Πού καλλιεργείται η λεμονιά στην Ελλάδα
Οι λεμονεώνες της χώρας βρίσκονται κυρίως στις Περιφέρειες Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδας. Στην Πελοπόννησο καλλιεργούνται 14.171 στρέμματα, το 35,6% της συνολικής έκτασης με λεμονιές, και στη Δυτική Ελλάδα 12.379 στρέμματα, δηλαδή το 31,1%. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, για το 2019, η συνολική έκταση με λεμονιές φτάνει τα 41.021 στρέμματα, έναντι 39.846 στρεμμάτων το 2017 και 36.784 το 2012, ενώ οι εκμεταλλεύσεις με λεμονιές μειώθηκαν από 22.724 το 2012 σε 21.690 το 2017.
Ποιες είναι οι κύριες ποικιλίες λεμονιάς που καλλιεργούνται στην Ελλάδα;
- Αδαμοπούλου:
καλλιεργείται στο 6% των εκτάσεων με λεμονιές στην Ελλάδα. Οι καρποί της είναι ανομοιογενείς σε μέγεθος, από μέτριοι έως πολύ μεγάλοι, με σχήμα ελλειπτικό έως επίμηκες, κοντό λαιμό και αρκετά ανεπτυγμένη θηλή, ενώ αυλάκι υπάρχει μόνο στη μία πλευρά. Ο φλοιός είναι μέτριου έως μεγάλου πάχους, με τραχεία επιφάνεια. Τα λευκά άνθη είναι πολύ αρωματικά και ο καρπός παίρνει κίτρινο χρώμα με την ωρίμανση, ενώ η σάρκα είναι ξινή και πλούσια σε χυμό. Είναι ποικιλία λιγόσπερμη ή άσπερμη και πολύφορη, καθώς ανθίζει όλο τον χρόνο, με το 60% έως 70% της παραγωγής να συγκομίζεται τον χειμώνα. Το δέντρο είναι πλαγιόκλαδο, πολύ παραγωγικό και ανθεκτικό στην κορυφοξήρα (Phoma tracheiphila). Καλλιεργείται σε μικρή έκταση, γιατί συστήνεται μόνο για νότιες περιοχές χωρίς παγετούς. - Μαγληνό (Μαγληνή):
η πιο διαδεδομένη ποικιλία λεμονιάς στην Ελλάδα, που καλύπτει το 42% των εκτάσεων με λεμονιές. Ο καρπός είναι μέτριου μεγέθους και ελλειπτικός, με κοντό λαιμό και μεγάλη θηλή, γύρω από την οποία υπάρχει αυλάκι βαθύτερο στη μία πλευρά. Ο φλοιός είναι πολύ λεπτός και λείος και η σάρκα ξινή, πολύ αρωματική και πλούσια σε χυμό. Επειδή ο καρπός είναι μαλακός, είναι ευαίσθητος στους χειρισμούς και στις μεταφορές και δεν διατηρείται για μεγάλο διάστημα, ενώ η ποικιλία είναι ευπαθής στην κορυφοξήρα. Είναι πρώιμη, λιγόσπερμη και μονόφορη, δηλαδή δίνει χειμωνιάτικα λεμόνια από την ανοιξιάτικη ανθοφορία. Το δέντρο είναι ορθόκλαδο, ακανθοφόρο και πολύ παραγωγικό, και οι καρποί του θεωρούνται πολύ καλής ποιότητας. - Καρυστινό (Καρυστινή):
καλύπτει το 8% των εκτάσεων με λεμονιές. Ο καρπός είναι μέτριου μεγέθους, επίμηκης ή ελλειπτικός και πιο στενόμακρος από του Μαγληνού, με κοντό λαιμό και μικρή, οξεία θηλή. Ο φλοιός είναι μέτριου πάχους με τραχεία επιφάνεια και παίρνει έντονο κίτρινο χρώμα με την ωρίμανση, ενώ η σάρκα είναι αρκετά ξινή και πλούσια σε χυμό. Η ποικιλία είναι λιγόσπερμη έως πολύσπερμη, μεσοπρώιμη και μονόφορη, με παραγωγή από τα τέλη του φθινοπώρου ως τις αρχές της άνοιξης. Το δέντρο δεν έχει αγκάθια και είναι πλαγιόκλαδο. Θεωρείται ποικιλία εξαιρετικής ποιότητας, γιατί αντέχει στις μεταφορές περισσότερο από το Μαγληνό και είναι ανθεκτική στην κορυφοξήρα.
