Το λιγούστρο για φράχτη στον κήπο και γλάστρα

Το λιγούστρο (Ligustrum) είναι γένος περίπου 50 ειδών αειθαλών, ημιαειθαλών ή φυλλοβόλων θάμνων και μικρών δέντρων από την οικογένεια Oleaceae, την ίδια με την ελιά, και είναι από τα πιο διαδεδομένα φυτά για ζωντανό φράχτη στην Ελλάδα. Τα πιο γνωστά είναι το ιαπωνικό λιγούστρο (Ligustrum japonicum), με ποικιλίες όπως το τεξάνουμ, και το λιγουστρίνι (Ligustrum ovalifolium). Φυτεύεται το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη, σε ήλιο ή ημισκιά, σε σχεδόν κάθε έδαφος που στραγγίζει, και για φράχτη τα φυτά μπαίνουν συνήθως σε απόσταση 30 ως 45 εκατοστών. Μεγαλώνει γρήγορα, αντέχει στην ατμοσφαιρική ρύπανση, στον άνεμο και κοντά στη θάλασσα, και σύμφωνα με τη Royal Horticultural Society ο φράχτης κουρεύεται 2 ως 3 φορές την περίοδο ανάπτυξης. Οι καρποί και τα φύλλα του είναι τοξικά. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τα είδη, τη φύτευση και τις αποστάσεις, το πότισμα και τη λίπανση, πώς γίνεται πυκνός ο φράχτης, τον πολλαπλασιασμό, τη γλάστρα, τα μειονεκτήματα και την ασφάλεια.

Τα πιο γνωστά είδη και ποικιλίες

Είδος ή ποικιλία	Φύλλωμα	Τι το ξεχωρίζει
Ιαπωνικό λιγούστρο (Ligustrum japonicum)	Αειθαλές	Μεγάλα, γυαλιστερά, σκουροπράσινα φύλλα, τελικό ύψος 2 ως 4 μέτρα. Το πιο κοινό στους ελληνικούς φράχτες
Τεξάνουμ (Ligustrum japonicum 'Texanum')	Αειθαλές	Πυκνό και συμπαγές, για φράχτες, μπορντούρες και γλάστρες
Λιγουστρίνι (Ligustrum ovalifolium)	Ημιαειθαλές	Μικρά ωοειδή φύλλα, πολύ γρήγορη ανάπτυξη, αντέχει το συχνό κούρεμα. Υπάρχει και σε κίτρινη ή πανασέ μορφή
Κοινό λιγούστρο (Ligustrum vulgare)	Φυλλοβόλο ή ημιαειθαλές	Ιθαγενές στην Ευρώπη, με αρωματικά λευκά άνθη και μαύρους καρπούς
Λουσίντουμ (Ligustrum lucidum)	Αειθαλές	Γίνεται δέντρο, πολύ ψηλότερο από τα υπόλοιπα, για σκίαση και δενδροστοιχίες

Όλα τα λιγούστρα βγάζουν μικρά, λευκά, έντονα αρωματικά άνθη σε ταξιανθίες, από την άνοιξη ως το καλοκαίρι, και μετά μικρούς μπλε-μαύρους καρπούς, που τρώνε τα πουλιά. Για ανθισμένο φράχτη, το λιγούστρο συνδυάζεται συχνά με το βιβούρνο, την αγγελική και τη φωτίνια.

Ταξιανθίες με μικρά λευκά άνθη λιγούστρου ανάμεσα σε γυαλιστερά πράσινα φύλλα

Το λιγούστρο βγάζει μικρά, έντονα αρωματικά λευκά άνθη σε ταξιανθίες από την άνοιξη ως το καλοκαίρι, και μετά μπλε-μαύρους καρπούς

Θέση και έδαφος

Το λιγούστρο αναπτύσσεται σε ήλιο ή ημισκιά, και σύμφωνα με το BBC Gardeners' World αντέχει ακόμη και σε σκιά, αν και στον ήλιο γίνεται πυκνότερο, ενώ οι πανασέ ποικιλίες κρατούν πιο έντονο χρώμα. Δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε έδαφος, αρκεί να στραγγίζει καλά, γιατί στο λασπωμένο χώμα οι ρίζες σαπίζουν. Αντέχει στην ατμοσφαιρική ρύπανση της πόλης, στον άνεμο και στα παραθαλάσσια εδάφη, γι' αυτό φυτεύεται συχνά σε αστικούς κήπους και κοντά στη θάλασσα.

