Στο οροπέδιο Λασιθίου και στις υπόλοιπες ελληνικές πατατοπαραγωγικές περιοχές, η συγκομιδή του Σεπτεμβρίου καταλήγει σε μεγάλο βαθμό σε αποθήκη. Η περίοδος που ακολουθεί αμέσως μετά την εξαγωγή καθορίζει πόσο θα αντέξει η παραγωγή, και στηρίζεται στην ικανότητα του ίδιου του κονδύλου να επουλώνει τις πληγές του.
Κάθε συγκομιδή, όσο προσεκτική κι αν είναι, αφήνει μικροτραυματισμούς, γδαρσίματα και μώλωπες. Ο κόνδυλος μπορεί να τα σφραγίσει μόνος του, αρκεί να βρει τις κατάλληλες συνθήκες μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο.
Η φελλοποίηση των πληγών
Η διαδικασία ονομάζεται επούλωση πληγών και στηρίζεται στη φελλοποίηση, δηλαδή στην εναπόθεση φελλώδους ουσίας στα κυτταρικά τοιχώματα γύρω από την πληγή.
Πάνω από την τραυματισμένη επιφάνεια σχηματίζεται στη συνέχεια περίδερμα επούλωσης, ένα νέο προστατευτικό στρώμα που λειτουργεί όπως ο κανονικός φλοιός, ενώ παράλληλα στους ανώριμους κονδύλους ωριμάζει και ο ίδιος ο φλοιός, διαδικασία γνωστή ως ωρίμανση ή δέσιμο του φλοιού. Μειώνεται έτσι δραστικά η απώλεια νερού μέσω της πληγής και κλείνει η πύλη εισόδου για βακτήρια και μύκητες που θα προκαλούσαν σήψη.
Οι συνθήκες που την επιτρέπουν
Για να προχωρήσει η επούλωση απαιτούνται θερμοκρασία 10 έως 15 βαθμών και σχετική υγρασία πάνω από 95 τοις εκατό, για διάστημα που στη διεθνή πρακτική κυμαίνεται από δέκα ημέρες έως τρεις εβδομάδες, με τις περισσότερες οδηγίες να συγκλίνουν στις δύο εβδομάδες ως ελάχιστο.
Η υγρασία έχει εδώ αντίθετο ρόλο από αυτόν που θα περίμενε κανείς. Χωρίς αυτήν οι κόνδυλοι χάνουν νερό και ζαρώνουν, ενώ η ίδια η διαδικασία της φελλοποίησης απαιτεί ενυδατωμένους ιστούς για να προχωρήσει.
Πάνω από ένα όριο όμως η πολύ υψηλή υγρασία οδηγεί σε συμπύκνωση υδρατμών πάνω στους κονδύλους και στις επιφάνειες του χώρου, δημιουργώντας ελεύθερο νερό που ευνοεί ακριβώς τα παθογόνα που θέλουμε να αποκλείσουμε.
Γιατί δεν επιλέγεται η βέλτιστη θερμοκρασία
Η επιλογή της θερμοκρασίας αποτελεί συμβιβασμό ανάμεσα σε δύο αντίθετες τάσεις.
Η επούλωση επιταχύνεται με τη θερμοκρασία, καθώς οι υψηλότερες τιμές ενισχύουν τη φελλοποίηση ενώ οι χαμηλότερες την καταστέλλουν. Διετής μελέτη σε συνθήκες αποθήκευσης βρήκε ότι θερμοκρασίες 15,6 και 18,3 βαθμών έδωσαν μικρότερη συνολική απώλεια βάρους σε όλες τις ποικιλίες που δοκιμάστηκαν, κατά τη διάρκεια οκτάμηνης αποθήκευσης, σε σύγκριση με τη συνήθη πρακτική των 12,8 βαθμών.
Οι ίδιες όμως υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν και τα παθογόνα, ενώ επηρεάζουν τον ρυθμό αναπνοής και άλλες φυσιολογικές διεργασίες που μειώνουν τη διατηρησιμότητα. Η θερμοκρασία που τελικά επιλέγεται δεν είναι επομένως η βέλτιστη για την επούλωση, αλλά εκείνη που ισορροπεί τα δύο.
