Εβδομαδιαία επισκόπηση των ανακλήσεων με μια ματιά
Την προυηγούμενη εβδομάδα, καταγράφηκαν 117 ειδοποιήσεις για την ασφάλεια τροφίμων μέσω του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σηματοδοτώντας μια περίοδο αυξημένης επιφυλακής στις ευρωπαϊκές αγορές. Τα νωπά προϊόντα αντιπροσώπευαν το 30,8% όλων των ανακλήσεων, με 23 ειδοποιήσεις για φρούτα και λαχανικά, 9 για βότανα και μπαχαρικά και 4 για προϊόντα δημητριακών, προσελκύοντας το μεγαλύτερο ενδιαφέρον του αγροτικού τομέα.
Βασικά σημεία
- Η Τουρκία αποτέλεσε τη χώρα προέλευσης με τον υψηλότερο κίνδυνο, με 11 ανακλήσεις, κυρίως για ξηρά σύκα μολυσμένα με ωχρατοξίνη Α.
- Τέσσερις ξεχωριστές περιπτώσεις επιμόλυνσης τουρκικών ξηρών σύκων με ωχρατοξίνη Α επιβεβαιώνουν το επίμονο πρόβλημα των μυκοτοξινών.
- Μη εγκεκριμένα φυτοφάρμακα προκάλεσαν 8 ανακλήσεις σε διαφορετικά προϊόντα, αναδεικνύοντας το ρυθμιστικό χάσμα μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών.
- Αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης (PAs) εντοπίστηκαν σε 4 παρτίδες αρωματικών φυτών, δείχνοντας μόλυνση από ζιζάνια που παράγουν PAs κατά τη συγκομιδή.
Τα στοιχεία αποκαλύπτουν στοιχεία που οι αγοραστές χονδρικής φρούτων και οι παραγωγοί πρέπει να γνωρίζουν, ώστε να ανταποκριθούν στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις ασφάλειας τροφίμων και να διατηρήσουν την πρόσβασή τους στις αγορές.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Οι ανακλήσεις της εβδομάδας κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα προϊόντων, με τα φρούτα και λαχανικά να βρίσκονται στην κορυφή (23 ανακλήσεις, σχεδόν το 20% του συνόλου). Η συγκέντρωση αυτή υπογραμμίζει την ευπάθεια των αγροτικών εφοδιαστικών αλυσίδων τόσο απέναντι σε φυσικούς ρύπους όσο και σε χημικά υπολείμματα.
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 42)
Ακολούθησαν οι ξηροί καρποί, σπόροι και προϊόντα αυτών (11 ανακλήσεις), καθώς και τα διαιτητικά τρόφιμα και συμπληρώματα διατροφής (10 ειδοποιήσεις). Τα βότανα και μπαχαρικά, αν και έχουν μικρότερο μερίδιο στην αγορά, κατέγραψαν 9 ειδοποιήσεις. Αυτός ο αριθμός ανακλήσεων είναι δυσανάλογα υψηλός και είναι κάτι αποτυπώνει το επίμονο πρόβλημα της διαχείρισης ζιζανίων κατά τη μηχανική συγκομιδή.
Στα προϊόντα ζωικής προέλευσης, τα πουλερικά είχαν 7 ανακλήσεις (κυρίως λόγω Salmonella), ενώ τα ψάρια και προϊόντα ψαριών 6 ειδοποιήσεις, με τον υδράργυρο σε προϊόντα ξιφία ως βασική ανησυχία. Αξιοσημείωτο είναι ότι 6 ειδοποιήσεις αφορούσαν υλικά συσκευασίας που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, υποδεικνύοντας ότι τα ζητήματα ασφάλειας επεκτείνονται πέρα από το ίδιο το τρόφιμο, αγγίζοντας και τη συσκευασία, ειδικά τη μεταφορά αρωματικών αμινών από υλικά νάιλον.
Η κατανομή των ειδοποιήσεων, δηλαδή 104 για τρόφιμα, 7 για ζωοτροφές και 6 για υλικά συσκευασίας, δείχνει οτι τα αυστηρά πρότυπα ποιότητας της ΕΕ καλύπτουν όλο το φάσμα των προϊόντων, με τα αγροτικά προϊόντα να παραμένουν τα πιο ευάλωτα.
