Από την κρίση στην επιτυχία
Το ταξίδι του Bruno Vasquetto από τα χρέη έως την καθιέρωσή του ως πρωτοπόρου της αναγεννητικής γεωργίας στη Λατινική Αμερική αποδεικνύει ότι η βιωσιμότητα και η κερδοφορία μπορούν να συνυπάρξουν.
Στις ημιάνυδρες πεδιάδες της La Pampa, στην Αργεντινή, μια οικονομική κρίση εξελίχθηκε σε μία από τις πιο εμπνευσμένες ιστορίες επιτυχίας της αναγεννητικής γεωργίας στη Λατινική Αμερική. Ο Bruno Vasquetto, διευθυντής της φάρμας El Mate, μετέτρεψε την οικογενειακή εκμετάλλευση, που είχε φτάσει στα όρια της οικολογικής και οικονομικής κατάρρευσης, σε μια επιτυχημένη και κερδοφόρα κτηνοτροφική μονάδα, η οποία σήμερα εκπαιδεύει αγρότες απ’ όλο τον κόσμο.
Από τη μονοκαλλιέργεια στην οικονομική κρίση
Για δεκαετίες, η El Mate ακολούθησε το κυρίαρχο αργεντίνικο μοντέλο παραγωγής: μονοκαλλιέργεια σόγιας και καλαμποκιού. Ωστόσο, στα τέλη της δεκαετίας του 2000, τόσο η γη όσο και τα οικονομικά της οικογένειας έφτασαν σε οριακό σημείο. Βρέθηκαν παγιδευμένοι σε αυτό που ο Vasquetto αποκαλεί «μία καθημερινότητα γεμάτη άγχος και χρέος».
«Είχαμε δύο συνεχόμενες χρονιές με κακές αποδόσεις, που συνέπεσαν με χαμηλές διεθνείς τιμές δημητριακών. Καταλήξαμε με τεράστια χρέη, σε σημείο που η εταιρεία σχεδόν κατέρρευσε», θυμάται ο Vasquetto.
Η περιβαλλοντική κατάσταση δεν ήταν καλύτερη. Η διάβρωση από το νερό είχε απογυμνώσει το έδαφος από το γόνιμο ανώτερο στρώμα, ενώ τα επίπεδα οργανικής ουσίας είχαν πέσει μόλις στο 2%, μειώνοντας δραστικά την παραγωγικότητα.
«Όταν έβρεχε, η απορροή προκαλούσε τεράστια προβλήματα· παρέσερνε μαζικά τμήματα του εδάφους», λέει ο Vasquetto.
Η ιστορία αυτή είναι αντιπροσωπευτικό παράδειγμα για ένα ευρύτερο φαινόμενο στην Αργεντινή. Παραδοσιακά, οι περισσότερες εκμεταλλεύσεις εφάρμοζαν αμειψισπόρα και ενσωμάτωναν κοπάδια από κτηνοτροφικά ζώα για βόσκηση, διατηρώντας φυσικά τη γονιμότητα του εδάφους. Όμως, προς τα τέλη του 20ού αιώνα, η Πράσινη Επανάσταση, οι κρατικές επιδοτήσεις και η διεθνής ζήτηση οδήγησαν σε μια διαδικασία που ο Vasquetto αποκαλεί soya-fication δηλαδή, τη μετάβαση από μικτές εκμεταλλεύσεις σε βιομηχανικής κλίμακας μονοκαλλιέργειες σόγιας και καλαμποκιού. Παρότι αρχικά ήταν κερδοφόρο, αυτό το μοντέλο εξάντλησε τα θρεπτικά στοιχεία του εδάφους, αύξησε τη υποβάθμιση των εδαφών και άφησε τις φάρμες ευάλωτες τόσο οικολογικά όσο και οικονομικά.
Ο συνδυασμός χρεών και υποβάθμισης του εδάφους ανάγκασε την οικογένεια να επανεξετάσει ριζικά τον τρόπο παραγωγής.
Μια νέα αρχή: Η ανακάλυψη της αναγεννητικής γεωργίας
Μια επίσκεψη σε μια φάρμα που εφάρμοζε πρακτικές αναγεννητικής γεωργίας άλλαξε τα πάντα. Αυτό που εντυπωσίασε περισσότερο τον Vasquetto δεν ήταν η παραγωγικότητα, αλλά η ποιότητα ζωής του αγρότη.
