Ένα τερματικό ορυκτών λιπασμάτων στις ακτές της Βαλτικής φορτώνει σιτηρά από τον Αύγουστο και ένα λιμάνι μέσα στον Αρκτικό Κύκλο ετοιμάζεται να φορτώσει τα πρώτα του φορτία τον Οκτώβριο. Και τα δύο είναι αυτοσχεδιασμοί που επιβάλλει το ίδιο πρόβλημα. Οι επιθέσεις με drone και πυραύλους έχουν διαταράξει τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, από τα οποία περνούσε σχεδόν το 90% των θαλάσσιων εξαγωγών σιτηρών της Ρωσίας την προηγούμενη σεζόν, και ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σίτου στον κόσμο ξαναχτίζει τον δρόμο του προς τις αγορές περίπου 2.700 χιλιόμετρα βορειότερα.
Το Reuters μετέδωσε στις 21 Σεπτεμβρίου, επικαλούμενο πέντε πηγές από τη ναυτιλία και το εμπόριο σιτηρών, ότι ρωσικές εταιρείες μετατρέπουν τερματικά λιπασμάτων, άνθρακα και άλλων φορτίων σε λιμάνια της Βαλτικής και της Αρκτικής ώστε να διαχειρίζονται σιτηρά. Το μέγεθος της ανισορροπίας είναι και η ουσία της είδησης. Η δυναμικότητα διακίνησης σιτηρών στα ρωσικά λιμάνια της Βαλτικής υπολογίζεται από αναλυτές σε 2 έως 7 εκατομμύρια τόνους τον χρόνο, έναντι πάνω από 60 εκατομμυρίων τόνων στα νότια λιμάνια από τα οποία φεύγει η κίνηση.
Ένα τερματικό λιπασμάτων που δεν είχε φορτώσει ποτέ σιτηρά
Το καθαρότερο παράδειγμα είναι η Ultramar, ιδιωτικό τερματικό στο λιμάνι Ust-Luga με δηλωμένη δυναμικότητα 37 εκατομμυρίων τόνων ετησίως. Ειδικεύεται στα ορυκτά λιπάσματα και δεν είχε διαχειριστεί ποτέ σιτηρά. Σύμφωνα με τις πηγές του Reuters προσαρμόστηκε γρήγορα, ξεκίνησε μεταφόρτωση σιτηρών τον Αύγουστο και δέχθηκε σιδηροδρομικές αιτήσεις περίπου 260.000 τόνων για τον Σεπτέμβριο, με τα φορτία να προορίζονται για την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία. Από την ίδια εγκατάσταση διακινούνται και σιτηρά της Demetra.
Στο παιχνίδι μπήκε και η Αγία Πετρούπολη, με το τερματικό Modul να μπορεί να διαχειριστεί έως 70.000 τόνους σιτηρών τον μήνα σε εμπορευματοκιβώτια, μέθοδο ακριβότερη από τη χύδην φόρτωση. Οι Ρωσικοί Σιδηρόδρομοι έδωσαν υψηλή προτεραιότητα στις αποστολές σιτηρών προς τη Βαλτική και την Αρκτική, και οι μεταφορές αυτές έχουν ήδη λάβει κρατικές επιδοτήσεις.
Το Μούρμανσκ είναι η πιο ασυνήθιστη κίνηση. Το τέταρτο μεγαλύτερο λιμάνι της Ρωσίας, με ετήσια δυναμικότητα έως 24 εκατομμύρια τόνους, ανακοίνωσε ότι ετοιμάζεται να ξεκινήσει εξαγωγές σιτηρών τον Οκτώβριο. Κανονικά διαχειρίζεται μεταλλεύματα, μέταλλα και άνθρακα, ενώ δεν έχει αναφερθεί καμία νέα κατασκευή, πράγμα που σημαίνει ότι προσαρμόζονται υπάρχοντα τερματικά. Οι πρώτοι 40.000 τόνοι από την περιφέρεια Σταυρούπολης έχουν ήδη συμφωνηθεί για σιδηροδρομική παράδοση. Το Μούρμανσκ μένει ελεύθερο πάγου όλο τον χρόνο και δέχεται πλοία τύπου Panamax, οπότε οι φυσικοί περιορισμοί είναι διαχειρίσιμοι ακόμη κι αν η εφοδιαστική είναι καινούργια.
