Από το άνοιγμα των καρυδιών και μετά δεν χρειάζεται επέμβαση για το πράσινο και το ρόδινο σκουλήκι, γιατί τα ώριμα καρύδια δεν είναι πλέον ευάλωτα. Η δουλειά για τα δύο έντομα μεταφέρεται στο χωράφι μετά τη συγκομιδή, όπου ένα μέρος του πληθυσμού μπαίνει σε διάπαυση στο έδαφος και στα υπολείμματα των φυτών. Όσο λιγότερα άτομα καταφέρουν να διαχειμάσουν, τόσο μικρότερη είναι η πρώτη γενιά που θα βρουν οι νέες βαμβακοφυτείες την άνοιξη, και γι' αυτό η στελεχοκοπή και το όργωμα του φθινοπώρου θεωρούνται κρίσιμος παράγοντας ελέγχου για την επόμενη χρονιά.
Πώς διαχειμάζει το πράσινο σκουλήκι
Το πράσινο σκουλήκι, Helicoverpa armigera, διαχειμάζει ως νύμφη μέσα στο έδαφος, σε βάθος έως 10 εκατοστά. Πριν νυμφωθεί, η προνύμφη ανοίγει έναν θάλαμο για τη νύμφη και μια στοά από την οποία θα βγει αργότερα η πεταλούδα, και η στοά αυτή είναι το αδύνατο σημείο του εντόμου, γιατί αν καταστραφεί, η πεταλούδα δεν φτάνει στην επιφάνεια.
Η διάπαυση των νυμφών ρυθμίζεται από τη φωτοπερίοδο και τη θερμοκρασία, οπότε οι προνύμφες που νυμφώνονται καθώς μικραίνει η μέρα και πέφτει η θερμοκρασία του φθινοπώρου μένουν στο έδαφος ως την άνοιξη. Το έντομο προσβάλλει και άλλες καλλιέργειες, όπως το καλαμπόκι και ο καπνός, οπότε νύμφες υπάρχουν και σε χωράφια που δεν είχαν βαμβάκι φέτος.
Πώς διαχειμάζει το ρόδινο σκουλήκι
Το ρόδινο σκουλήκι, Pectinophora gossypiella, διαχειμάζει ως προνύμφη σε διάπαυση, μέσα σε καρύδια, στα υπολείμματα στο έδαφος ή μέσα στο ίδιο το έδαφος. Η διάπαυση προκαλείται όταν η διάρκεια της ημέρας πέσει κάτω από 13 ώρες και ευνοείται από τις δροσερές θερμοκρασίες, δηλαδή ακριβώς στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου.
Οι περισσότερες προνύμφες σε διάπαυση αναπτύσσονται στα όψιμα καρύδια, που δεν συμβάλλουν στην παραγωγή αλλά αποτελούν πηγή του εντόμου για την επόμενη χρονιά. Στην Ξάνθη παρατηρήθηκε και φέτος αυξημένη παρουσία του ρόδινου σκουληκιού, χωρίς ως τώρα έντονες προσβολές, οπότε τα υπολείμματα της φετινής καλλιέργειας έχουν σημασία για τον πληθυσμό του 2027.
Τι πετυχαίνει η στελεχοκοπή
Η στελεχοκοπή και ο ψιλοθρυμματισμός των υπολειμμάτων των βαμβακόφυτων γίνονται αμέσως μετά τη συγκομιδή και προετοιμάζουν το χωράφι για το όργωμα, ώστε τα υπολείμματα να ενσωματωθούν πλήρως στο έδαφος. Για το ρόδινο σκουλήκι έχουν και άμεση δράση, αφού οι προνύμφες βρίσκονται μέσα στα καρύδια και στα υπολείμματα που θρυμματίζονται.
Ο θρυμματισμός των στελεχών, το δισκοσβάρνισμα, το όργωμα και το χειμερινό πότισμα προκαλούν υψηλή θνησιμότητα στις προνύμφες που διαχειμάζουν σε καρύδια, υπολείμματα και έδαφος, και στις Ηνωμένες Πολιτείες η καταστροφή των στελεχών και η ενσωμάτωση των υπολειμμάτων ήταν μέρος του προγράμματος εξάλειψης του εντόμου.