Η απώλεια βάρους συγκεντρώνεται εδώ
Η μεγαλύτερη απώλεια βάρους ολόκληρης της αποθήκευσης συμβαίνει κατά την περίοδο επούλωσης, λόγω της απώλειας νερού από τις πληγές και του υψηλού ρυθμού αναπνοής. Στον πρώτο μήνα μπορεί να χαθεί από δύο έως τέσσερα τοις εκατό του βάρους των κονδύλων σε μορφή νερού, οπότε η σωστή διαχείριση της φάσης περιορίζει την απώλεια ενώ η λανθασμένη την πολλαπλασιάζει.
Πότε η επούλωση παραλείπεται
Η σημαντικότερη εξαίρεση ανατρέπει όλα τα παραπάνω και συνδέεται άμεσα με τις ασθένειες που καταγράφουν τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων. Όταν ο κίνδυνος σήψης είναι υψηλός, δηλαδή όταν υπάρχει περονόσπορος, ζημιά από παγετό ή βακτηριακή σήψη μέσα στην παρτίδα, οι συνθήκες επούλωσης λειτουργούν αντίστροφα. Η ζεστή και πολύ υγρή ατμόσφαιρα που βοηθά τον υγιή κόνδυλο να σφραγίσει τις πληγές του, επιταχύνει ταυτόχρονα την υγρή σήψη στους ήδη προσβεβλημένους. Η σύσταση σε αυτή την περίπτωση είναι ρητή. Η περίοδος επούλωσης παραλείπεται, η θερμοκρασία κατεβαίνει άμεσα και ο αερισμός εντείνεται, ενώ η παρτίδα διατίθεται στην αγορά το συντομότερο δυνατόν.
Από εδώ προκύπτει και η σημασία της διαλογής πριν την είσοδο στην αποθήκη, καθώς η απόφαση για το αν θα εφαρμοστεί περίοδος επούλωσης εξαρτάται από την υγειονομική κατάσταση της παρτίδας.
Η ψύξη γίνεται σταδιακά
Μετά την ολοκλήρωση της επούλωσης, η θερμοκρασία κατεβαίνει προς τα επίπεδα συντήρησης, όχι όμως απότομα. Οι οδηγίες προβλέπουν μείωση της τάξης του μισού βαθμού Φαρενάιτ ημερησίως ή λιγότερο, δηλαδή περίπου τρία δέκατα του βαθμού Κελσίου. Η βαθμιαία αυτή πορεία αποτρέπει τη συμπύκνωση υδρατμών που θα προέκυπτε αν ζεστός αέρας συναντούσε κρύους κονδύλους. Για τον ίδιο λόγο, όταν οι κόνδυλοι πρόκειται να βγουν από την αποθήκη, αφήνονται να ζεσταθούν σταδιακά με τη θερμότητα της ίδιας τους της αναπνοής και όχι με εισαγωγή θερμού αέρα.
Ο ρόλος του αερισμού
Η κυκλοφορία του αέρα μέσα στον σωρό εξυπηρετεί τρεις σκοπούς ταυτόχρονα. Απομακρύνει την υγρασία που εκλύεται από τυχόν σαπισμένους κονδύλους, στεγνώνει την επιφάνεια όσων μπήκαν υγροί, και περιορίζει τη διάδοση της σήψης μέσα στην παρτίδα.
Ο ρυθμός χρειάζεται ισορροπία, καθώς ο υπερβολικός αερισμός ρίχνει τη σχετική υγρασία γύρω από τους κονδύλους και αυξάνει την απώλεια βάρους, ενώ ο ανεπαρκής αφήνει τοπικά σημεία υγρασίας όπου η σήψη εξαπλώνεται.
Σημαντικές σημειώσεις
Οι τιμές θερμοκρασίας, υγρασίας και διάρκειας που αναφέρονται προέρχονται από τη διεθνή βιβλιογραφία και από οδηγίες αποθήκευσης που έχουν διαμορφωθεί σε συγκεκριμένες συνθήκες και ποικιλίες, οπότε λειτουργούν ως πλαίσιο. Οι απαιτήσεις διαφέρουν ανάλογα με τον προορισμό της παραγωγής, δηλαδή αν πρόκειται για επιτραπέζια, βιομηχανική ή σπόρο. Για τη φυτοπροστασία της καλλιέργειας και της αποθήκης ακολουθούνται τα κατά τόπους δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων και χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα σκευάσματα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.
Πηγές
- UC Statewide IPM Program. Storage, Potato, Pest Management Guidelines.
- Utah State University Extension. Potato Harvest and Handling.
- Effects of Wound-Healing Management on Potato Post-Harvest Storability. Agronomy.
- Cold Temperature Delays Wound Healing in Postharvest Roots.