Τα νούμερα πίσω από την ανακατεύθυνση
Οι ποσότητες που φεύγουν από τον νότο είναι πολύ μεγαλύτερες από όσες μπορεί να απορροφήσει ο βορράς. Η Ρωσία διακίνησε 46,3 εκατομμύρια τόνους σιτηρών μέσω των λιμανιών της Αζοφικής και της Μαύρης Θάλασσας τη σεζόν 2025/26, ενώ τα λιμάνια της στη Βαλτική διαχειρίστηκαν περίπου 1 εκατομμύριο τόνους την ίδια περίοδο. Η κίνηση στη Βαλτική ανεβαίνει και έφτασε περίπου το 1,2 εκατομμύριο τόνους στο πρώτο εξάμηνο του 2026 έναντι 865.000 έναν χρόνο πριν, με το Vysotsk στους 694.000 τόνους, το Ust-Luga γύρω στους 260.000 και το Μεγάλο Λιμάνι της Αγίας Πετρούπολης στους 105.000. Πρόκειται για ουσιαστικές αυξήσεις πάνω σε μικρή βάση, που παραμένουν μια τάξη μεγέθους κάτω από όσα διακινούσαν τα νότια λιμάνια.
Οι σιδηροδρομικές κρατήσεις δείχνουν τη μετατόπιση της πρόθεσης. Τα αιτήματα για αποστολές σιτηρών με τρένο προς τα λιμάνια της Βαλτικής έφτασαν τα 5 εκατομμύρια τόνους έως τις 18 Αυγούστου, κυρίως για παράδοση Αυγούστου και Σεπτεμβρίου, έναντι 6 εκατομμυρίων τόνων για τα λιμάνια Νοβοροσίσκ και Τουαπσέ της Μαύρης Θάλασσας. Μια διαδρομή που μετέφερε το ένα εικοστό της κίνησης καλείται να σηκώσει σχεδόν όσα και η κύρια.
Η Ρωσία αξιοποιεί και την Κασπία. Στο πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου το Αστραχάν φόρτωσε 87.500 τόνους σιτηρών και η Μαχατσκαλά 14.200, με κύριο προορισμό το Ιράν.
Σοδειά ρεκόρ με εξαγωγές που καταρρέουν
Ο περιορισμός βρίσκεται στην εφοδιαστική και όχι στην παραγωγή. Το ρωσικό υπουργείο Γεωργίας ανακοίνωσε 120 εκατομμύρια τόνους σιτηρών συγκομισμένους, από τους οποίους πάνω από 90 εκατομμύρια τόνοι σιτάρι, έως τις 18 Σεπτεμβρίου. Η Μόσχα μηδένισε επίσης τους εξαγωγικούς δασμούς σε σιτάρι, κριθάρι και καλαμπόκι από την 1η Σεπτεμβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου, καταργώντας επιβάρυνση που έφτανε τα 787,5 ρούβλια ανά τόνο στο σιτάρι, κίνηση κυβέρνησης που προσπαθεί να σπρώξει όγκο προς τα έξω αντί να τον συγκρατήσει.
Οι εξαγωγές έπεσαν παρόλα αυτά. Η SovEcon εκτιμά τις ρωσικές εξαγωγές σίτου για το διάστημα Ιουλίου με Σεπτεμβρίου σε 5,4 εκατομμύρια τόνους, 53% χαμηλότερα από πέρσι και 58% κάτω από τον πενταετή μέσο όρο των 12,9 εκατομμυρίων, μέγεθος που θα έκανε το τρίμηνο πιθανότατα το ασθενέστερο από το 2010/11. Οι μηνιαίες προβλέψεις αναθεωρήθηκαν πρόσφατα ανοδικά, με τη SovEcon στα 2,1 εκατομμύρια τόνους για τον Σεπτέμβριο, την IKAR πάνω από 2,0 και τη Rusagrotrans στα 2,2, οπότε ο πάτος ίσως έχει βρεθεί. Η IKAR έδωσε τιμή για σιτάρι 12,5% πρωτεΐνης στα 268 δολάρια ανά τόνο FOB Vysotsk και Ust-Luga για παράδοση Νοεμβρίου, 6 δολάρια χαμηλότερα μέσα στην εβδομάδα.