Αναστρεφόμενο υνιοφόρο αλέτρι, το εργαλείο που αναστρέφει το έδαφος και θάβει τις νύμφες που διαχειμάζουν
Γιατί το όργωμα γίνεται με υνιοφόρο αλέτρι
Μετά τη στελεχοκοπή ακολουθεί όργωμα με υνιοφόρο αλέτρι σε βάθος 20 ως 25 εκατοστών το φθινόπωρο, σε όλα τα χωράφια που είχαν βαμβάκι, ανεξάρτητα από την επόμενη καλλιέργεια. Στα χωράφια με καλαμπόκι ή καπνό όπου εμφανίστηκε πράσινο σκουλήκι και που πιθανόν θα σπαρθούν με βαμβάκι του χρόνου, το όργωμα γίνεται βαθύτερα, στα 30 ως 35 εκατοστά.
Με την αναστροφή του εδάφους ένα μέρος των νυμφών καταστρέφεται αμέσως, άλλες εκτίθενται στις αντίξοες καιρικές συνθήκες, οι υπόλοιπες θάβονται σε βάθος 20 ως 25 εκατοστών από όπου οι πεταλούδες δεν μπορούν να βγουν, και οι στοές εξόδου καταστρέφονται. Ρίπερ, καλλιεργητής και δισκοσβάρνα δεν αναστρέφουν το έδαφος, και για τον λόγο αυτό δεν θεωρούνται αποτελεσματικά μέσα ελέγχου των δύο εντόμων.
Πόσο βαθιά πρέπει να φτάσει η κατεργασία
Στην Αυστραλία, όπου η καταστροφή των νυμφών μετά τη συγκομιδή είναι υποχρεωτικό μέρος της διαχείρισης της ανθεκτικότητας στο Bt βαμβάκι, ζητείται κατεργασία σε βάθος τουλάχιστον 10 εκατοστών και σε πλάτος 30 εκατοστών από κάθε πλευρά της γραμμής φύτευσης, ώστε να καταστραφούν οι στοές εξόδου, χωρίς να απαιτείται αναστροφή.
Η ελληνική σύσταση είναι αυστηρότερη, αφού ζητά αναστροφή με υνιοφόρο αλέτρι, και για το ρόδινο σκουλήκι η εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών κατατάσσει και το δισκοσβάρνισμα στις μεθόδους που μειώνουν τον πληθυσμό. Οι πηγές διαφωνούν λοιπόν για το εργαλείο, όμως συμφωνούν ότι η κατεργασία πρέπει να ανακατέψει ολόκληρη τη ζώνη όπου βρίσκονται οι νύμφες, δηλαδή τα πρώτα 10 εκατοστά σε όλο το πλάτος της γραμμής, και ότι ένα ρηχό πέρασμα που αφήνει λωρίδες ανέγγιχτες δεν πιάνει.
Σε χωράφια όπου εφαρμόζεται συντηρητική κατεργασία, η βαθιά αναστροφή συγκρούεται με την προστασία του εδάφους, οπότε η απόφαση για το εργαλείο παίρνεται με τον γεωπόνο και ανάλογα με την πίεση του εντόμου στην περιοχή.
| Εργασία | Πότε | Τι πετυχαίνει |
|---|---|---|
| Στελεχοκοπή και ψιλοθρυμματισμός | Αμέσως μετά τη συγκομιδή | Καταστροφή προνυμφών ρόδινου στα καρύδια, προετοιμασία για ενσωμάτωση |
| Όργωμα 20 ως 25 εκατοστών με υνιοφόρο | Φθινόπωρο, σε κάθε χωράφι με βαμβάκι | Καταστροφή, έκθεση και ταφή νυμφών, καταστροφή στοών εξόδου |
| Όργωμα 30 ως 35 εκατοστών | Φθινόπωρο, σε καλαμπόκι ή καπνό με πράσινο σκουλήκι που πάει σε βαμβάκι | Το ίδιο, για τις νύμφες των άλλων ξενιστών |
Πηγή: ΔΑΟ ΠΕ Ξάνθης και ΠΚΠΦ Καβάλας, 4ο τεχνικό δελτίο βαμβακιού, 23 Σεπτεμβρίου 2026
Η πίεση των δύο εντόμων μέσα στη χρονιά και τα όρια επέμβασης πριν από το άνοιγμα των καρυδιών περιγράφονται στο άρθρο για το πράσινο και ρόδινο σκουλήκι στο βαμβάκι, ενώ το όργωμα του φθινοπώρου κλείνει τον κύκλο πριν ξεκινήσει ο επόμενος.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται ψεκασμός για το σκουλήκι μετά το άνοιγμα των καρυδιών
Όχι. Από το άνοιγμα των καρυδιών και μετά η επέμβαση δεν είναι αναγκαία, γιατί τα καρύδια είναι ώριμα και δεν προσβάλλονται.