«Εμείς ζούσαμε σε συνεχή ένταση με επιταγές, δάνεια και χρέη να τρέχουν ενώ αυτός ο παραγωγός, με λιγότερη γη και λιγότερα ζώα, είχε πολύ λιγότερο άγχος και ζούσε πολύ καλύτερα», θυμάται.
Έτσι αποφάσισαν ότι αυτό που χρειαζόταν η επιχείρηση τους για να σωθεί ήταν να δοκιμάσει να εφαρμόσει αναγεννητικές πρακτικές που αφορούν τη βόσκηση κάτι που ο Βασκέτο περιγράφει ως «μίμιση των φυσικών διεργασιών». Χρησιμοποιώντας ηλεκτρικούς φράχτες ουσιαστικά αναγκάζει τα ζώα να βοσκούν σε ένα περιορισμένο χώρο για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Ο χώρος αυτός στη συνέχεια αφήνεται να ανακάμψει για μεγάλο χρονικό διάστημα αφού έχει παράλληλα επωφεληθεί από τη βιομάζα που παράγουν τα ζώα εμπλουτίζοντας το έδαφος με οργανική ουσία, αποθηκεύοντας άνθρακα στο έδαφος.
Η αποκατάσταση του εδάφους
Η μετάβαση δεν ήταν εύκολη. Με υποβαθμισμένο έδαφος, τα πρώτα χρόνια ήταν τα δυσκολότερα.
«Όταν ξεκινάς με φτωχό και άγονο έδαφος, πρώτα φυτρώνουν όλα τα “ανεπιθύμητα” φυτά — αυτά που δεν τρώγονται από τα ζώα και αναπτύσσονται γρήγορα και επιθετικά», εξηγεί ο Βασκέτο. «Το έδαφος σε κάνει να πληρώσεις για τα χρόνια της κακής διαχείρισης· και το πληρώνεις με χρόνο».
Το έδαφος είχε συνηθίσει στα συνθετικά λιπάσματα, οπότε η παραγωγικότητα μειώθηκε σημαντικά όταν αυτά σταμάτησαν να χρησιμοποιούνται. Χρειάστηκαν τέσσερα με πέντε χρόνια για να «αποτοξινωθεί» η γη. Σταδιακά, τα φυσικά είδη φυτών για βοσκή που είχαν εξαφανιστεί εξαιτίας των ζιζανιοκτόνων άρχισαν να επανεμφανίζονται.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Η διηθητικότητα του νερού αυξήθηκε από μόλις 10–12 χιλιοστά την ώρα σε πάνω από 100 χιλιοστά. Μιλάμε για μια δεκαπλάσια βελτίωση που μειώνει την έκπλυση και ενισχύει την ανθεκτικότητα στην ξηρασία.
«Τώρα, ακόμη και μετά από δυνατές βροχές, σπάνια βλέπεις λιμνάζοντα νερά ή απορροή. Όλο το νερό απορροφάται από το έδαφος και αξιοποιείται για την παραγωγή βιομάζας», λέει.
Η οργανική ουσία, βασικό συστατικό για την υγεία του εδάφους, έχει ανακάμψει στο περίπου 3%, ενώ το έδαφος σφύζει πλέον από ζωή, με έως και 600 κιλά γαιοσκώληκες ανά εκτάριο.
«Για εμάς είναι πιο σημαντικό να ταΐζουμε τους γαιοσκώληκες κάτω από τη γη, παρά τις αγελάδες», τονίζει ο Βασκέτο. «Αν θρέψουμε το έδαφος, αυτό θα θρέψει τις αγελάδες».
Ένα ακμαίο αναγεννητικό οικοσύστημα
Σήμερα, η El Mate εκτρέφει περίπου 1.000 αγελάδες ελευθέρας βοσκής ετησίως, καθώς και πρόβατα και πουλερικά. Τα βοοειδή εξάγονται κυρίως, ενώ τα πουλερικά και τα αυγά διατίθενται στις τοπικές και περιφερειακές αγορές. Το αναγεννημένο οικοσύστημα φιλοξενεί πλούσια βιοποικιλότητα, από πουλιά και αμφίβια μέχρι μικρά θηλαστικά.