Εστίαση στα φρέσκα προϊόντα
Η αυξημένη παρουσία ανακλήσεων στα νωπά προϊόντα αποκαλύπτει βαθύτερες συστημικές προκλήσεις στο διεθνές εμπόριο αγροτικών ειδών. Οι μυκοτοξίνες ήταν ο βασικός κίνδυνος, με την ωχρατοξίνη Α να εντοπίζεται σε 5 περιστατικά και τις αφλατοξίνες σε 2.
Τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων αποτέλεσαν τη δεύτερη σημαντικότερη αιτία, με μη εγκεκριμένες ουσίες να ανιχνεύονται σε προϊόντα από Ονδούρα, Αίγυπτο, Κένυα, Πακιστάν, Ταϊλάνδη και Ουζμπεκιστάν. Η παρουσία απαγορευμένων ουσιών, όπως το chlorpyrifos (σε αιγυπτιακά μάνγκο και άνηθο από Ουζμπεκιστάν), φέρνει στην επιφάνεια ένα ουσιαστικό πρόβλημα στις διεθνείς αγορές φρούτων. Ουσίες που απαγορεύονται στην ΕΕ παραμένουν νόμιμες στις χώρες εξαγωγής, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα συμμόρφωσης στους εισαγωγείς.
Η τουρκική παραγωγή είχε επίσης σημαντική παρουσία, με fosthiazate σε ντομάτες και spirotetramat σε φρέσκες πιπεριές, αμφότερα πάνω από τα ανώτατα επιτρεπτά όρια υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων (MRLs). Ακόμα και εντός ΕΕ, σημειώθηκαν υπερβάσεις, όπως στο βέλγικο λάχανο Savoy, που παραβίασε τα όρια για flonicamid .
Τα αποξηραμένα φρούτα αποδείχθηκαν ιδιαίτερα ευάλωτα. Ισπανικά αποξηραμένα σύκα (παραγόμενα στη Σλοβακία) περιείχαν υπερβολικές ποσότητες αφλατοξινών, ενώ τα τουρκικά ξηρά σύκα κυριάρχησαν στις ειδοποιήσεις για ωχρατοξίνη Α. Η επιμονή του προβλήματος οδήγησε τις ευρωπαϊκές αρχές να συμπεριλάβουν τα τουρκικά σύκα στα ενισχυμένα προγράμματα ελέγχου βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1793, που απαιτεί έλεγχο τουλάχιστον στο 20% των φορτίων για αφλατοξίνες στα σύνορα.
Ανακλήσεις φρέσκων προϊόντων
Φρούτα και λαχανικά
- Αποξηραμένα σύκα (Ισπανία): ολικές αφλατοξίνες
- Μπάμιες (Ονδούρα): oxamyl (μη εγκεκριμένο)
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): ochratoxin A [4 ξεχωριστές παρτίδες]
- Μήλα (Αίγυπτος): deltamethrin, methoxychlor
- Φασολάκια (Κένυα): dimethomorph
- Μάνγκο (Αίγυπτος): chlorpyrifos (unauthorized), methomyl
- Μάνγκο (Ισπανία): acetamiprid
- Ντομάτες (Τουρκία): fosthiazate
- Αποξηραμένα μανιτάρια morel (Πακιστάν): περιείχαν μη εγκεκριμένες ουσίες όπως E231 orthophenylphenol, anthraquinone, chlorpyrifos-methyl
- Πιπεριές (Τουρκία): spirotetramat (μη εγκεκριμένο)
- Πιπεριές (Βόρεια Μακεδονία): νικέλιο
- Πιπεριές (Βόρεια Μακεδονία): αλλοίωση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών
- Αποξηραμένα μανιτάρια (Κίνα): διοξείδιο του θείου (E220) δεν αναγραφόταν στην ετικέτα
- Αποξηραμένα φασόλια (Νιγηρία): προσβολή από έντομα
- Μαλακά βερίκοκα (Τουρκία): σορβικό οξύ εκτός επιτρεπτών ορίων (E200)
- Λάιμ (Περού): phenthoate (αλλοίωση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών)
- Dragon fruit (Βιετνάμ): dithiocarbamates
- Λάχανο Savoy (Βέλγιο): flonicamid εκτός επιτρεπτών ορίων
- Άνηθος (Ουζμπεκιστάν): chlorpyrifos (αλλοίωση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών), profenofos (αλλοίωση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών)
Βότανα και μπαχαρικά
- Ρίγανη (Τουρκία): Αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