Πότε φυτεύεται το λιγούστρο

Η καλύτερη εποχή είναι το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη, ώστε το φυτό να ριζώσει πριν από τις ακραίες θερμοκρασίες. Τα φυτά με γυμνή ρίζα, που είναι ο πιο οικονομικός τρόπος για μεγάλους φράχτες, φυτεύονται από τον Νοέμβριο ως τον Μάρτιο, ενώ τα φυτά σε γλάστρα φυτεύονται σχεδόν όλο τον χρόνο, αρκεί το έδαφος να μην είναι παγωμένο ή λασπωμένο και να αποφεύγονται οι καύσωνες.

Πώς φυτεύεται ένας φράχτης από λιγούστρο

Προετοιμασία: ένα αυλάκι ή ατομικοί λάκκοι, διπλάσιοι σε πλάτος από τη μπάλα του χώματος, με κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά ανακατεμένα στο χώμα
Αποστάσεις: σε μία σειρά, τα φυτά μπαίνουν συνήθως σε απόσταση 30 ως 45 εκατοστών, δηλαδή γύρω στα 3 φυτά ανά μέτρο. Τα μικρότερα φυτά μπαίνουν πιο κοντά και τα μεγαλύτερα πιο αραιά
Διπλή σειρά: για πυκνότερο φράχτη, τα φυτά μπαίνουν σε δύο σειρές σε ζιγκ-ζαγκ, με περίπου 30 εκατοστά ανάμεσα στις σειρές
Βάθος: το φυτό μπαίνει στο ίδιο βάθος που βρισκόταν στη γλάστρα
Μετά τη φύτευση: πλούσιο πότισμα και ένα στρώμα εδαφοκάλυψης 5 ως 7 εκατοστών, χωρίς να ακουμπά τους βλαστούς

Πότισμα και λίπανση

Σύμφωνα με το BBC Gardeners' World, το λιγούστρο ποτίζεται τακτικά τα δύο πρώτα χρόνια μετά τη φύτευση, και η γύρω περιοχή κρατιέται καθαρή από ζιζάνια, που ανταγωνίζονται τα νεαρά φυτά για νερό. Στο ελληνικό καλοκαίρι τα νεαρά φυτά χρειάζονται πότισμα αρκετές φορές την εβδομάδα. Όταν εγκατασταθεί, το λιγούστρο αντέχει αρκετά στην ξηρασία, αν και στους καύσωνες ένα βαθύ πότισμα το βοηθά να κρατήσει πυκνό φύλλωμα.

Στα περισσότερα εδάφη αρκεί ένα στρώμα κομπόστ κάθε άνοιξη και, αν χρειάζεται, ένα λίπασμα γενικής χρήσης στις αρχές της άνοιξης, που δίνει ώθηση στη νέα βλάστηση.

Πώς γίνεται πυκνός ο φράχτης από τη βάση

Το λιγούστρο μεγαλώνει γρήγορα, συνήθως 30 ως 60 εκατοστά τον χρόνο όταν εγκατασταθεί. Αν αφεθεί να ψηλώσει ελεύθερα τα πρώτα χρόνια, γίνεται ψηλό, αραιό και γυμνό από κάτω, οπότε το κλάδεμα των πρώτων χρόνων κρίνει την πυκνότητα του φράχτη.

