Η μπιγκόνια είναι από τα πιο αγαπημένα ανθοφόρα φυτά για γλάστρες, μπαλκόνια και ζαρντινιέρες, με πλούσια ανθοφορία που κρατάει όλο το καλοκαίρι και πολλές φορές μεγαλύτερο διάστημα. Ορισμένες ποικιλίες καλλιεργούνται για τα εντυπωσιακά τους άνθη και άλλες για τα διακοσμητικά τους φύλλα.
Με το όνομα μπιγκόνια κυκλοφορούν στην πραγματικότητα δύο εντελώς διαφορετικά φυτά. Το ένα είναι η μπιγκόνια του γένους Begonia, που λέγεται και βεγονία ή βιγόνια, ένα ποώδες ανθοφόρο φυτό για γλάστρες και μπαλκόνια. Το άλλο είναι η βιγνόνια, γνωστή και ως μπιγκόνια μεγανθής (Campsis grandiflora), ένα μεγάλο αναρριχώμενο φυτό με πορτοκαλί άνθη σε σχήμα τρομπέτας. Τα δύο φυτά δεν έχουν καμία συγγένεια και απλώς μοιράζονται ένα παρόμοιο όνομα. Αυτός ο οδηγός αφορά την μπιγκόνια του γένους Begonia.
Εδώ θα δούμε πώς να ξεχωρίσετε τους βασικούς τύπους μπιγκόνιας και πώς να φροντίσετε το καθένα, από τον φωτισμό και το πότισμα μέχρι τον πολλαπλασιασμό και τη διαχείμαση.
Οι τύποι της μπιγκόνιας
Το γένος Begonia περιλαμβάνει πάνω από 2.000 είδη και αμέτρητα υβρίδια, και ο τύπος που έχετε καθορίζει τη φροντίδα του. Στους κήπους και τα ανθοπωλεία συναντάμε κυρίως τέσσερις κατηγορίες.
Κηρώδης μπιγκόνια (Begonia semperflorens): η πιο διαδεδομένη για μπορντούρες και γλάστρες, με μικρά γυαλιστερά φύλλα και συνεχή ανθοφορία όλο το καλοκαίρι. Είναι η μόνη κατηγορία που ανέχεται και τον άμεσο ήλιο, ιδίως οι ποικιλίες με μπρονζέ φύλλωμα.
Κονδυλώδης μπιγκόνια (Begonia x tuberhybrida): με μεγάλα, εντυπωσιακά άνθη, συχνά κρεμαστά, ιδανική για ζαρντινιέρες και κρεμαστά καλάθια. Ξεκινά από κόνδυλο και μπαίνει σε νάρκη τον χειμώνα.
Μπιγκόνια Ρεξ (Begonia rex): καλλιεργείται για τα εντυπωσιακά, πολύχρωμα φύλλα της και όχι για τα άνθη. Φυτό κυρίως εσωτερικού χώρου, θέλει υγρασία και έμμεσο φως.
Καλαμοειδής μπιγκόνια (όπως η Begonia maculata): με ψηλούς, όρθιους βλαστούς σαν καλάμια και διακοσμητικά φύλλα, συχνά με κουκκίδες.
Στο εμπόριο κυκλοφορεί επίσης η μπιγκόνια Ελάτιορ (τύπου Rieger), ένα υβρίδιο με πλούσια άνθη που ανθίζει και τον χειμώνα.
Πού τοποθετούμε την μπιγκόνια
Οι περισσότερες μπιγκόνιες θέλουν φωτεινό σημείο με έμμεσο φως, και όχι τον δυνατό μεσημεριανό ήλιο, που καίει τα τρυφερά φύλλα και άνθη. Μια ημισκιερή θέση, ή ένα σημείο με πρωινό ήλιο και απογευματινή σκιά, είναι ιδανικό για τις περισσότερες.
Εξαίρεση αποτελεί η κηρώδης μπιγκόνια, που ανέχεται περισσότερο τον ήλιο, ιδίως οι ποικιλίες με σκούρο, μπρονζέ φύλλωμα. Οι ποικιλίες με πράσινα φύλλα προτιμούν και αυτές λίγη σκιά τις πιο καυτές ώρες του καλοκαιριού.