- Ρίγανη (Γαλλία): Αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
- Μοσχοκάρυδο (Ινδονησία): Αφλατοξίνη B1
- Πιπέρι cayenne (Ισπανία): Ωχρατοξίνη A
- Βασιλικός (Ταϊλάνδη): Diflubenzuron, imidacloprid (μη εγκεκριμένα)
- Κύμινο (Συρία): Αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
- Κύμινο (Ινδία): Tolfenpyrad
- Πάπρικα (Ισπανία): Chlorfenapyr, dinotefuran
Δημητριακά και αρτοσκευάσματα
- Ρύζι μπασμάτι (Πακιστάν): βρέθηκαν αρωματικοί υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων (MOAH) και υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων (MOSH)
- Ρύζι μπασμάτι (Ινδία): Ωχρατοξίνη A και tricyclazole (μη εγκεκριμένο)
- Focaccia (Ιταλία): αλλεργιογόνα που δεν αναγράφονταν στην ετικέτα (σόγια πρωτέ)
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 41)
Τουρκία
Με 11 συνολικές ανακλήσεις και 8 σε νωπά προϊόντα, η Τουρκία βρέθηκε στην κορυφή της λίστας για τα περισσότερα περιστατικά. Η βιομηχανία αποξηραμένων σύκων της χώρας τέθηκε στο μικροσκόπιο, καθώς τέσσερις ξεχωριστές παρτίδες βρέθηκαν να έχουν επιμολυνθεί με ωχρατοξίνη Α. Έρευνες έχουν δείξει ότι το 71,4% έως και 100% των τουρκικών δειγμάτων υπερβαίνουν το όριο των 8 μg/kg της ΕΕ, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τα 390 ppb, δηλαδή σχεδόν 50 φορές πάνω από το επιτρεπτό επίπεδο.
Το πρόβλημα αποδίδεται στις κλιματικές συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη του μύκητα Aspergillus κατά την αποξήρανση, σε συνδυασμό με ανεπαρκή μετασυλλεκτική διαχείριση. Η Τουρκία εξακολουθεί να θέτει το ανώτατο όριο στα 10 μg/kg για τα αποξηραμένα φρούτα που καταναλώνονται εγχώρια (υψηλότερο από το ευρωπαϊκό) προκαλώντας συχνές απορρίψεις φορτίων στα σύνορα. Επιπλέον, τα τουρκικά νωπά προϊόντα αντιμετώπισαν προβλήματα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, με παραδείγματα όπως fosthiazate σε ντομάτες και spirotetramat σε πιπεριές, που δείχνουν ελλείψεις στην τήρηση της Ορθής Γεωργικής Πρακτικής (GAP).
Ασία
Οι ασιατικές χώρες συνδέθηκαν με 23 ανακλήσεις σε διάφορες κατηγορίες προϊόντων. Η Κίνα (8 ειδοποιήσεις) αντιμετώπισε κυρίως προβλήματα με υλικά συσκευασία που έρχονται σε άμεση επαφή με τρόφιμα και μη δηλωμένα πρόσθετα όπως διοξείδιο του θείου σε αποξηραμένα μανιτάρια. Η Ινδία (4 ειδοποιήσεις) συνδέθηκε με αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης σε κύμινο, καθώς και με ωχρατοξίνη Α και μη εγκεκριμένη τρικυκλαζόλη σε ρύζι μπασμάτι. Το Πακιστάν (3 ειδοποιήσεις) κατέγραψε μόλυνση MOAH/MOSH σε μπασμάτι και πολλαπλές μη εγκεκριμένες ουσίες σε αποξηραμένα μανιτάρια. Η Ταϊλάνδη είχε περιστατικά με μη εγκεκριμένα φυτοφάρμακα (διφλουβενζουρόνη, ιμιδακλοπρίδη) σε βασιλικό, ενώ Ινδονησία, Σρι Λάνκα και Βιετνάμ είχαν παραβάσεις σχετικές με μυκοτοξίνες και υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική
Η περιοχή αυτή συνδέθηκε με 16 ανακλήσεις, κυρίως σε νωπά προϊόντα. Η Αίγυπτος είχε 3 ειδοποιήσεις για μη εγκεκριμένα φυτοφάρμακα σε μήλα και μάνγκο, όπως χλωρπυριφός και μεθοξυχλόρης.Η Συρία αναφέρθηκε για αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης σε κύμινο.
