Γρήγορες ενέργειες

Αγροτικά Νέα

ΛΥΣΕΙΣ

Marketplace

Πρόσβαση στις τοπικές και διεθνείς αγροτικές αγορές

Ανάλυση Τιμών

Τάσεις τιμών και ανάλυση αγοράς σε ένα εργαλείο.

Ακαδημία

Διαδικτυακή σχολή που προσφέρει ολοκληρωμένα εκπαιδευτικά μαθήματα

Εάν δεν έχετε λογαριασμό

LIBRARY

Άλλες Λύσεις

Αλλάξτε γλώσσα

Sofi AI

Λάβετε άμεσες απαντήσεις για όλα όσα αφορούν τη γεωργία

Πίσω

Μια ντομάτα χρειάζεται μήνες για να μεγαλώσει και δευτερόλεπτα για να πεταχτεί

Wikifarmer

Συντακτική Ομάδα

Μοιραστείτε το στο

14' χρόνος ανάγνωσης·29/09/2026

29/09/2026

Μια ντομάτα χρειάζεται μήνες για να μεγαλώσει και δευτερόλεπτα για να πεταχτεί

Στις 29 Σεπτεμβρίου τιμάται η Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Τροφίμων, με στόχο να αναδείξει πόσα τρόφιμα χάνονται ή καταλήγουν στα σκουπίδια και πώς μπορεί να περιοριστεί το πρόβλημα. Μια ντομάτα θερμοκηπίου από την Ιεράπετρα ταξιδεύει με φορτηγό ως το Ηράκλειο και με το πλοίο της γραμμής ως τον Πειραιά, και όταν φτάνει στο ράφι ενός σούπερ μάρκετ στην Αθήνα, για αυτήν έχουν ήδη ξοδευτεί νερό άρδευσης, λίπασμα, ώρες δουλειάς στο θερμοκήπιο, ένα χαρτοκιβώτιο, πετρέλαιο και ψύξη. Αν ξεχαστεί στη φρουτιέρα και μαλακώσει, μαζί της πετιούνται και όλα αυτά.

Την ημέρα καθιέρωσε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με το ψήφισμα 74/209 της 19ης Δεκεμβρίου 2019 και τη συντονίζουν ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) και το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP). Για το 2026 ο FAO εστιάζει σε τρία οφέλη από τη μείωση των απωλειών και της σπατάλης, δηλαδή περισσότερα διαθέσιμα τρόφιμα, μικρότερη επιβάρυνση των φυσικών πόρων και του κλίματος και υψηλότερη παραγωγικότητα σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Η ντομάτα της Κρήτης που καταναλώνεται στην Αθήνα, η ντομάτα της Αλμερίας που πουλιέται στη Γερμανία και το αβοκάντο Hass που καλλιεργείται στις ερημώδεις ακτές του Περού και καταναλώνεται στην Ευρώπη χρειάζονται διαφορετικές ποσότητες νερού, εργασίας και καυσίμων και χάνονται σε διαφορετικά σημεία της διαδρομής τους. Αν τα ακολουθήσουμε από το χωράφι ως τον κάδο, βλέπουμε πόσο μακρύ είναι το ταξίδι ενός φρέσκου προϊόντος, πόσο κοστίζει και πόσο εύκολα το πετάμε χωρίς να αναλογιστούμε όλα αυτά.

Τα φρούτα και τα λαχανικά έχουν τις μεγαλύτερες απώλειες

Σύμφωνα με τον FAO, το 13,3% των τροφίμων παγκοσμίως χάθηκε το 2023 μετά τη συγκομιδή και πριν φτάσει στη λιανική, δηλαδή στο χωράφι, στη μεταφορά, στην αποθήκευση, στη χονδρική και στη μεταποίηση. Το ποσοστό έχει μείνει σχεδόν σταθερό από το 2015, όταν ήταν 13,0%, ενώ στα φρούτα και τα λαχανικά ανέβηκε την ίδια περίοδο από 23,2% σε 25,4% το 2023, το υψηλότερο από κάθε ομάδα τροφίμων, επειδή πρόκειται για ευπαθή προϊόντα που απαιτούν προσεκτικό χειρισμό.