Πού διαχειμάζει το πράσινο σκουλήκι του βαμβακιού
Ως νύμφη μέσα στο έδαφος, σε βάθος έως 10 εκατοστά, σε χωράφια με βαμβάκι, καλαμπόκι ή καπνό.
Πού διαχειμάζει το ρόδινο σκουλήκι
Ως προνύμφη σε διάπαυση, μέσα σε καρύδια, στα υπολείμματα ή στο έδαφος. Γι' αυτό η στελεχοκοπή και η ενσωμάτωση των υπολειμμάτων μειώνουν τον πληθυσμό του.
Σε τι βάθος οργώνουμε μετά το βαμβάκι
Στα 20 ως 25 εκατοστά με υνιοφόρο αλέτρι, και στα 30 ως 35 εκατοστά σε χωράφια με καλαμπόκι ή καπνό που είχαν πράσινο σκουλήκι και θα σπαρθούν με βαμβάκι.
Κάνει το ρίπερ ή η δισκοσβάρνα αντί για όργωμα
Κατά την ελληνική σύσταση όχι, γιατί δεν αναστρέφουν το έδαφος. Στην Αυστραλία αρκεί κατεργασία τουλάχιστον 10 εκατοστών που καταστρέφει τις στοές εξόδου.
Πότε γίνεται το όργωμα για το σκουλήκι του βαμβακιού
Το φθινόπωρο, αμέσως μετά τη συγκομιδή και τη στελεχοκοπή, όταν οι νύμφες και οι προνύμφες έχουν ήδη μπει σε διάπαυση.
Σημαντικές σημειώσεις
Οι συνθήκες διαφέρουν ανά περιοχή, τύπο εδάφους, αμειψισπορά και χρονιά, οπότε τα παραπάνω αποτελούν γενικές κατευθύνσεις και αφετηρία για τον σχεδιασμό των εργασιών. Για το εργαλείο και το βάθος κατεργασίας σε κάθε χωράφι, η συνεργασία με γεωπόνο δίνει την ασφαλέστερη απόφαση.
Οι καλλιεργητικές μέθοδοι προηγούνται, και η στελεχοκοπή με το όργωμα περιορίζει τον πληθυσμό του εντόμου χωρίς φυτοπροστατευτικά. Όταν την επόμενη χρονιά χρειαστεί χημική επέμβαση, χρησιμοποιούνται μόνο σκευάσματα εγκεκριμένα για το βαμβάκι, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.
Πηγές
- Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Ξάνθης, σε συνεργασία με το ΠΚΠΦ Καβάλας, 4ο τεχνικό δελτίο γεωργικών προειδοποιήσεων για το βαμβάκι, 23 Σεπτεμβρίου 2026.
- USDA APHIS, Pink bollworm eradication plan in the U.S..
- Henneberry T. J., Integrated systems for control of pink bollworm in cotton, 2005.
- Effects of resistance to Bt cotton on diapause in the pink bollworm, Pectinophora gossypiella, PMC.
- Bisexual attract-and-kill, a novel component of resistance management for transgenic cotton in Australia, PMC.
- Geographic variation in diapause induction and termination of the cotton bollworm, Helicoverpa armigera, PubMed.
- The Beatsheet, Queensland Department of Primary Industries, Helicoverpa management.
