμές και παραθαλάσσιες περιοχές με λίγο νερό, η αγριάδα είναι η πιο οικονομική και ανθεκτική επιλογή.

Ποιο γκαζόν αντέχει στη σκιά

Στα ψυχρόφιλα, τα μείγματα με Festuca rubra και η φεστούκα αρουντινάτσεα, που προσαρμόζεται σε μερική σκιά. Στα θερμόφιλα, ο στενόταφρος ή γκαζόν Αγίου Αυγουστίνου. Η αγριάδα, το κικούγιου και το πάσπαλουμ δεν ευδοκιμούν στη σκιά.

Αγριάδα ή φεστούκα

Η αγριάδα αντέχει περισσότερο στην ξηρασία, στην αλατότητα και στο πάτημα και κοστίζει λιγότερο, αλλά κιτρινίζει τον χειμώνα. Η φεστούκα μένει πράσινη όλο τον χρόνο και αντέχει στη μερική σκιά, χρειάζεται όμως περισσότερο νερό και επανασπορά στα κενά.

Ποιο γκαζόν αντέχει στο αλμυρό νερό

Το πάσπαλουμ είναι το πιο ανθεκτικό στην αλατότητα και χρησιμοποιείται εκεί όπου το έδαφος ή το νερό ποτίσματος είναι αλμυρό. Καλή αντοχή έχουν επίσης η αγριάδα και ο στενόταφρος.

Είναι η διχόνδρα τριφύλλι

Όχι. Παρά την εμπορική ονομασία «καλλωπιστικό τριφυλλάκι», η διχόνδρα ανήκει στην οικογένεια Convolvulaceae και δεν είναι ψυχανθές. Σχηματίζει χαμηλό τάπητα που δεν αντέχει στο πάτημα.

Γιατί κιτρινίζει η αγριάδα τον χειμώνα

Επειδή είναι θερμόφιλο είδος και πέφτει σε λήθαργο όταν πέσουν οι θερμοκρασίες. Το κιτρίνισμα είναι φυσιολογικό και το γκαζόν πρασινίζει ξανά την άνοιξη. Όποιος θέλει πράσινο και τον χειμώνα, σπέρνει λόλιο πάνω στην αγριάδα το φθινόπωρο.

Εφόδια για το γκαζόν στο Farmclick

Δες τους σπόρους γκαζόν για κάθε είδος και χρήση, τα θαμνοκοπτικά και χλοοκοπτικά για τη συντήρηση του χλοοτάπητα και τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για την προετοιμασία του εδάφους, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας.

Κάθε κήπος είναι διαφορετικός, και η καταλληλότητα κάθε είδους εξαρτάται από το τοπικό κλίμα, το έδαφος, την ποιότητα του νερού και τη χρήση του χώρου. Για μεγάλες ή απαιτητικές εγκαταστάσεις, η συμβουλή ενός γεωπόνου βοηθά στη σωστή επιλογή.