Ραβδόγραμμα με το ποσοστό τροφίμων που χάνονται από τη συγκομιδή ως τη λιανική ανά ομάδα τροφίμων το 2015 και το 2023, με τα φρούτα και τα λαχανικά πρώτα στο 25,4% το 2023

Εκτός από τις απώλειες, η Έκθεση για τον Δείκτη Σπατάλης Τροφίμων 2024 του UNEP εκτιμά ότι τα καταστήματα, η εστίαση και τα νοικοκυριά πέταξαν 1,05 δισεκατομμύρια τόνους τροφίμων το 2022, δηλαδή το 19% των τροφίμων που ήταν διαθέσιμα στους καταναλωτές. Το 60% αυτής της ποσότητας προήλθε από τα νοικοκυριά, με 79 κιλά ανά άτομο τον χρόνο. Οι απώλειες και η σπατάλη τροφίμων μετρώνται χωριστά, οι πρώτες ως τη λιανική και η δεύτερη από τη λιανική και μετά, και μαζί ευθύνονται για το 8 ως 10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

Αν μετρηθούν όλα τα στάδια, η έκθεση Η Κατάσταση της Επισιτιστικής Ασφάλειας και της Διατροφής στον Κόσμο 2026 υπολογίζει ότι χάνεται περίπου το 40 ως 50% της παραγωγής φρούτων και λαχανικών κατά βάρος. Η ίδια έκθεση σημειώνει ότι λιγότερα από τα μισά τρόφιμα που χρειάζονται ψύξη ψύχονται πραγματικά, και ότι το 2017 χάθηκαν περίπου 526 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων επειδή έλειπε αποτελεσματική ψυκτική αλυσίδα.

Στην ΕΕ, η Eurostat κατέγραψε 129 κιλά σπατάλης τροφίμων ανά κάτοικο το 2024, από τα οποία τα 69 κιλά, δηλαδή το 54%, προήλθαν από τα νοικοκυριά και τα 10 κιλά από τα καταστήματα. Τα στοιχεία της ΕΕ για το 2024 είναι εκτιμήσεις της Eurostat, καθώς λείπουν ακόμη στοιχεία από ορισμένες χώρες, όπως η Γερμανία.

Η ντομάτα της Κρήτης πετιέται συνήθως στο σπίτι

Περίπου το ένα τρίτο των θερμοκηπίων της χώρας βρίσκεται στην Κρήτη. Η απογραφή γεωργίας και κτηνοτροφίας της ΕΛΣΤΑΤ για το 2020 κατέγραψε 48.720 στρέμματα θερμοκηπίων πανελλαδικά, περίπου 4.872 εκτάρια σε 8.319 εκμεταλλεύσεις, ενώ μόνο ο δήμος Ιεράπετρας αναφέρει πάνω από 12.000 στρέμματα θερμοκηπίων, περίπου 1.200 εκτάρια.

Χωρίς να βγει από τη χώρα, η ντομάτα της Ιεράπετρας περνά από τα ίδια στάδια με κάθε φρέσκο λαχανικό, από τη συγκομιδή και τη διαλογή ως τη μεταφορά και το ράφι. Σε αυτά τα στάδια χάνεται παγκοσμίως το ένα τέταρτο των φρούτων και των λαχανικών, ενώ στην Ελλάδα η σπατάλη συνεχίζεται και μετά το κατάστημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, η σπατάλη τροφίμων στην Ελλάδα έφτασε τα 208 κιλά ανά κάτοικο, από τα οποία 24 κιλά στην πρωτογενή παραγωγή, 54 στη μεταποίηση, 18 στη λιανική, 25 στην εστίαση και περίπου 87 στα νοικοκυριά. Τα νοικοκυριά αντιστοιχούν δηλαδή στο 42% του συνόλου, και η σπατάλη τους ξεπερνά κατά 18 κιλά ανά κάτοικο τον μέσο όρο της ΕΕ, που είναι 69 κιλά.

Ραβδόγραμμα που συγκρίνει τη σπατάλη τροφίμων ανά κάτοικο στην Ελλάδα και στον μέσο όρο της ΕΕ το 2024 στην πρωτογενή παραγωγή, τη μεταποίηση, τη λιανική, την εστίαση και τα νοικοκυριά, με τα ελληνικά νοικοκυριά στα 87 κιλά έναντι 69

