Επαγγελματική καλλιέργεια λαχανίδας

Η λαχανίδα ή κέιλ είναι φυλλώδες λαχανικό ψυχρής εποχής, που στην Ελλάδα καλλιεργείται κυρίως από το φθινόπωρο ως την άνοιξη, με μεταφύτευση ή απευθείας σπορά. Στο χωράφι, οι γραμμές απέχουν συνήθως 60 ως 90 εκατοστά και τα φυτά 20 ως 40 εκατοστά επί της γραμμής, ενώ η συγκομιδή γίνεται σε διαδοχικά χέρια, 2 ως 4 φορές σε διάστημα 4 μηνών, ή και κάθε εβδομάδα όταν η ζήτηση είναι μεγάλη. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, η απόδοση σε φύλλα μπορεί να φτάσει περίπου τους 4,5 τόνους ανά στρέμμα. Το προϊόν είναι ευαλλοίωτο, και στους 0°C διατηρείται 10 ως 14 ημέρες, οπότε η ψύξη αμέσως μετά τη συγκομιδή είναι απαραίτητη. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τη θέση της λαχανίδας στην αγορά, τους τύπους παραγωγής, το κλίμα και το έδαφος, την εγκατάσταση, τη λίπανση, την άρδευση, τη φυτοπροστασία, τη συγκομιδή και τις αποδόσεις.

Η λαχανίδα στην αγορά

Η λαχανίδα είναι παραδοσιακό λαχανικό του ελληνικού κήπου, που τα τελευταία χρόνια επανήλθε στην αγορά με το όνομα κέιλ, ως προϊόν υγιεινής διατροφής. Στην ελληνική αγορά δεν είναι ακόμη λαχανικό μαζικής κατανάλωσης, και γι' αυτό η διάθεση πρέπει να σχεδιάζεται πριν τη φύτευση. Οι πιθανοί αγοραστές είναι τα εστιατόρια, τα καταστήματα βιολογικών προϊόντων, οι λαϊκές και οι βιολογικές αγορές, οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ και οι εταιρείες έτοιμων σαλατών, και σε κάθε περίπτωση η συμφωνία πριν τη σπορά περιορίζει τον κίνδυνο.

Στην ίδια ομάδα Acephala του Brassica oleracea ανήκουν, σύμφωνα με τον Βοτανικό Κήπο του Kew, και διακοσμητικές ποικιλίες με χρωματιστά φύλλα, καθώς και κτηνοτροφικές ποικιλίες, που καλλιεργούνται για ζωοτροφή, οπότε η λαχανίδα έχει και άλλες εμπορικές χρήσεις πέρα από τη νωπή κατανάλωση.

Τύποι παραγωγής

Για τον παραγωγό που ξεκινά, τα ματσάκια είναι ο απλούστερος δρόμος, γιατί δεν απαιτούν εξοπλισμό συσκευασίας. Το baby leaf απαιτεί πυκνή σπορά και σύντομο κύκλο, και απευθύνεται κυρίως σε εταιρείες έτοιμων σαλατών.

Ποικιλίες

Η επιλογή της ποικιλίας γίνεται με βάση την αγορά. Οι κατσαρές ποικιλίες είναι οι πιο γνωστές στον καταναλωτή, η Lacinato ή μαύρη της Τοσκάνης, γνωστή και ως cavolo nero, προτιμάται από την εστίαση, και η Red Russian, με τρυφερά φύλλα και κοκκινωπούς μίσχους, ταιριάζει και για baby leaf. Για τη χειμερινή παραγωγή προτιμώνται ποικιλίες ανθεκτικές στο κρύο και αργές στην ανθοφορία.

Κλίμα και έδαφος

Η λαχανίδα δίνει την καλύτερη ποιότητα όταν αναπτύσσεται γρήγορα και ωριμάζει πριν οι θερμοκρασίες ξεπεράσουν τους 24°C περίπου, ή μετά τους πρώτους φθινοπωρινούς παγετούς, που βελτιώνουν τη γεύση. Τα νεαρά φυτά αντέχουν χωρίς σοβαρή ζημιά ως τους −4°C, τα ώριμα είναι εξαιρετικά ανθεκτικά, και η ανάπτυξη συνεχίζεται ως τους −7°C περίπου. Η ζέστη, αντίθετα, επιβραδύνει την ανάπτυξη και κάνει τα φύλλα πικρά.

Το ιδανικό έδαφος είναι γόνιμο, καλά στραγγιζόμενο, πλούσιο σε οργανική ουσία, με pH από 6 ως 7,5, ενώ η καλλιέργεια ανέχεται και ελαφρά αλκαλικά εδάφη. Για τον περιορισμό των ασθενειών και των εχθρών, η λαχανίδα και τα άλλα σταυρανθή δεν επιστρέφουν στο ίδιο χωράφι πριν περάσουν τρία ως τέσσερα χρόνια.