Η μπιγκόνια είναι ευαίσθητη στο κρύο και δεν αντέχει θερμοκρασίες κάτω από 10°C. Στην Ελλάδα καλλιεργείται έξω από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, ενώ τον χειμώνα οι ποικιλίες που θέλουμε να κρατήσουμε μπαίνουν σε προστατευμένο ή εσωτερικό χώρο. Προστατέψτε τη και από τα δυνατά ρεύματα αέρα.
Υπόστρωμα
Η μπιγκόνια θέλει ελαφρύ, γόνιμο υπόστρωμα με πολύ καλή αποστράγγιση. Το ριζικό της σύστημα είναι ευαίσθητο και σαπίζει εύκολα σε χώμα που κρατάει νερό. Χρησιμοποιήστε ποιοτικό φυτόχωμα εμπλουτισμένο με περλίτη ή χονδρή άμμο για στράγγιση, και πάντα γλάστρα με οπές αποστράγγισης.
Πότισμα
Το πότισμα είναι το πιο λεπτό σημείο στη φροντίδα της μπιγκόνιας. Ποτίζετε μόνο όταν στεγνώσει το επιφανειακό χώμα, ελέγχοντας με το δάχτυλο. Το φυτό προτιμά να ποτίζεται μετρημένα και τακτικά, παρά να δέχεται μεγάλες ποσότητες νερού που λιμνάζουν.
Ένα σημείο που κάνει μεγάλη διαφορά, ποτίζετε πάντα στη βάση του φυτού και ποτέ πάνω στα φύλλα και τα άνθη. Η υγρασία στο φύλλωμα ευνοεί την ανάπτυξη μυκήτων, ιδίως του ωιδίου που εμφανίζεται ως λευκή σκόνη. Τον χειμώνα, μειώστε σημαντικά το πότισμα.
Λίπανση
Από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, λιπαίνετε τακτικά με υγρό υδατοδιαλυτό λίπασμα ανθοφορίας, περίπου κάθε δύο εβδομάδες. Αποφύγετε την υπερβολική λίπανση, που δίνει πλούσιο φύλλωμα σε βάρος των ανθέων και μπορεί να βλάψει τις ευαίσθητες ρίζες. Τον χειμώνα διακόψτε τη λίπανση.
Φύτευση κονδύλων
Αν καλλιεργείτε κονδυλώδη μπιγκόνια, η σωστή φύτευση του κονδύλου κάνει τη διαφορά. Φυτέψτε τους κονδύλους την άνοιξη, όταν περάσει ο κίνδυνος παγετού.
- Γεμίστε ρηχό δοχείο με ελαφρύ, καλά στραγγιζόμενο υπόστρωμα
- Τοποθετήστε τον κόνδυλο με την κοίλη πλευρά προς τα πάνω. Εκεί βρίσκονται τα μάτια από όπου βλαστάνει
- Σκεπάστε με ένα με δύο εκατοστά χώμα
- Ποτίστε μετρημένα και κρατήστε σε ζεστό, φωτεινό σημείο μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα βλαστάρια
Η πιο συνηθισμένη αποτυχία με τους κονδύλους είναι η ανάποδη φύτευση. Αν τοποθετήσετε τον κόνδυλο με τη λάθος πλευρά, καθυστερεί ή δεν βλαστάνει καθόλου.
Καλλιέργεια σε γλάστρα και ζαρντινιέρα
Η μπιγκόνια είναι κατεξοχήν φυτό γλάστρας και ζαρντινιέρας, και ταιριάζει υπέροχα σε μπαλκόνια και βεράντες.
- Διαλέξτε γλάστρα με αρκετές οπές αποστράγγισης, όχι υπερβολικά μεγάλη
- Οι κρεμαστές ποικιλίες, ιδίως οι κονδυλώδεις, αναδεικνύονται σε κρεμαστά καλάθια
- Τοποθετήστε τη γλάστρα σε φωτεινό σημείο με έμμεσο φως
- Στη γλάστρα το χώμα στεγνώνει πιο γρήγορα, οπότε ελέγχετε τακτικά το πότισμα τους καλοκαιρινούς μήνες
Πολλαπλασιασμός
Η μπιγκόνια πολλαπλασιάζεται εύκολα, κυρίως με μοσχεύματα.