Το Κέντρο Μετασυλλεκτικής Έρευνας του UC Davis συνιστά 7 ως 10°C για τις ώριμες αλλά σφιχτές ντομάτες, για 3 ως 5 ημέρες, και αναφέρει τραυματισμό από χαμηλές θερμοκρασίες (chilling injury) όταν οι ντομάτες μένουν κάτω από 10°C για περισσότερες από δύο εβδομάδες ή στους 5°C, θερμοκρασία κοντά σε αυτή του οικιακού ψυγείου, για περισσότερες από 6 ως 8 ημέρες. Οι ντομάτες που έχουν υποστεί τέτοια ζημιά δεν αναπτύσσουν πλήρες χρώμα και γεύση, μαλακώνουν νωρίς, εμφανίζουν βαθουλώματα και σαπίζουν ευκολότερα, οπότε η σωστή συντήρηση της ντομάτας ξεκινά από τη θερμοκρασία και εξηγεί μέρος της σπατάλης στο σπίτι.

Μια ντομάτα της Κρήτης που πετιέται σε ένα σπίτι της Αθήνας έχει μείνει μήνες στο θερμοκήπιο, έχει ξεπεράσει τα στάδια όπου χάνεται παγκοσμίως το ένα τέταρτο των φρούτων και των λαχανικών και έχει περάσει από συσκευαστήριο, φορτηγό, πλοίο και σούπερ μάρκετ. Για να καταλήξει στα σκουπίδια, όμως, αρκούν λίγα δευτερόλεπτα.

Η ντομάτα της Αλμερίας διανύει 2.500 χιλιόμετρα ως τη Γερμανία

Η Αλμερία καλλιεργεί λαχανικά σε περίπου 33.000 εκτάρια θερμοκηπίων, δηλαδή 330.000 στρέμματα. Την περίοδο 2024/25 η επαρχία παρήγαγε πάνω από 4 εκατομμύρια τόνους οπωροκηπευτικών, από τους οποίους οι 751.000 τόνοι ήταν ντομάτα σε 8.170 εκτάρια (81.700 στρέμματα), και εξήγαγε 2,5 εκατομμύρια τόνους αξίας 3.716 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με την περιφερειακή κυβέρνηση της Ανδαλουσίας. Η Γερμανία είναι από τους μεγαλύτερους αγοραστές, καθώς μελέτη κύκλου ζωής για τις ισπανικές εξαγωγές ντομάτας αναφέρει ότι το 26,54% της ισπανικής παραγωγής ντομάτας εξάχθηκε στη Γερμανία και υπολογίζει τη μέση απόσταση της διαδρομής στα 2.500 χιλιόμετρα.

Σε τριετές πείραμα στο πειραματικό θερμοκήπιο του Πανεπιστημίου της Αλμερίας, που δημοσιεύτηκε το 2025, κάθε κυβικό μέτρο νερού έδωσε περίπου 20 κιλά ντομάτας αλλά μόνο περίπου 15 κιλά εμπορεύσιμου προϊόντος, ενώ το υδατικό αποτύπωμα ξεπέρασε ελαφρά τα 100 λίτρα ανά κιλό στην καλλιέργεια στο έδαφος.

Σύμφωνα με ανασκόπηση 50 αναλύσεων κύκλου ζωής που δημοσιεύτηκε το 2025, το διάμεσο αποτύπωμα άνθρακα της ντομάτας από μη θερμαινόμενα θερμοκήπια, όπως αυτά της Αλμερίας, είναι 83 κιλά CO2e ανά τόνο, κοντά στα 80 κιλά της ντομάτας υπαίθρου και πολύ χαμηλότερα από τα 1.709 κιλά της ντομάτας από θερμοκήπια με έλεγχο κλίματος. Με τόσο χαμηλές εκπομπές στην καλλιέργεια, μεγάλο μέρος του αποτυπώματος αφορά τη μεταφορά. Σε ανάλυση κύκλου ζωής για τις ντομάτες της Αλμερίας που μεταφέρθηκαν με φορτηγό 550 χιλιόμετρα ως τη Μαδρίτη, η μεταφορά αντιστοιχούσε στο 42% των εκπομπών και η παραγωγή των υλικών στο 35%, περίπου τα τρία τέταρτα της οποίας αφορούν τα χαρτοκιβώτια, έναντι 5% για τη λειτουργία του θερμοκηπίου.

