Μία από τις πιο συχνές αποφάσεις που καλείται να πάρει ο παραγωγός κάθε άνοιξη είναι αν θα λιπάνει με ουρία ή με νιτρική αμμωνία. Οι δύο επιλογές μοιάζουν εναλλάξιμες, στην πραγματικότητα όμως συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά μέσα στο έδαφος, και η σωστή επιλογή εξαρτάται από την εποχή, τον τύπο του εδάφους και τον τρόπο εφαρμογής.
Η πρώτη διαφορά είναι στη συγκέντρωση. Η ουρία περιέχει 46% άζωτο και η νιτρική αμμωνία 34,5%, οπότε για να δώσουμε δέκα μονάδες αζώτου στο στρέμμα χρειαζόμαστε περίπου 22 κιλά ουρίας ή 29 κιλά νιτρικής αμμωνίας. Ανά μονάδα αζώτου, δηλαδή, η ουρία ξεκινάει φθηνότερη. Το ερώτημα που κρίνει την τελική απόδοση είναι πόσο από αυτό το άζωτο θα προλάβει να φτάσει στη ρίζα προτού χαθεί, κάτι που αναλύει και ο οδηγός μας για την αποτελεσματικότητα χρήσης αζώτου.
Η ουρία και οι απώλειες αμμωνίας
Η ουρία δεν προσλαμβάνεται απευθείας από τη ρίζα. Πρέπει πρώτα να μετατραπεί στο έδαφος, με τη βοήθεια του ενζύμου ουρεάση, σε αμμωνιακό και στη συνέχεια σε νιτρικό άζωτο. Όσο γίνεται αυτή η μετατροπή στην επιφάνεια του εδάφους, μέρος του αζώτου διαφεύγει στην ατμόσφαιρα ως αέρια αμμωνία και χάνεται οριστικά.
Οι απώλειες αυτές μεγαλώνουν στις συνθήκες που συναντάμε συχνά στην Ελλάδα, σε ζεστά, ξηρά και ασβεστούχα εδάφη, όπου μπορεί να φτάσουν από 15% έως και 60% του αζώτου, με τον μέσο όρο σε δοκιμές πεδίου να κινείται γύρω στο 20%. Για να μειωθούν, η ουρία θέλει ενσωμάτωση στο έδαφος ή ένα πότισμα και μια βροχή γύρω στα 12 χιλιοστά μέσα σε λίγες ώρες από την εφαρμογή. Σε πολύ κρύα εδάφη συμβαίνει το αντίθετο, η μετατροπή καθυστερεί και το άζωτο αργεί να γίνει διαθέσιμο.
Οι σταθεροποιημένες μορφές δίνουν λύση σε αυτό. Η ουρία με αναστολέα ουρεάσης (NBPT) επιβραδύνει τη μετατροπή για μερικές ημέρες, όσο χρειάζεται ώστε να προλάβει το πότισμα ή η βροχή να ενσωματώσει το άζωτο, και περιορίζει αισθητά τις απώλειες.
Η ουρία στην υδρολίπανση και στα διαφυλλικά
Επειδή διαλύεται πλήρως στο νερό, η ουρία δεν εφαρμόζεται μόνο επιφανειακά. Χρησιμοποιείται και στην υδρολίπανση, αλλά και σε διαφυλλικούς ψεκασμούς όταν η καλλιέργεια χρειάζεται άζωτο γρήγορα. Στους διαφυλλικούς ψεκασμούς πρέπει να προσέξουμε τη διουρία, ένα παραπροϊόν που δημιουργείται κατά την παρασκευή της ουρίας. Η κοινή κοκκώδης ουρία περιέχει συνήθως από 0,5% έως 1,5% διουρία, ποσότητα που δεν δημιουργεί πρόβλημα στο έδαφος, ξεπερνά όμως το όριο του 0,25% που θεωρείται ασφαλές για τα φύλλα. Σε ευαίσθητες καλλιέργειες, όπως τα εσπεριδοειδή, τα πυρηνόκαρπα και η πατάτα, η διουρία συσσωρεύεται στους ιστούς και προκαλεί εγκαύματα και χλωρώσεις στα φύλλα. Γι' αυτό, για διαφυλλική εφαρμογή, επιλέγουμε ειδική ουρία χαμηλής διουρίας.