Με μοσχεύματα βλαστού. Κόψτε ένα υγιές μόσχευμα μήκους 8-10 cm, αφαιρέστε τα κάτω φύλλα και τοποθετήστε το σε νερό ή απευθείας σε ελαφρύ υπόστρωμα μέχρι να ριζώσει.
Με μοσχεύματα φύλλου. Οι μπιγκόνιες Ρεξ και άλλοι τύποι φυλλώματος πολλαπλασιάζονται και από ένα μόνο φύλλο. Τοποθετήστε ένα υγιές φύλλο πάνω σε υγρό υπόστρωμα και σε λίγες εβδομάδες σχηματίζονται νέα φυτάρια.
Με διαίρεση κονδύλου. Στις κονδυλώδεις ποικιλίες, ένας μεγάλος κόνδυλος μπορεί να κοπεί σε κομμάτια την άνοιξη, αρκεί κάθε κομμάτι να έχει τουλάχιστον ένα μάτι.
Διαχείμαση των κονδύλων
Οι κονδυλώδεις μπιγκόνιες μπαίνουν σε νάρκη τον χειμώνα. Στο τέλος του φθινοπώρου, όταν το φύλλωμα κιτρινίσει και μαραθεί, σταματήστε το πότισμα. Βγάλτε τους κονδύλους από το χώμα, καθαρίστε τους και αφήστε τους να στεγνώσουν.
Φυλάξτε τους σε ξηρό, δροσερό και σκοτεινό μέρος, μέσα σε χαρτοσακούλα ή κουτί με ξηρή τύρφη, μέχρι την άνοιξη. Όταν περάσει ο κίνδυνος παγετού, τους ξαναφυτεύετε.
Συχνά προβλήματα
- Λευκή σκόνη στα φύλλα: είναι το ωίδιο, η πιο συχνή ασθένεια της μπιγκόνιας, που ευνοείται από την υγρασία στο φύλλωμα και τον κακό αερισμό. Αποφύγετε το βρέξιμο των φύλλων και βελτιώστε τον αερισμό
- Μαλακά, κιτρινισμένα φύλλα που πέφτουν: σχεδόν πάντα από υπερβολικό πότισμα και σήψη ρίζας. Αφήστε το χώμα να στεγνώσει και ελέγξτε τη στράγγιση
- Λίγα ή καθόλου άνθη: συνήθως από ανεπαρκές φως ή υπερβολική αζωτούχο λίπανση
- Καμένες, καστανές κηλίδες στα φύλλα: από άμεσο, δυνατό ήλιο. Μετακινήστε τη σε σημείο με έμμεσο φως
Εχθροί και ασθένειες
- Ωίδιο: λευκή σκόνη στα φύλλα, η πιο συχνή απειλή. Πρόληψη με σωστό πότισμα στη βάση και καλό αερισμό
- Βοτρύτης: γκριζωπή μούχλα σε συνθήκες υγρασίας και κακού αερισμού. Αφαιρέστε τα προσβεβλημένα μέρη και βελτιώστε τις συνθήκες
- Αφίδες (μελίγκρα): μικρά μυζητικά έντομα στη νέα βλάστηση. Ξεπλύνετε με νερό ή ψεκάστε με πράσινο σαπούνι
- Αλευρώδης: μικρά λευκά έντομα στην κάτω πλευρά των φύλλων. Αντιμετωπίζεται με πράσινο σαπούνι και κίτρινες κολλητικές παγίδες
- Σήψη ρίζας: από υπερβολικό πότισμα και κακή στράγγιση. Πρόληψη με σωστό υπόστρωμα και προσεκτικό πότισμα
Είναι τοξική η μπιγκόνια
Η μπιγκόνια είναι τοξική για τα κατοικίδια. Σύμφωνα με την ASPCA, όλα τα είδη του γένους Begonia περιέχουν αδιάλυτους κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου, που προκαλούν σε σκύλους και γάτες έντονο ερεθισμό και κάψιμο στο στόμα, σιελόρροια και εμετό αν τα φάνε.