Ραβδόγραμμα με το μερίδιο των εκπομπών CO2 για ντομάτες θερμοκηπίου της Αλμερίας που μεταφέρονται 550 χλμ. ως τη Μαδρίτη: μεταφορά 42%, υλικά 35%, διαχείριση αποβλήτων 16%, θερμοκήπιο 5% και ψύξη 2%

Σύμφωνα με μελέτη κόστους παραγωγής για την ντομάτα τσαμπί στην Αλμερία για την περίοδο 2022/23, η εργασία κόστισε 32.439 ευρώ ανά εκτάριο, περίπου 3.244 ευρώ ανά στρέμμα, δηλαδή περίπου το 42% του άμεσου κόστους. Το συνολικό κόστος έφτασε τα 77.160 ευρώ ανά εκτάριο, ή 0,59 €/kg για απόδοση 13 κιλών ανά τετραγωνικό μέτρο, που αντιστοιχεί σε 13 τόνους ανά στρέμμα.

Πριν φύγουν από το συσκευαστήριο, οι ντομάτες περνούν διαλογή με βάση τις προδιαγραφές του αγοραστή για μέγεθος, χρώμα και συνεκτικότητα. Στο άλλο άκρο της διαδρομής, τα γερμανικά νοικοκυριά παρήγαγαν τα 76 από τα 131 κιλά σπατάλης τροφίμων ανά κάτοικο που κατέγραψε η Eurostat για τη Γερμανία το 2023, τελευταία χρονιά με διαθέσιμα στοιχεία για τη χώρα, και σύμφωνα με την τελευταία έρευνα νοικοκυριών του γερμανικού υπουργείου Γεωργίας, με στοιχεία του 2020, τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά αποτελούν το 35% της σπατάλης που θα μπορούσε να αποφευχθεί.

Κάθε κιλό που φτάνει σε μια γερμανική κουζίνα έχει υδατικό αποτύπωμα λίγο πάνω από 100 λίτρα, περίπου 0,25 ευρώ σε κόστος εργασίας με τα δεδομένα της Αλμερίας για το 2022/23 και μια διαδρομή 2.500 χιλιομέτρων με φορτηγό, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών του προέρχεται από τη μεταφορά και τα χαρτοκιβώτια. Κανένα από αυτά δεν φαίνεται στο ράφι, και όταν η ντομάτα πετιέται χάνονται όλα μαζί.

Το αβοκάντο του Περού περνά περίπου τρεις εβδομάδες στη θάλασσα πριν ωριμάσει

Το Περού εξήγαγε 722.754 τόνους αβοκάντο Hass το 2025, 38% περισσότερους από το 2024, και το 63% του όγκου κατευθύνθηκε στην Ευρώπη, τον μεγαλύτερο προορισμό του Περού στην παγκόσμια αγορά αβοκάντο, με τις Κάτω Χώρες ως κύριο κόμβο διακίνησης. Η καλλιέργεια καλύπτει 83.529 εκτάρια, περίπου 835.000 στρέμματα, και σε αυτήν δραστηριοποιούνται πάνω από 30.000 παραγωγοί, από τους οποίους το 94,5% καλλιεργεί λιγότερα από 5 εκτάρια (50 στρέμματα). Τη μεγαλύτερη έκταση έχει η περιοχή Λα Λιμπερτάδ, με 19.106 εκτάρια σε ερημώδη ακτή όπου το αρδευτικό έργο Chavimochic ορίζει ποσόστωση νερού για κάθε εταιρεία.

Η ανασκόπηση του FAO για το αποτύπωμα του αβοκάντο, που δημοσιεύτηκε το 2026, δίνει για το Περού υδατικό αποτύπωμα 1.051 κυβικών μέτρων πράσινου και μπλε νερού και 81 κυβικών μέτρων γκρίζου νερού ανά τόνο, δηλαδή περίπου 1.130 λίτρα ανά κιλό ή περίπου 225 λίτρα για ένα αβοκάντο 200 γραμμαρίων. Για τις παράκτιες περιοχές αναφέρει 1,09 κιλά ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO2e) ανά κιλό, από τον οπωρώνα ως το λιμάνι εξαγωγής, ενώ στις μελέτες που εξετάζει η συσκευασία, η ψύξη και η θαλάσσια μεταφορά προσθέτουν περίπου το 10% των εκπομπών. Οι εταιρείες αβοκάντο στο Περού μετρούν ήδη το αποτύπωμα άνθρακα και το υδατικό αποτύπωμα των δραστηριοτήτων τους, και η εθνική αρχή υδάτων πιστοποιεί όσες πετυχαίνουν στόχους μείωσης της κατανάλωσης νερού.