Αντιμετωπίζοντας τον σκεπτικισμό
Αρχικά, η οικογένεια βρέθηκε αντιμέτωπη με έντονη κριτική. «Η αναγεννητική γεωργία και κτηνοτροφία παρουσιαζόταν ως κάτι “χιπικό”, που μπορεί να γίνει μόνο σε μικρές εκτάσεις», θυμάται ο Vasquetto. Κάποτε, ένας πανεπιστημιακός καθηγητής του είπε ότι η ιδέα της οικογένειας «δεν είχε καμία πιθανότητα μακροπρόθεσμης επιτυχίας».
Η ανθεκτικότητα της φάρμας δοκιμάστηκε κατά τη διάρκεια της ξηρασίας του 2019–2022. Ενώ οι συμβατικές εκμεταλλεύσεις υπέστησαν τεράστιες απώλειες, η El Mate άντεξε και παρέμεινε παραγωγική. «Αυτό ήταν το σημείο καμπής», λέει γελώντας ο Βασκέτο, «όταν ο κόσμος άρχισε να μας βλέπει διαφορετικά και να συνειδητοποιεί ότι ίσως τελικά δεν ήμασταν τρελοί».
Σήμερα, περίπου 80 αγρότες στην περιοχή έχουν υιοθετήσει παρόμοιες πρακτικές, και η αρχική δυσπιστία έχει μετατραπεί σε σεβασμό.
Μοιράζοντας τη γνώση σε όλο τον κόσμο
Αυτό που ξεκίνησε ως ένα πείραμα εξελίχθηκε σε κίνημα. Ο Βασκέτο πλέον διδάσκει και συμβουλεύει αγρότες σε όλη τη Λατινική Αμερική και την Ευρώπη, βοηθώντας τους να περάσουν στην αναγεννητική παραγωγή χωρίς να επαναλάβουν τα δικά του λάθη.
Η παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που αρχικά δημιουργήθηκε για να προωθήσει τοπικά προϊόντα, έχει φτάσει σχεδόν τους 300.000 ακολούθους. Έχει πραγματοποιήσει σεμινάρια σε Ουρουγουάη, Παραγουάη, Βραζιλία, Βολιβία, Εκουαδόρ, Κολομβία, Μεξικό, Χιλή, Ισπανία και άλλες χώρες, συμβουλεύοντας παραγωγούς που έχουν εκμεταλλεύσεις που εκτείνονται από 1 έως 60.000 εκτάρια.
Στην Αργεντινή, η El Mate υποδέχεται επισκέπτες για ημερήσιες εκπαιδευτικές ξεναγήσεις. Η οικογένεια έχει χτίσει ακόμη και ένα μικρό ξενοδοχείο στην πόλη Adelia María για να φιλοξενεί όσους θέλουν να μάθουν από κοντά. Πρόσφατα, επεκτάθηκαν και στην επεξεργασία προϊόντων, προσθέτοντας αξία μέσω παραγωγής μπιφτεκιών από βοοειδή και αρνιά ελευθέρας βοσκής.
Πολύτιμες συμβουλές από την εμπειρία
Για τους παραγωγούς που ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν παρόμοιο δρόμο, ο Βασκέτο προσφέρει ρεαλιστικές συμβουλές:
- Μη φοβάστε την αλλαγή: «Μην περιμένετε την κρίση για να κάνετε τη μετάβαση».
- Επισκεφθείτε άλλα λειτουργικά συστήματα: Η προσωπική εμπειρία από επιτυχημένες φάρμες ενισχύει την αυτοπεποίθηση.
- Ξεκινήστε σιγά σιγά: Δοκιμάστε πρώτα σε μικρή κλίμακα και επεκταθείτε σταδιακά.
- Να έχετε υπομονή: «Η αποκατάσταση του εδάφους χρειάζεται χρόνια σωστής διαχείρισης».
- Μείνετε αφοσιωμένοι: Μην ενδίδετε στον πειρασμό να επιστρέψετε στις παλιές πρακτικές όταν εμφανίζονται δυσκολίες.
Αυτό που ξεκίνησε ως μια οικογενειακή προσπάθεια επιβίωσης έχει μετατραπεί σε φάρο βιώσιμης γεωργίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Ενα παράδειγμα που δείχνει πως όταν οι αγρότες συνεργάζονται με τη φύση, και όχι εναντίον της, η γη και τα εισοδήματα μπορούν να ανθίσουν μαζί.
Για περισσότερες ιστορίες ανθρώπων που αλλάζουν το μέλλον της γεωργίας, επισκεφθείτε τη σειρά Ιστορίες που εμπνέουν.