Η νιτρική αμμωνία και η άμεση δράση της
Η νιτρική αμμωνία δίνει το μισό άζωτό της απευθείας σε νιτρική μορφή, που η ρίζα προσλαμβάνει αμέσως, χωρίς να χρειαστεί καμία μετατροπή στο έδαφος. Έτσι αποδίδει γρήγορα ακόμη και σε κρύο έδαφος, και ταιριάζει στις πρώιμες ανοιξιάτικες επιφανειακές λιπάνσεις, όταν η καλλιέργεια χρειάζεται άζωτο άμεσα. Οι απώλειες από εξάτμιση παραμένουν ελάχιστες σε σύγκριση με την ουρία.
Από την άλλη, το νιτρικό άζωτο εκπλένεται εύκολα. Με τις έντονες βροχές και στα ελαφριά, αμμώδη εδάφη παρασύρεται προς τα βαθύτερα στρώματα, μακριά από τη ρίζα. Αυτό βαραίνει ιδιαίτερα στις περιοχές που έχουν οριστεί ζώνες ευπρόσβλητες σε νιτρικά, όπως ο θεσσαλικός κάμπος και η Κωπαΐδα, όπου η αζωτούχος λίπανση υπόκειται σε περιορισμούς. Προσοχή θέλει και η αποθήκευση, καθώς η νιτρική αμμωνία τραβάει υγρασία από τον αέρα και πετρώνει αν δεν φυλαχτεί σωστά. Επειδή μάλιστα στην καθαρή της μορφή θεωρείται πρόδρομη ουσία εκρηκτικών και ελέγχεται, στην αγορά κυκλοφορεί συχνά ως ασβεστούχος νιτρική αμμωνία, με περιεκτικότητα γύρω στο 27%.
Ποια επιλέγουμε ανά εποχή και έδαφος
Σε ζεστές περιόδους, όταν μπορούμε να ενσωματώσουμε το λίπασμα ή να ποτίσουμε αμέσως μετά, η ουρία αποδίδει το ίδιο άζωτο με μικρότερο κόστος. Στις αρχές της άνοιξης ή σε κρύα εδάφη, όταν η καλλιέργεια χρειάζεται άζωτο άμεσα και δεν προλαβαίνουμε ενσωμάτωση, ασφαλέστερη επιλογή είναι η νιτρική αμμωνία ή η ασβεστούχος μορφή της. Σε ασβεστούχα και αλκαλικά εδάφη με επιφανειακή εφαρμογή, στρεφόμαστε είτε στη νιτρική αμμωνία είτε σε σταθεροποιημένη ουρία, για να μη χαθεί το άζωτο στον αέρα.
Το βαμβάκι, που δέχεται μεγάλες αζωτούχες λιπάνσεις μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, δείχνει καθαρά πώς ο συνδυασμός μορφής και χρόνου καθορίζει την τελική απόδοση. Περισσότερα για τις ανάγκες της καλλιέργειας στον οδηγό μας για τη λίπανση βαμβακιού.
Στο Farmclick συγκρίνουμε τιμές για ουρία 46-0-0 και νιτρική αμμωνία από προμηθευτές όλης της Ελλάδας και βλέπουμε το πραγματικό κόστος ανά μονάδα αζώτου πριν παραγγείλουμε.
| Λιπάσματα αζώτου στο FarmclickΔείτε τις πρώτες ύλες λιπασμάτων, τα κοκκώδη σύνθετα λιπάσματα και ολόκληρη την κατηγορία λιπασμάτων από προμηθευτές από όλη την Ελλάδα. |
Πηγές
Khan, M., et al. (2024). Optimizing nitrogen sources in top dressing for wheat, field study on growth, yield, and ammonia volatilization. Applied and Environmental Soil Science.
Mississippi State University Extension. (2021). Urea-based fertilizers in forage production.
Li, G., et al. (2020). Agronomic evaluation of polymer-coated urea and urease and nitrification inhibitors for cotton production under drip-fertigation. Scientific Reports.
Geisseler, D. (UC Davis). Citrus production in California, nitrogen. University of California, Davis.
Zekri, M. (UF/IFAS). Foliar fertilization of citrus, low-biuret urea. University of Florida.