Ποιες ξένες ποικιλίες λεμονιάς καλλιεργούνται στην Ελλάδα;
- Eureka:
αμερικανική ποικιλία με μικρό, ελλειπτικό καρπό, κοντό λαιμό και μικρή θηλή, που συνήθως περιβάλλεται από αυλάκι. Ο φλοιός είναι μέτριου πάχους, με τραχεία και ρυτιδωμένη επιφάνεια. Η σάρκα είναι πρασινοκίτρινη, πολύ τρυφερή και αρκετά ξινή, με 10 καρπόφυλλα, και ο καρπός παίρνει έντονο κίτρινο χρώμα με την ωρίμανση. Είναι ποικιλία κυρίως άσπερμη ή λιγόσπερμη και πολύφορη, που δίνει παραγωγή όλο τον χρόνο, κυρίως όμως από τα τέλη του χειμώνα ως τις αρχές του καλοκαιριού. Το δέντρο είναι μέσης ζωηρότητας, πλαγιόκλαδο, αραιόφυλλο και χωρίς αγκάθια, ιδιαίτερα παραγωγικό και με γρήγορη είσοδο στην καρποφορία, ενώ σχηματίζει καρπούς και στις άκρες των βλαστών. Είναι βραχύβια ποικιλία, πολύ απαιτητική σε κλίμα και έδαφος, και ευαίσθητη στο ψύχος, στην κορυφοξήρα, στις εντομολογικές προσβολές και στην καλλιεργητική αμέλεια. Επιπλέον, δεν είναι συμβατή με το υποκείμενο της νεραντζιάς, κάτι που λαμβάνεται υπόψη στην εγκατάσταση νέου λεμονεώνα. - Interdonato:
ιταλική ποικιλία με ελαφρώς πιο πικρή γεύση από τις υπόλοιπες, που καλύπτει το 13% των εκτάσεων με λεμονιές στην Ελλάδα. Ο καρπός είναι μεγάλος, επίμηκης ή κυλινδρικός, με κοντό λαιμό και ανεπτυγμένη θηλή που περιβάλλεται από αυλάκι. Ο φλοιός είναι μέτριου πάχους, πολύ λείος, και παίρνει έντονο κίτρινο χρώμα με την ωρίμανση, ενώ η σάρκα είναι τραγανή και πρασινοκίτρινη, με 8 έως 9 καρπόφυλλα. Το φύλλωμα είναι μέτριας πυκνότητας, με μεγάλα φύλλα που θυμίζουν της κιτριάς. Το δέντρο είναι πολύ ζωηρό, αρκετά παραγωγικό και πολύ πρώιμο, καθώς πρόκειται για την πιο πρώιμη από τις ιταλικές ποικιλίες, με καρπούς που ωριμάζουν τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, όταν το λεμόνι λείπει από την ελληνική αγορά. Καλλιεργείται κυρίως για την πρωιμότητά της και δεν ενδείκνυται για φορτσάρισμα. Η ποικιλία είναι λιγόσπερμη και χωρίς αγκάθια, δίνει παραγωγή κυρίως το φθινόπωρο και την άνοιξη και θεωρείται αρκετά ανθεκτική στην κορυφοξήρα. - Berna (Verna):
ποικιλία ισπανικής καταγωγής με μικρό καρπό, ωοειδή έως ελλειψοειδή. Ο φλοιός είναι μέτριου πάχους, με χαρακτηριστική κοκκώδη επιφάνεια, και η σάρκα έχει έντονο χρώμα και μέτρια ποσότητα χυμού. Ο καρπός κιτρινίζει με την ωρίμανση αλλά αργότερα επαναπρασινίζει. Η ποικιλία μπορεί να διατηρεί τους καρπούς πάνω στο δέντρο για μεγάλο διάστημα χωρίς να επηρεάζεται η ποιότητά τους, και οι καρποί αντέχουν στις μεταφορές και στους χειρισμούς. Είναι από τις πιο όψιμες ποικιλίες της Μεσογείου, με πολύ αργή ανάπτυξη και αργή είσοδο στην καρποφορία. Το δέντρο είναι μέτριου μεγέθους αλλά πολύ παραγωγικό, με λίγα, μακρόστενα φύλλα. Είναι ποικιλία άσπερμη ή λιγόσπερμη, και οι καρποί της θεωρούνται κατώτερης ποιότητας. - Santa Teresa:
σχετικά νέα ιταλική επιλογή της Femminello Ovale, που θεωρείται πολλά υποσχόμενη λόγω της μεγαλύτερης αντοχής της στην κορυφοξήρα σε σύγκριση με άλλες ποικιλίες. Το πρώτο δέντρο βρέθηκε σε περιβόλι Femminello που η ασθένεια είχε σχεδόν καταστρέψει, και η ποικιλία φυτεύεται κυρίως σε περιοχές της Ιταλίας όπου η κορυφοξήρα είναι σοβαρό πρόβλημα. Ο καρπός είναι μικρού έως μέτριου μεγέθους και η σάρκα του όξινη, με μια νότα γλυκύτητας, γι' αυτό και προτιμάται για την παρασκευή λιμοντσέλο. Ο φλοιός είναι μέτριου πάχους, με υψηλή περιεκτικότητα σε αιθέρια έλαια που δίνουν έντονο άρωμα εσπεριδοειδών. Το δέντρο είναι ζωηρό και ορθόκλαδο, με πυκνό φύλλωμα και μεγάλα, χοντρά φύλλα. Είναι όψιμη, λιγόσπερμη ποικιλία υψηλής παραγωγικότητας, που συνήθως εμβολιάζεται σε ημινάνο υποκείμενο, και συστήνεται μόνο για θερμές περιοχές χωρίς παγετούς. - Lisbon:
αμερικανική ποικιλία με καρπό μέτριου μεγέθους, ελλειπτικό έως επίμηκες, χαρακτηριστικά κοντό λαιμό και μεγάλη θηλή, που περιβάλλεται από αυλάκι βαθύτερο στη μία πλευρά. Η σάρκα είναι πρασινοκίτρινη, πολύ ξινή, τρυφερή και πλούσια σε χυμό, με 10 καρπόφυλλα, και ο φλοιός μέτριου πάχους με τραχεία επιφάνεια, που παίρνει έντονο κίτρινο χρώμα με την ωρίμανση. Είναι μονόφορη ποικιλία, άσπερμη ή λιγόσπερμη. Το δέντρο είναι ζωηρό, ορθόκλαδο και μεγάλο, με αγκάθια και πολύ πυκνό φύλλωμα, πολύ παραγωγικό και το πιο ζωηρό από τις ποικιλίες που καλλιεργούνται στην Καλιφόρνια. Είναι επίσης όψιμη ποικιλία, λιγότερο απαιτητική από την Eureka και ανθεκτική στους παγετούς, στους ανέμους και στις υψηλές θερμοκρασίες, και η καλλιέργειά της συστήνεται για νότιες περιοχές.
Σημαντικές σημειώσεις
Τα στοιχεία για τις εκτάσεις προέρχονται από έρευνες της ΕΛΣΤΑΤ διαφορετικών ετών, οπότε τα ποσοστά των περιφερειών και η συνολική έκταση μπορεί να μην αφορούν το ίδιο έτος. Τα χαρακτηριστικά των ποικιλιών περιγράφονται όπως στα ελληνικά εγχειρίδια δενδροκομίας και διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή, το υποκείμενο και τις συνθήκες καλλιέργειας, οπότε για την επιλογή ποικιλίας σε νέο λεμονεώνα η επικοινωνία με γεωπόνο της περιοχής δίνει την ασφαλέστερη απάντηση.
Πηγές
- Ποντίκης, Κ. (1997). Γενική Δενδροκομία. Α. Σταμούλης.
- Βασιλακάκης, Μ. (2013). Γενική και Ειδική Δενδροκομία. Δ. Γαρταγάνης.
- Ελληνική Στατιστική Αρχή. Εκτάσεις και παραγωγή. ΕΛΣΤΑΤ.
- Futch, S. H. (2024). A guide to citrus disease identification. UF/IFAS Extension.