Οι χώρες της Βαλτικής τιμολογούν τη διέλευση
Η βόρεια διαδρομή περνά εν μέρει από χώρες που δεν θέλουν αυτή την κίνηση. Το λετονικό κοινοβούλιο ψήφισε στις 17 Σεπτεμβρίου, με 53 ψήφους έναντι 12, να επιταχυνθεί η αναθεώρηση των σιδηροδρομικών τελών για τη διέλευση ρωσικών σιτηρών. Το υπουργικό συμβούλιο ζήτησε από τη ρυθμιστική αρχή LatRailNet να εξετάσει χρέωση έως 300% της σημερινής, δηλαδή έως τριπλάσια. Το ίδιο το νομοσχέδιο δεν ορίζει ποσοστό και αφήνει τη LatRailNet να καθορίσει τον συντελεστή μέσα σε μία εβδομάδα από την έναρξη ισχύος, ενώ μειώνει την περίοδο δημοσίευσης των αλλαγών από δύο μήνες σε δύο εβδομάδες. Το καθεστώς ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 και το κριτήριο είναι ο σταθμός αποστολής στη Ρωσία και όχι η δηλωμένη προέλευση του φορτίου.
Νομοσχέδιο για πλήρη απαγόρευση της διέλευσης ρωσικών και λευκορωσικών σιτηρών βρίσκεται στην αρμόδια επιτροπή χωρίς να έχει ψηφιστεί. Την ημέρα της ψηφοφορίας, αγρότες από το Jēkabpils οδήγησαν αρκετές δεκάδες τρακτέρ στον σταθμό Krustpils ζητώντας ακριβώς αυτό. Η Εσθονία έχει χαρακτηρίσει απαράδεκτη τη χρήση των λιμανιών της για ρωσικά σιτηρά.
Οι μεσογειακοί αλευρόμυλοι πληρώνουν τον μεγαλύτερο ναύλο
Η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία είναι οι κατονομαζόμενοι προορισμοί των πρώτων φορτίων της Ultramar, και είναι οι ίδιοι αγοραστές με τους οποίους ανταγωνίζονται οι μεσογειακοί αλευρόμυλοι για σιτάρι της Μαύρης Θάλασσας. Ένα φορτίο που φορτώνει στο Ust-Luga αντί για το Νοβοροσίσκ κουβαλά μεγαλύτερο ταξίδι, υψηλότερο ναύλο και διαδρομή μέσα από νερά όπου η πολιτική διέλευσης ξαναγράφεται, και το κόστος καταλήγει στην τιμή προσφοράς.
Η ευρύτερη συνέπεια είναι η συγκέντρωση του κινδύνου. Όταν ένας μόνο εξαγωγέας που καλύπτει το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου σίτου πρέπει να διοχετεύσει τον όγκο του μέσα από τερματικά σχεδιασμένα για λιπάσματα και μεταλλεύματα, η ανοχή της αγοράς σε κάθε επιπλέον διαταραχή μικραίνει. Υπό αυτές τις συνθήκες ο καιρός και οι εμπορικές αναταράξεις κινούν τις διεθνείς αγορές σιτηρών ταχύτερα από όσο θα δικαιολογούσαν τα θεμελιώδη μεγέθη, και γι' αυτό οι εισαγωγείς κοιτάζουν πλέον από ποιο λιμάνι φορτώνει ένα φορτίο και όχι μόνο την τιμή ανά τόνο.
|
Εφόδια για τη σπορά των χειμερινών σιτηρών
Στο Farmclick θα βρείτε λιπάσματα για τη βασική λίπανση του σιταριού και βιοδιεγέρτες για την ενίσχυση του φυτρώματος. |
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί η Ρωσία μεταφέρει τις εξαγωγές της στη Βαλτική και την Αρκτική; Επειδή οι επιθέσεις με drone και πυραύλους διατάραξαν τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, από τα οποία περνούσε σχεδόν το 90% των θαλάσσιων εξαγωγών σιτηρών της χώρας την προηγούμενη σεζόν.