Τα αβοκάντο φορτώνονται σε ψυχόμενα κοντέινερ πριν ωριμάσουν, όσο είναι ακόμη σκληρά, και το ταξίδι ως τα λιμάνια της Βόρειας Ευρώπης διαρκεί 20 ως 25 ημέρες. Σύμφωνα με το UC Davis, τα αβοκάντο που έχουν φτάσει στη φυσιολογική ωριμότητα αλλά δεν έχουν μαλακώσει ακόμη αποθηκεύονται στους 5 ως 13°C, ενώ το Hass αντέχει ως 9 εβδομάδες σε ελεγχόμενη ατμόσφαιρα με 2% οξυγόνο και 3 ως 5% διοξείδιο του άνθρακα, στους 5 ως 7°C. Σε χαμηλότερες θερμοκρασίες ο καρπός παθαίνει ζημιά από το κρύο, με βλάβες στον φλοιό όταν μένει πάνω από 7 ημέρες στους 0 ως 2°C και καστάνωση της σάρκας, μερικές φορές και αδυναμία ωρίμανσης, όταν μένει πάνω από δύο εβδομάδες στους 3 ως 5°C.

Κοντινό πλάνο από άγουρα αβοκάντο Hass με πράσινο, τραχύ φλοιό

Τα αβοκάντο Hass ταξιδεύουν σκληρά και πράσινα και ωριμάζουν αφού φτάσουν στην Ευρώπη.

Η Ευρώπη εισήγαγε 963.000 τόνους αβοκάντο το 2024, πάνω από το 36% μέσω των Κάτω Χωρών. Στους θαλάμους ωρίμανσης, η έκθεση σε 100 ppm αιθυλενίου στους 20°C για 12 ως 48 ώρες κάνει τα αβοκάντο κατάλληλα για κατανάλωση μέσα σε 3 ως 6 ημέρες, ενώ στις Κάτω Χώρες τα αβοκάντο που πωλούνται ήδη ώριμα έφτασαν το 57% των πωλήσεων το 2024, από 47% το 2020.

Μια εικόνα για το πού χάνονται τα αβοκάντο σε μια εξαγωγική αλυσίδα δίνει η αξιολόγηση της εξαγωγικής αλυσίδας αβοκάντο της Κένυας, που δημοσίευσαν τον Δεκέμβριο του 2025 το Kuehne Climate Center και το Πανεπιστήμιο Wageningen. Σύμφωνα με αυτήν, χάνεται το 13 ως 33% της ποσότητας, και σε ορισμένες περιπτώσεις πάνω από 40%, με 7 ως 20% στη συγκομιδή, 3 ως 22% στη μεταφορά από το χωράφι ως το σημείο συγκέντρωσης, 5 ως 13% ως το συσκευαστήριο και 2 ως 12% μετά από αυτό. Με βάση τις εξαγωγές της Κένυας το 2023, οι απώλειες αυτές αντιστοιχούν σε 18.000 ως 61.000 τόνους, αξίας 21 ως 69 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, ενώ καρποί που απορρίπτονται αργότερα μπορεί να είχαν ήδη πάθει ζημιά στις πρώτες μεταφορές.

Οι καρποί που δεν πληρούν τα πρότυπα ποιότητας και τις προδιαγραφές εξαγωγών για τα αβοκάντο μπορεί να πουληθούν στην τοπική αγορά ή να μεταποιηθούν, χάνονται όμως για την εξαγωγική αλυσίδα για την οποία καλλιεργήθηκαν. Στο σπίτι, ένα αβοκάντο που αγοράζεται ήδη ώριμο διατηρείται καλύτερα στο ψυγείο, στους 2 ως 4°C, ενώ έξω από αυτό παραωριμάζει γρήγορα.

Διάγραμμα με το εύρος των απωλειών αβοκάντο σε κάθε στάδιο της εξαγωγικής αλυσίδας της Κένυας: 7 ως 20% στη συγκομιδή, 3 ως 22% από το χωράφι ως το σημείο συγκέντρωσης, 5 ως 13% ως το συσκευαστήριο και 2 ως 12% μετά από αυτό

Ένα αβοκάντο από τις ακτές του Περού που φτάνει σε μια ευρωπαϊκή κουζίνα έχει χρειαστεί περίπου 225 λίτρα νερού, έχει αφήσει αποτύπωμα πάνω από 0,2 κιλά CO2e μόνο ως το λιμάνι εξαγωγής, έχει ταξιδέψει περίπου τρεις εβδομάδες σε ψυχόμενο κοντέινερ και έχει μείνει μέρες σε θάλαμο ωρίμανσης. Αν παραωριμάσει στον πάγκο, όλος αυτός ο κόπος καταλήγει στα σκουπίδια.

