Υβρίδια F1 ή παραδοσιακές ποικιλίες ντομάτας

Ο σπόρος ντομάτας διατίθεται σε δύο βασικές μορφές, ως υβρίδιο F1 και ως ποικιλία ανοιχτής επικονίασης, στην οποία ανήκουν και οι παραδοσιακές ποικιλίες. Η επιλογή ανάμεσά τους καθορίζει την ομοιομορφία της καλλιέργειας, το κόστος του σπόρου, τις ανθεκτικότητες σε ασθένειες και το αν μπορείτε να κρατήσετε δικό σας σπόρο για την επόμενη χρονιά. Η διαφορά τους βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο παράγεται ο σπόρος.

Τι είναι το υβρίδιο F1

Το υβρίδιο F1 προκύπτει από την ελεγχόμενη διασταύρωση δύο προσεκτικά επιλεγμένων μητρικών φυτών του ίδιου είδους, όπου το καθένα έχει βελτιωθεί για συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως ανθεκτικότητα σε ασθένειες, μέγεθος καρπού ή ποιότητα. Το γράμμα F και ο αριθμός 1 δηλώνουν την πρώτη γενιά απογόνων αυτής της διασταύρωσης. Τα φυτά F1 ξεχωρίζουν για την ομοιομορφία τους, με καρπούς παρόμοιου μεγέθους που ωριμάζουν σχεδόν ταυτόχρονα, και για την υβριδική ευρωστία, δηλαδή τη ζωηρότερη και πιο ομοιόμορφη ανάπτυξη των σποροφύτων.

Ένα υβρίδιο F1 δεν είναι γενετικά τροποποιημένος οργανισμός. Προκύπτει από κλασική βελτίωση με φυσική διασταύρωση, χωρίς μεταφορά γονιδίων μεταξύ διαφορετικών ειδών. Το κόστος του είναι υψηλότερο, επειδή η παραγωγή του σπόρου γίνεται με επικονίαση στο χέρι και είναι εργατικά απαιτητική. Ο σπόρος που κρατάτε από ένα φυτό F1 δεν δίνει σταθερά τα ίδια χαρακτηριστικά στην επόμενη γενιά, οπότε η διατήρηση σπόρου δεν έχει νόημα.

Τι είναι οι ποικιλίες ανοιχτής επικονίασης και οι παραδοσιακές

Οι ποικιλίες ανοιχτής επικονίασης γονιμοποιούνται με φυσικό τρόπο, από τον άνεμο, τα έντομα ή με αυτογονιμοποίηση, και είναι γενετικά σταθερές, δηλαδή δίνουν απογόνους με τα ίδια χαρακτηριστικά όταν επικονιάζονται από την ίδια ποικιλία. Οι παραδοσιακές ποικιλίες, γνωστές και ως ντόπιες, αποτελούν υποσύνολο των ποικιλιών ανοιχτής επικονίασης με τεκμηριωμένη ιστορία που περνά από γενιά σε γενιά, συχνά για πάνω από πενήντα χρόνια. Εκτιμώνται για τη γεύση, τη γενετική ποικιλομορφία και την προσαρμογή τους σε τοπικές συνθήκες, αν και μπορεί να είναι πιο ευαίσθητες σε ορισμένες ασθένειες. Κάθε παραδοσιακή ποικιλία είναι ανοιχτής επικονίασης, χωρίς όμως κάθε ποικιλία ανοιχτής επικονίασης να είναι παραδοσιακή.

Πώς συγκρίνονται

Πότε διαλέγετε το καθένα

Το υβρίδιο F1 ταιριάζει όταν προτεραιότητα είναι η υψηλή και ομοιόμορφη παραγωγή, η ταυτόχρονη ωρίμανση για συγκομιδή μία και έξω και η ανθεκτικότητα σε ασθένειες, ιδίως σε χωράφια με ιστορικό προσβολών. Η παραδοσιακή ποικιλία ταιριάζει όταν ζητούνται η γεύση, η τοπική προσαρμογή και η δυνατότητα να κρατήσετε σπόρο από τη σοδειά, στοιχεία που εκτιμώνται στην οικογενειακή και τη μικρή καλλιέργεια. Πολλοί καλλιεργητές συνδυάζουν και τα δύο, με υβρίδια για την κύρια παραγωγή και παραδοσιακές ποικιλίες για γεύση και ποικιλία. Ο τύπος ανάπτυξης και οι ανθεκτικότητες που δηλώνει η σακούλα βοηθούν στην τελική επιλογή του σπόρου.

Πώς κρατάτε σπόρο από παραδοσιακή ποικιλία

Η διατήρηση σπόρου έχει νόημα μόνο σε ποικιλίες ανοιχτής επικονίασης. Επιλέγετε υγιή, ώριμο καρπό από ζωηρό φυτό, αφαιρείτε τους σπόρους μαζί με τον ζελατινώδη ιστό τους και τους αφήνετε σε νερό για μερικές ημέρες να ζυμωθούν, ώστε να απομακρυνθεί το προστατευτικό στρώμα. Στη συνέχεια τους ξεπλένετε και τους στεγνώνετε καλά σε σκιερό μέρος. Για να μείνει η ποικιλία σταθερή, τα φυτά που θα δώσουν σπόρο πρέπει να απομονώνονται από άλλες ποικιλίες, ώστε να αποφεύγεται η διασταυρούμενη επικονίαση. Στην Ελλάδα, παραδοσιακές ποικιλίες όπως η ντομάτα Αγίου Πέτρου και το τοματάκι Σαντορίνης διατηρούνται με αυτόν τον τρόπο εδώ και γενιές.

Συχνές ερωτήσεις

Τα υβρίδια F1 είναι μεταλλαγμένα

Όχι. Το υβρίδιο F1 προκύπτει από φυσική, ελεγχόμενη διασταύρωση δύο ποικιλιών και δεν αποτελεί γενετικά τροποποιημένο οργανισμό, καθώς δεν γίνεται μεταφορά γονιδίων μεταξύ διαφορετικών ειδών.

Γιατί ο σπόρος F1 είναι πιο ακριβός

Η παραγωγή του γίνεται με επικονίαση στο χέρι δύο επιλεγμένων μητρικών φυτών, μια διαδικασία εργατικά απαιτητική, γι' αυτό το κόστος του είναι υψηλότερο από τις ποικιλίες ανοιχτής επικονίασης.

Μπορώ να κρατήσω σπόρο από υβρίδιο F1

Δεν συνιστάται. Ο σπόρος από φυτό F1 δεν δίνει σταθερά τα ίδια χαρακτηριστικά, οπότε οι απόγονοι διαφέρουν από το μητρικό φυτό. Για διατήρηση σπόρου επιλέγετε ποικιλίες ανοιχτής επικονίασης.

Ποια έχει καλύτερη γεύση

Οι παραδοσιακές ποικιλίες εκτιμώνται ιδιαίτερα για τη γεύση τους, αν και υπάρχουν υβρίδια με πολύ καλή γεύση. Η γεύση εξαρτάται τελικά από τη συγκεκριμένη ποικιλία και τις συνθήκες καλλιέργειας.

Πιστοποιημένους σπόρους ντομάτας, υβρίδια και παραδοσιακές ποικιλίες, διαθέτει η κατηγορία σπόρων κηπευτικών στο Farmclick, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας.

Πηγές

• University of Arizona Cooperative Extension, Heirloom vs. Hybrid.
• University of Illinois Extension, F1 hybrid vs. heirloom vegetable seed.
• University of California ANR, Tomatoes, heirloom, open pollinated or hybrid.