Σύμφωνα με τη RHS, οι νέοι φράχτες ωφελούνται από κλάδεμα διαμόρφωσης τα δύο πρώτα χρόνια μετά τη φύτευση. Στα αειθαλή, όπως το ιαπωνικό λιγούστρο, κόβονται την άνοιξη οι μακριοί, άτακτοι πλάγιοι βλαστοί, ώστε το φυτό να διακλαδιστεί. Στα φυλλοβόλα και ημιαειθαλή, όπως το κοινό λιγούστρο και το λιγουστρίνι, οι κεντρικοί όρθιοι βλαστοί κόβονται κατά ένα τρίτο περίπου τον χειμώνα μετά τη φύτευση και ξανά τον επόμενο χειμώνα.

Όταν ο φράχτης σχηματιστεί, κουρεύεται 2 ως 3 φορές την περίοδο ανάπτυξης, από την άνοιξη ως τις αρχές του φθινοπώρου. Η βάση του φράχτη κρατιέται λίγο πλατύτερη από την κορυφή, ώστε το φως να φτάνει στα κάτω κλαδιά και ο φράχτης να μη γυμνώνει από κάτω. Το βασικό κούρεμα της άνοιξης γίνεται αφού τελειώσουν τα πουλιά με τις φωλιές τους. Ο γερασμένος φράχτης ανανεώνεται εύκολα με αυστηρό κλάδεμα την άνοιξη, γιατί το λιγούστρο ξαναβλαστάνει ακόμη και από χοντρά, παλιά κλαδιά. Περισσότερα για τους ψηλούς φράχτες βρίσκονται στη φροντίδα και το κλάδεμα των ψηλών φραχτών.

Πόσο ψηλώνει το λιγούστρο

Ως φράχτης, το λιγούστρο κρατιέται συνήθως σε ύψος 1,5 ως 3 μέτρα, ανάλογα με το κούρεμα. Χωρίς κλάδεμα, οι περισσότεροι θάμνοι φτάνουν τα 2 ως 5 μέτρα, ενώ το λουσίντουμ γίνεται δέντρο πολύ ψηλότερο.

Πολλαπλασιασμός με μοσχεύματα

Το λιγούστρο πολλαπλασιάζεται εύκολα με μοσχεύματα. Σύμφωνα με το BBC Gardeners' World, αρκεί να κοπούν γεροί βλαστοί μήκους περίπου 10 εκατοστών μια ζεστή μέρα του φθινοπώρου. Τα ημιώριμα μοσχεύματα του τέλους του καλοκαιριού και του φθινοπώρου ριζώνουν πιο εύκολα, ενώ μπορούν να κοπούν και τρυφεροί βλαστοί την άνοιξη ή ξυλώδεις τον χειμώνα. Τα κάτω φύλλα αφαιρούνται, τα μοσχεύματα μπαίνουν σε υπόστρωμα με άμμο ή περλίτη που στραγγίζει καλά, και κρατιούνται σε φωτεινό, υγρό σημείο, χωρίς καυτό ήλιο, ώσπου να ριζώσουν, συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Λιγούστρο σε γλάστρα

Το λιγούστρο μεγαλώνει σε γλάστρα, αρκεί να επιλεγεί ποικιλία με συμπαγή ανάπτυξη, όπως το τεξάνουμ. Χρειάζεται μεγάλη γλάστρα με οπές αποστράγγισης και καλό φυτόχωμα, ηλιόλουστη ή ημισκιερή θέση, και πιο συχνό πότισμα από το λιγούστρο του κήπου, γιατί το χώμα της γλάστρας στεγνώνει γρήγορα. Με τακτικό κούρεμα, διαμορφώνεται εύκολα σε μπάλα, κώνο ή μικρό δέντρο.