Τα τρόφιμα χάνονται κυρίως πριν φτάσουν στο κατάστημα και μέσα στο σπίτι

Είτε ταξιδεύει λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα, όπως η ντομάτα της Κρήτης, είτε 2.500, όπως η ντομάτα της Αλμερίας, είτε διασχίζει ωκεανό, όπως το αβοκάντο του Περού, ένα φρέσκο προϊόν χάνεται συνήθως στην αρχή της διαδρομής του και στο σπίτι του καταναλωτή. Παγκοσμίως, το ένα τέταρτο των φρούτων και των λαχανικών χάνεται από τη συγκομιδή ως το κατάστημα, ενώ στην Κένυα οι μεγαλύτερες απώλειες αβοκάντο καταγράφονται στη συγκομιδή και στην πρώτη μεταφορά από το χωράφι. Στο τέλος της αλυσίδας, τα νοικοκυριά παρήγαγαν το 54% της σπατάλης τροφίμων στην ΕΕ το 2024 και τα καταστήματα μόλις το 8%.

Σύμφωνα με την έκθεση του FAO για την επισιτιστική ασφάλεια του 2026, οι δραστηριότητες μετά την έξοδο του προϊόντος από την εκμετάλλευση αντιστοιχούν στο 70 ως 75% των δαπανών των καταναλωτών για τρόφιμα. Για μια ντομάτα που απορρίπτεται στη διαλογή στην Ιεράπετρα έχουν ξοδευτεί νερό, λίπασμα και εργασία, ενώ αν η ίδια ντομάτα πεταχτεί σε ένα σπίτι της Αθήνας, στο κόστος της έχουν προστεθεί το χαρτοκιβώτιο, το πλοίο, ο ψυκτικός θάλαμος και το κατάστημα, δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος της τιμής της. Στην ντομάτα της Αλμερίας το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών προέρχεται από τη μεταφορά και τα χαρτοκιβώτια, και κάθε αβοκάντο από το Περού που καταλήγει σε ευρωπαϊκό κάδο παίρνει μαζί του περίπου 225 λίτρα νερού από μια εξαιρετικά άνυδρη ακτή και πάνω από 0,2 κιλά CO2e. Όσο πιο κοντά στο πιάτο χάνεται ένας καρπός, τόσο περισσότεροι πόροι έχουν ήδη ξοδευτεί για αυτόν.

Καμία ετικέτα στο σούπερ μάρκετ δεν δείχνει το νερό, την εργασία, τα χιλιόμετρα ή την ψύξη που βρίσκονται πίσω από μια ντομάτα ή ένα αβοκάντο. Ο κάδος είναι το μοναδικό σημείο της αλυσίδας όπου χάνονται όλα αυτά μαζί, και ταυτόχρονα το σημείο που ελέγχει κάθε νοικοκυριό.

Πού μπορεί να περιοριστεί η απώλεια σε κάθε στάδιο

Παραγωγοί και συσκευαστήρια: η συγκομιδή στο σωστό στάδιο ωρίμανσης, η γρήγορη προψύξη και η διάθεση των απορρίψεων της διαλογής στη μεταποίηση ή στην τοπική αγορά κρατούν περισσότερη παραγωγή μέσα στην τροφική αλυσίδα. Η εφαρμογή Food Loss App (FLAPP) του FAO βοηθά να εντοπιστεί σε ποια σημεία της αλυσίδας χάνεται προϊόν.
Έμποροι και λιανική: οι παραγγελίες πιο κοντά στην πραγματική ζήτηση και η ωρίμανση κατά παραγγελία μειώνουν τα προϊόντα που μένουν απούλητα, ενώ η μελέτη της Κένυας κατατάσσει τον αδύναμο συντονισμό της αγοράς στις βασικές αιτίες απωλειών. Με την Οδηγία (ΕΕ) 2025/1892, τα κράτη μέλη πρέπει ως τις 31 Δεκεμβρίου 2030 να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων ανά κάτοικο στη λιανική, στην εστίαση και στα νοικοκυριά κατά 30% και στη μεταποίηση και την παρασκευή κατά 10%, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2021 ως 2023.
Νοικοκυριά: οι άγουρες ντομάτες και τα άγουρα αβοκάντο διατηρούνται καλύτερα εκτός ψυγείου, ενώ τα ώριμα αβοκάντο μπαίνουν στο ψυγείο. Βοηθούν επίσης οι μικρότερες και συχνότερες αγορές φρέσκων προϊόντων και η χρήση των μαλακών ντοματών σε σάλτσες, στην ίδια λογική με τις στρατηγικές για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων από το αγρόκτημα ως το πιάτο.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε είναι η Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Τροφίμων;