Εγκατάσταση της καλλιέργειας

Η λαχανίδα εγκαθίσταται κυρίως με μεταφύτευση φυταρίων, που μεγαλώνουν σε δίσκους για 4 ως 6 εβδομάδες και μεταφυτεύονται όταν φτάσουν τα 10 ως 15 εκατοστά. Ο σπόρος σπέρνεται σε βάθος περίπου 1 εκατοστού. Στην απευθείας σπορά, η ποσότητα σπόρου αντιστοιχεί σε περίπου 0,34 ως 0,56 κιλά ανά στρέμμα, και τα φυτά αραιώνονται στη συνέχεια στις τελικές αποστάσεις.

• Αποστάσεις για ματσάκια: 60 ως 90 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές και 20 ως 40 εκατοστά επί της γραμμής. Οι ελληνικοί οδηγοί καλλιέργειας αναφέρουν συχνά 40 ως 50 εκατοστά ανάμεσα στα φυτά και 60 ως 70 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές
• Για χειρωνακτική συγκομιδή: απλές γραμμές σε απόσταση 75 ως 90 εκατοστών, που επιτρέπουν την κίνηση των εργατών
• Για baby leaf: πολύ πυκνή σπορά, που για τα σταυρανθή φυλλώδη αντιστοιχεί σε περίπου 160 ως 250 σπόρους ανά τετραγωνικό μέτρο, ανάλογα με το σύστημα και το προϊόν

Λίπανση

Η λαχανίδα χρειάζεται γρήγορη και συνεχή ανάπτυξη για καλή ποιότητα, και κυρίως άζωτο, από το οποίο εξαρτάται το χρώμα και η τρυφερότητα των φύλλων. Ενδεικτικά, οι συστάσεις για τη βασική λίπανση κάνουν λόγο για περίπου 6,7 κιλά αζώτου ανά στρέμμα, και έως 6,7 κιλά P₂O₅ και 22 κιλά K₂O ανά στρέμμα ανάλογα με την ανάλυση εδάφους. Μετά την εγκατάσταση των φυταρίων, ακολουθεί επιφανειακή λίπανση με 3,4 ως 6,7 κιλά αζώτου ανά στρέμμα. Επειδή η συγκομιδή διαρκεί μήνες, μια συμπληρωματική δόση αζώτου μετά από κάθε μεγάλο χέρι συγκομιδής βοηθά την αναβλάστηση. Η υπερβολική αζωτούχος λίπανση κάνει όμως τα φυτά πιο ευάλωτα στις ασθένειες και στις αφίδες, και η χωνεμένη κοπριά πριν τη φύτευση καλύπτει μεγάλο μέρος των αναγκών.

Άρδευση

Η λαχανίδα απαιτεί σταθερή υγρασία στο έδαφος, και η στάγδην άρδευση είναι το πιο κατάλληλο σύστημα, γιατί κρατά το φύλλωμα στεγνό. Η καλλιέργεια αντέχει σε σύντομη ξηρασία, αλλά τότε η ποιότητα και η γεύση των φύλλων υποβαθμίζονται, και τα φύλλα γίνονται σκληρά και πικρά. Αντίθετα, η υπερβολική υγρασία προκαλεί σήψη των ριζών και ευνοεί τις μυκητολογικές ασθένειες. Τον χειμώνα, με την αργή ανάπτυξη και τις βροχές, οι ανάγκες μειώνονται σημαντικά.

Φυτοπροστασία

Ως σταυρανθές, η λαχανίδα προσβάλλεται από αρκετούς εχθρούς και ασθένειες:

• Κάμπιες της πιερίδας: ο σημαντικότερος εχθρός, που τρώει τα φύλλα και υποβαθμίζει την εμπορική τους αξία. Αντιμετωπίζεται με εντομοστεγή δίχτυα στα νεαρά φυτά και με εγκεκριμένα σκευάσματα, όπως αυτά με Bacillus thuringiensis
• Αφίδες και αλευρώδης: αποικίες στην κάτω πλευρά των φύλλων, που μολύνουν το προϊόν και το κάνουν μη εμπορεύσιμο
• Ψύλλοι: μικρά σκαθάρια που ανοίγουν τρυπίτσες στα φύλλα των νεαρών φυτών, τις πρώτες εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση
• Βρωμούσες και σαλιγκάρια: ιδιαίτερα σε υγρές συνθήκες και στα νεαρά φυτά
• Περονόσπορος και αλτερνάρια: κιτρινίσματα και σκούρες κηλίδες στα φύλλα, σε συνθήκες υψηλής υγρασίας

Η πρόληψη στηρίζεται στην αμειψισπορά, στις σωστές αποστάσεις, στην άρδευση στη ρίζα και στην τακτική παρακολούθηση. Όπου απαιτείται επέμβαση, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα στην Ελλάδα για τη λαχανίδα, μετά από διάγνωση από γεωπόνο και με αυστηρή τήρηση του χρόνου αναμονής ως τη συγκομιδή, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια καλλιέργεια που συγκομίζεται κάθε λίγες εβδομάδες. Η βιολογική καταπολέμηση και η προστασία των ωφέλιμων εντόμων κρατούν χαμηλά τους πληθυσμούς των αφίδων.