Ευρώπη
Παρά την αυστήρη νομοθεσία, η Ευρώπη κατέγραψε 36 ανακλήσεις. Η Ισπανία (5 ειδοποιήσεις) εμφάνισε προβλήματα σε αποξηραμένα σύκα, μάνγκο και μπαχαρικά, η Βέλγιο και η Γαλλία (6 καθεμία) για υπερβάσεις σε MRL.
Η Ολλανδία και η Πολωνία (5 ανακλήσεις η κάθε μία) είχαν περιστατικά με Salmonella σε πουλερικά, ενώ η Ιταλία αντιμετώπισε προβλήματα επισήμανσης αλλεργιογόνων. Η Βόρεια Μακεδονία εμφανίστηκε σε περιστατικά για υπερβολική περιεκτικότητα σε νικέλιο και αλλοίωση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών σε πιπεριές.
Αμερική
Η αμερικανική ήπειρος στο σύνολο της είχε 11 ανακλήσεις, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να συνεισφέρουν 7, κυρίως για ξηρούς καρπούς και συμπληρώματα διατροφής. Η Ονδούρα είχε μία ειδοποίηση για μη εγκεκριμένο oxamyl σε μπάμιες, το Περού για phenthoate σε λάιμ, και η Βολιβία είχε 2 ανακλήσεις σε προϊόντα ξηρών καρπών. Ο σχετικά μικρότερος αριθμός ειδοποιήσεων αντικατοπτρίζει χαμηλότερους όγκους εξαγωγών προς την Ευρώπη.
Τι αποκαλύπτουν τα δεδομένα της εβδομάδας
Η διαρκής πρόκληση των μυκοτοξινών στα αποξηραμένα φρούτα
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η μόλυνση από μυκοτοξίνες, ιδιαίτερα στα τουρκικά αποξηραμένα σύκα, αποτελεί συστημικό και όχι μεμονωμένο πρόβλημα. Έρευνες του 2024 έδειξαν ότι έως και το 100% των δειγμάτων ξεπερνά τα ευρωπαϊκά όρια, ενώ η εκτίμηση κινδύνου καρκινογένεσης έδειξε δείκτη MOE (δείκτης που δείχνει το περιθώριο έκθεσης σε μία ουσία) κάτω από το ασφαλές όριο των 10.000. Οι τέσσερις ειδοποιήσεις μέσα σε μία εβδομάδα δείχνουν ότι τα τρέχοντα μέτρα πρόληψης δεν επαρκούν.
Για τους αγοραστές χονδρικής, αυτό σημαίνει ότι απαιτείται αυστηρότερος έλεγχος προμηθευτών, πιστοποιητικά πριν την αποστολή, διαφοροποίηση προμηθευτών και στροφή σε περιοχές με καλύτερο ιστορικό συμμόρφωσης. Οι παραγωγοί άλλων χωρών μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτήν την αδυναμία της τουρκικής αγοράς, προσελκύοντας αγοραστές που αναζητούν πιο ασφαλείς πηγές.
Αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
Η ανίχνευση αλκαλοειδών πυρρολιζιδίνης (PAs) σε τέσσερις παρτίδες αρωματικών φυτών (ρίγανη από Τουρκία και Γαλλία, γλυκάνησος από Ινδία, κύμινο από Συρία) δείχνει ένα είδος κινδύνου που συχνά παραβλέπεται. Τα PAs είναι τοξικές ενώσεις που παράγουν ορισμένα ζιζάνια ως μηχανισμό άμυνας έναντι φυτοφάγων ζώων. Κατά τη μηχανική συγκομιδή, τα ζιζάνια αυτά μπορεί να αναμειχθούν με τις καλλιέργειες, μολύνοντας το τελικό προϊόν.
Η EFSA (2017) είχε ήδη επισημάνει ότι η έκθεση σε PAs, ειδικά για συχνούς καταναλωτές, αποτελεί πιθανή ανησυχία για την ανθρώπινη υγεία λόγω καρκινογόνων και γονιδιοτοξικών ιδιοτήτων. Μελέτες έχουν καταγράψει συγκεντρώσεις έως και 24,6 mg/kg σε μολυσμένα δείγματα ρίγανης, με τουρκική ρίγανη και κύμινο να παρουσιάζουν διαρκώς αυξημένα επίπεδα.
Για τους παραγωγούς βοτάνων, αυτό σημαίνει αυστηρή διαχείριση των χωραφιών, με απομάκρυνση ζιζανίων όπως τα είδη Echium, Senecio και Heliotropium πριν τη συγκομιδή.