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ όρισε την 29η Σεπτεμβρίου με το ψήφισμα 74/209 της 19ης Δεκεμβρίου 2019, και κάθε χρόνο τη συντονίζουν ο FAO και το UNEP. Το επίσημο θέμα του 2026 είναι «Transformative Potential of Reducing Food Loss and Waste» και αφορά όσα μπορεί να αλλάξει η μείωση των απωλειών και της σπατάλης.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στις απώλειες και τη σπατάλη τροφίμων;

Απώλειες είναι τα τρόφιμα που βγαίνουν από την εφοδιαστική αλυσίδα μετά τη συγκομιδή και πριν από τη λιανική, στο χωράφι, στη μεταφορά, στην αποθήκευση, στη χονδρική και στη μεταποίηση, και ο FAO τις παρακολουθεί με τον Δείκτη Απωλειών Τροφίμων. Σπατάλη είναι ό,τι πετιέται στη λιανική, στην εστίαση και στα νοικοκυριά, και το UNEP την παρακολουθεί με τον Δείκτη Σπατάλης Τροφίμων, ενώ και οι δύο δείκτες μετρούν την πρόοδο προς τον στόχο του ΟΗΕ για υποδιπλασιασμό της σπατάλης τροφίμων ανά κάτοικο και μείωση των απωλειών ως το 2030.

Πόσα τρόφιμα χάνονται και σπαταλώνται παγκοσμίως;

Ο FAO εκτιμά ότι το 13,3% των τροφίμων χάθηκε μεταξύ συγκομιδής και λιανικής το 2023, ενώ το UNEP υπολογίζει ότι το 2022 σπαταλήθηκαν 1,05 δισεκατομμύρια τόνοι, δηλαδή το 19% των τροφίμων που ήταν διαθέσιμα στους καταναλωτές.

Ποια τρόφιμα χάνονται περισσότερο;

Τις μεγαλύτερες απώλειες έχουν τα φρούτα και τα λαχανικά, με 25,4% από τη συγκομιδή ως τη λιανική το 2023. Αν προστεθεί η σπατάλη σε καταστήματα και σπίτια, ο FAO υπολογίζει τις συνολικές απώλειες στο 40 ως 50% της παραγωγής κατά βάρος.

Πρέπει οι ντομάτες και τα αβοκάντο να μπαίνουν στο ψυγείο;

Οι άγουροι καρποί διατηρούνται καλύτερα εκτός ψυγείου. Το UC Davis συνιστά 12,5 ως 15°C για τις ντομάτες που έχουν φτάσει στη φυσιολογική ωριμότητα αλλά είναι ακόμη πράσινες και 7 ως 10°C για τις ώριμες αλλά σφιχτές, ενώ στους 5°C εμφανίζεται τραυματισμός από χαμηλές θερμοκρασίες μετά από 6 ως 8 ημέρες. Τα ώριμα αβοκάντο διατηρούνται καλύτερα στους 2 ως 4°C.

Ποιοι είναι οι στόχοι της ΕΕ για τη σπατάλη τροφίμων;

Η Οδηγία (ΕΕ) 2025/1892, σε ισχύ από τις 16 Οκτωβρίου 2025, προβλέπει ως τις 31 Δεκεμβρίου 2030 μείωση κατά 10% στη μεταποίηση και την παρασκευή και κατά 30% ανά κάτοικο στη λιανική, στην εστίαση και στα νοικοκυριά, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των ετών 2021 ως 2023.

Πόσα τρόφιμα πετάμε στην Ελλάδα;

Σύμφωνα με τη Eurostat, η σπατάλη τροφίμων στην Ελλάδα έφτασε τα 208 κιλά ανά κάτοικο το 2024, με εκτιμώμενα 87 κιλά από τα νοικοκυριά, όταν οι μέσοι όροι της ΕΕ ήταν 129 και 69 κιλά αντίστοιχα.