Συγκομιδή και συντήρηση

Η συγκομιδή ξεκινά περίπου 60 ως 80 ημέρες μετά τη φύτευση, όταν τα φύλλα φτάσουν σε εμπορεύσιμο μέγεθος, και γίνεται με το χέρι, από τα χαμηλότερα φύλλα προς τα πάνω, χωρίς να κόβεται η κορυφή. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, η λαχανίδα συγκομίζεται συνήθως 2 ως 4 φορές σε διάστημα 4 μηνών, ή κάθε εβδομάδα όταν η ζήτηση είναι μεγάλη, και ένας έμπειρος εργάτης μπορεί να συγκομίσει και να δέσει περίπου 4 κιβώτια την ώρα.

Κατά τη συσκευασία απομακρύνονται τα κίτρινα και τα χτυπημένα φύλλα. Τα ματσάκια έχουν 4 ως 8 φύλλα, περίπου 450 γραμμάρια το καθένα, και συσκευάζονται συνήθως σε κιβώτια των 12 ή 24 ματσακιών, που ζυγίζουν 10,4 ως 10,9 κιλά όταν έχουν 24 ματσάκια. Επειδή τα φύλλα είναι πολύ ευαλλοίωτα, ψύχονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους 0°C, όπου διατηρούνται 10 ως 14 ημέρες.

Τα φύλλα της λαχανίδας είναι ευαλλοίωτα και στους 0°C διατηρούνται 10 ως 14 ημέρες, οπότε ψύχονται αμέσως μετά τη συγκομιδή.

Αποδόσεις

Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, η απόδοση της λαχανίδας σε φύλλα μπορεί να φτάσει περίπου τους 4,5 τόνους ανά στρέμμα, δηλαδή περίπου 9.500 ματσάκια των 450 γραμμαρίων. Η πραγματική απόδοση εξαρτάται από την ποικιλία, τη διάρκεια της συγκομιδής, τον αριθμό των χεριών και τη ζήτηση της αγοράς, γιατί η λαχανίδα συγκομίζεται συνήθως όταν υπάρχει παραγγελία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η απόδοση της λαχανίδας ανά στρέμμα

Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, η απόδοση σε φύλλα μπορεί να φτάσει περίπου τους 4,5 τόνους ανά στρέμμα, δηλαδή περίπου 9.500 ματσάκια των 450 γραμμαρίων. Η απόδοση εξαρτάται από την ποικιλία και από τη διάρκεια και τον αριθμό των χεριών συγκομιδής.

Σε τι αποστάσεις φυτεύεται η λαχανίδα στο χωράφι

Συνήθως 60 ως 90 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές και 20 ως 40 εκατοστά επί της γραμμής για ματσάκια. Για baby leaf, η σπορά είναι πολύ πυκνή.

Πόσες φορές συγκομίζεται η λαχανίδα

Συνήθως 2 ως 4 φορές σε διάστημα 4 μηνών, ή κάθε εβδομάδα όταν η ζήτηση είναι μεγάλη. Κόβονται τα χαμηλότερα φύλλα και η κορυφή μένει, ώστε το φυτό να συνεχίσει να παράγει.

Πόσο διατηρείται η λαχανίδα μετά τη συγκομιδή

Στους 0°C, 10 ως 14 ημέρες. Επειδή είναι ευαλλοίωτη, ψύχεται όσο πιο γρήγορα γίνεται μετά τη συγκομιδή.

Τι λίπανση χρειάζεται η λαχανίδα

Κυρίως άζωτο, με ενδεικτικά περίπου 6,7 κιλά ανά στρέμμα στη βασική λίπανση και 3,4 ως 6,7 κιλά επιφανειακά μετά την εγκατάσταση. Ο φώσφορος και το κάλιο δίνονται με βάση την ανάλυση εδάφους.

Αξίζει η επαγγελματική καλλιέργεια λαχανίδας

Μπορεί, αλλά η λαχανίδα δεν είναι ακόμη προϊόν μαζικής κατανάλωσης στην Ελλάδα, οπότε η διάθεση πρέπει να έχει εξασφαλιστεί πριν τη φύτευση, για παράδειγμα με εστιατόρια, βιολογικές αγορές ή εταιρείες έτοιμων σαλατών.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι αποστάσεις, οι ποσότητες σπόρου και η λίπανση προσαρμόζονται στην ποικιλία, στο έδαφος και στο προϊόν που ζητά η αγορά, και οι ημερομηνίες των επεμβάσεων ανακοινώνονται μέσα από τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων.

Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.

Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπευθυνότητα. Προτιμήστε πάντα μη χημικές μεθόδους πρώτα (φυσικές πρακτικές, πράσινο σαπούνι, θερινός πολτός). Όταν χρειαστεί χημική παρέμβαση, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.

Πηγές

• Oregon State University, Collards and kale.
• Oklahoma State University Extension, Cool season greens production.
• NC State Extension, Kale.
• Rupp Seeds, Kale.
• The Old Farmer's Almanac, Kale, planting, growing and harvesting.
• Royal Botanic Gardens Kew, Brassica oleracea L., Plants of the World Online.