Μπορούν τα βόρεια λιμάνια να αντικαταστήσουν τα νότια; Όχι με τη σημερινή υποδομή. Η δυναμικότητα διακίνησης σιτηρών στη Βαλτική υπολογίζεται σε 2 έως 7 εκατομμύρια τόνους τον χρόνο, ενώ τα νότια λιμάνια διακίνησαν 46,3 εκατομμύρια τόνους τη σεζόν 2025/26.
Γιατί ένα τερματικό λιπασμάτων μπορεί να φορτώσει σιτηρά; Και τα δύο είναι χύδην ξηρά φορτία και χρησιμοποιούν παρόμοιο εξοπλισμό μεταφοράς και αποθήκευσης. Απαιτούνται όμως καθαρισμός, διαχωρισμός των ροών και πιστοποίηση, ώστε να μην υπάρχει επιμόλυνση του σιτηρού από υπολείμματα λιπασμάτων.
Πόσο έπεσαν οι ρωσικές εξαγωγές σίτου; Η SovEcon εκτιμά 5,4 εκατομμύρια τόνους για το τρίμηνο Ιουλίου με Σεπτεμβρίου, 53% κάτω από πέρσι και 58% κάτω από τον πενταετή μέσο όρο, πιθανότατα το ασθενέστερο τρίμηνο από το 2010/11.
Τι αποφάσισε η Λετονία; Το κοινοβούλιο ψήφισε με 53 έναντι 12 να επιταχυνθεί η αναθεώρηση των σιδηροδρομικών τελών διέλευσης, με το υπουργικό συμβούλιο να ζητά εξέταση χρέωσης έως 300% της σημερινής. Νομοσχέδιο για πλήρη απαγόρευση εκκρεμεί στην αρμόδια επιτροπή.
Πώς επηρεάζεται ο Έλληνας αλευρόμυλος; Η προέλευση από τη Μαύρη Θάλασσα ήταν επί χρόνια η φθηνότερη επιλογή για τη Μεσόγειο. Η φόρτωση από βορειότερα λιμάνια προσθέτει ναύλο και αβεβαιότητα παράδοσης, στοιχεία που περνούν στην τιμή προσφοράς για τα συμβόλαια της νέας περιόδου.
Σημαντικές σημειώσεις
Η αναφορά του Reuters στηρίζεται σε πέντε ανώνυμες πηγές του κλάδου, ενώ η Ultramar, η Demetra, το ρωσικό υπουργείο Μεταφορών, η Modul και η BSMZ δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχολιασμό. Οι εκτιμήσεις εξαγωγών της SovEcon, της IKAR και της Rusagrotrans είναι προβλέψεις ιδιωτικών οίκων και όχι επίσημα στοιχεία. Οι δυναμικότητες των λιμανιών είναι δηλωμένες ή εκτιμώμενες από αναλυτές και δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε πραγματική διαθέσιμη ικανότητα για σιτηρά. Οι αναφορές σε τιμές αφορούν διεθνείς τιμές συμβολαίων και όχι τιμές παραγωγού στην Ελλάδα.
Πηγές
- Reuters. (2026). Exclusive: Russia adapts fertilizer, coal terminals in Baltic, Arctic ports to export Black Sea grain. 21 Σεπτεμβρίου 2026.
- Maritime Professional. (2026). Russia repurposes fertilizer, coal terminals to export grain. 21 Σεπτεμβρίου 2026.
- Ukrainian Shipping Magazine. (2026). Russia to convert fertilizer and coal terminals into grain due to problems in the Black Sea. 22 Σεπτεμβρίου 2026.
- World Grain. (2026). Russia rerouting grain exports to Baltic Sea.
- UkrAgroConsult. (2026). Russia expands grain exports via the Baltic and Caspian routes. Σεπτέμβριος 2026.
- UkrAgroConsult. (2026). Russia converts Baltic and Arctic terminals for grain exports. 22 Σεπτεμβρίου 2026.