Το πιο τοξικό μέρος του φυτού είναι το υπόγειο, δηλαδή οι κόνδυλοι και τα ριζώματα, που έχουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση. Η δηλητηρίαση σπάνια είναι σοβαρή, καθώς ο άμεσος ερεθισμός συνήθως σταματά το ζώο από το να φάει μεγάλη ποσότητα, αλλά καλό είναι να κρατάτε το φυτό μακριά από κατοικίδια, ιδίως από σκύλους που σκάβουν και μπορεί να φτάσουν στους κονδύλους. Στους ανθρώπους ο κίνδυνος είναι μικρός για τον ίδιο λόγο. Σε περίπτωση κατάποσης από κατοικίδιο, επικοινωνήστε με τον κτηνίατρό σας.
Συχνές ερωτήσεις για την μπιγκόνια
Θέλει ήλιο ή σκιά η μπιγκόνια; Οι περισσότερες μπιγκόνιες θέλουν φωτεινό σημείο με έμμεσο φως και προστασία από τον δυνατό μεσημεριανό ήλιο. Εξαίρεση η κηρώδης μπιγκόνια, που ανέχεται περισσότερο τον ήλιο, ιδίως οι ποικιλίες με μπρονζέ φύλλωμα.
Γιατί έχει λευκή σκόνη στα φύλλα η μπιγκόνια μου; Είναι ωίδιο, μια μυκητολογική ασθένεια που ευνοείται από την υγρασία στο φύλλωμα και τον κακό αερισμό. Ποτίζετε στη βάση χωρίς να βρέχετε τα φύλλα, και φροντίστε να αερίζεται καλά το φυτό.
Ζει μόνο ένα καλοκαίρι η μπιγκόνια; Εξαρτάται από τον τύπο. Η κονδυλώδης μπιγκόνια διαχειμάζει ως κόνδυλος και ξαναφυτρώνει κάθε άνοιξη. Η κηρώδης συχνά καλλιεργείται ως ετήσιο φυτό, αλλά μπορεί να κρατηθεί αν προστατευτεί από το κρύο σε εσωτερικό χώρο.
Μπορώ να έχω μπιγκόνια στο μπαλκόνι; Ναι, η μπιγκόνια είναι ιδανικό φυτό μπαλκονιού και ζαρντινιέρας. Θέλει φωτεινό σημείο με έμμεσο φως, προσεκτικό πότισμα και προστασία από το κρύο τον χειμώνα.
Είναι επικίνδυνη για τα κατοικίδια; Ναι, είναι τοξική για σκύλους και γάτες λόγω των κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου, με πιο τοξικό μέρος τους υπόγειους κονδύλους. Καλό είναι να την κρατάτε μακριά τους.
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε σπίτι, κάθε κήπος και κάθε φυτό είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον τύπο της μπιγκόνιας, τον φωτισμό, τη θερμοκρασία, την ποιότητα του νερού και τον αερισμό του χώρου. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.
Δεδομένης της τοξικότητας της μπιγκόνιας για τα κατοικίδια, αν έχετε σκύλο ή γάτα, τοποθετήστε τη σε σημείο που δεν τη φτάνουν εύκολα, και σε περίπτωση κατάποσης απευθυνθείτε σε κτηνίατρο.
Εάν το φυτό σας δείχνει επίμονα προβλήματα που δεν υποχωρούν με τις βασικές πρακτικές, αξίζει να συμβουλευτείτε έναν γεωπόνο ή το φυτώριό σας. Για τη φυτοπροστασία, προτιμήστε πρώτα μη χημικές μεθόδους, όπως το πράσινο σαπούνι. Όταν χρειαστεί κάποιο σκεύασμα, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα κατάλληλα για ανθοκομικά φυτά και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.
Βιβλιογραφία
- Royal Horticultural Society. Begonias: outdoors.
- Royal Horticultural Society. Begonias outdoors, summer colour.
- BBC Gardeners' World. How to grow begonias.
- ASPCA Animal Poison Control. Toxic and Non-Toxic Plants: Begonia.