Τα μειονεκτήματα του λιγούστρου

Συχνό κούρεμα: μεγαλώνει γρήγορα, οπότε ο φράχτης θέλει 2 ως 3 κουρέματα τον χρόνο για να μένει τακτοποιημένος
Δυνατές ρίζες: ανταγωνίζονται τα φυτά που βρίσκονται κοντά στον φράχτη για νερό και θρεπτικά
Ημιαειθαλή είδη: το λιγουστρίνι μπορεί να ρίξει μέρος των φύλλων του σε έναν βαρύ χειμώνα
Έντονη μυρωδιά των ανθέων: σε ορισμένους δεν αρέσει, αλλά το συχνό κούρεμα κόβει τα περισσότερα άνθη
Τοξικοί καρποί: προσοχή αν υπάρχουν μικρά παιδιά ή κατοικίδια
Εξάπλωση: σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο Rutgers και το Penn State Extension, ορισμένα είδη, όπως το κινέζικο και το κοινό λιγούστρο, έχουν γίνει εισβλητικά στη Βόρεια Αμερική, γιατί τα πουλιά σκορπίζουν τους σπόρους τους. Το κούρεμα πριν ωριμάσουν οι καρποί και το ξερίζωμα των σπορόφυτων περιορίζουν την εξάπλωση

Είναι τοξικό το λιγούστρο

Ναι. Οι καρποί και τα φύλλα του λιγούστρου είναι τοξικά αν καταποθούν, και σύμφωνα με το The Wildlife Trusts οι μαύροι καρποί του κοινού λιγούστρου είναι πολύ δηλητηριώδεις για τον άνθρωπο. Χρειάζεται προσοχή όταν στον κήπο παίζουν μικρά παιδιά ή υπάρχουν κατοικίδια, ενώ τα πουλιά τρώνε τους καρπούς χωρίς πρόβλημα. Επειδή τα φύλλα και οι καρποί είναι δηλητηριώδη και για τα ζώα, το BBC Gardeners' World συστήνει να μη φυτεύεται φράχτης από λιγούστρο δίπλα σε χωράφι με ζώα, κάτι που αφορά πολλούς κήπους της υπαίθρου.

Συχνές ερωτήσεις

Σε τι απόσταση φυτεύεται το λιγούστρο για φράχτη

Σε μία σειρά, συνήθως σε απόσταση 30 ως 45 εκατοστών, δηλαδή γύρω στα 3 φυτά ανά μέτρο. Για πυκνότερο φράχτη, σε δύο σειρές σε ζιγκ-ζαγκ.

Πότε φυτεύεται το λιγούστρο

Το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη. Τα φυτά με γυμνή ρίζα φυτεύονται από τον Νοέμβριο ως τον Μάρτιο, ενώ τα φυτά σε γλάστρα σχεδόν όλο τον χρόνο, αποφεύγοντας τους καύσωνες και τον παγετό.

Πόσο γρήγορα μεγαλώνει το λιγούστρο

Συνήθως 30 ως 60 εκατοστά τον χρόνο, όταν εγκατασταθεί. Το λιγουστρίνι είναι από τα πιο γρήγορα.

Πότε κλαδεύεται το λιγούστρο

Ο σχηματισμένος φράχτης κουρεύεται 2 ως 3 φορές την περίοδο ανάπτυξης, από την άνοιξη ως τις αρχές του φθινοπώρου. Τα δύο πρώτα χρόνια γίνεται κλάδεμα διαμόρφωσης για να πυκνώσει από τη βάση.

Γιατί ο φράχτης από λιγούστρο είναι αραιός από κάτω

Συνήθως γιατί αφέθηκε να ψηλώσει χωρίς κλάδεμα τα πρώτα χρόνια, ή γιατί η κορυφή είναι πλατύτερη από τη βάση και σκιάζει τα κάτω κλαδιά. Βοηθούν ένα αυστηρότερο κλάδεμα και ένα σχήμα με πλατύτερη βάση.

Μεγαλώνει το λιγούστρο σε γλάστρα

Ναι, ιδίως οι συμπαγείς ποικιλίες, όπως το τεξάνουμ, σε μεγάλη γλάστρα με καλή αποστράγγιση και τακτικό πότισμα.

Είναι τοξικό το λιγούστρο

Ναι, οι καρποί και τα φύλλα του είναι τοξικά αν καταποθούν, οπότε χρειάζεται προσοχή με τα μικρά παιδιά και τα κατοικίδια, και ο φράχτης δεν φυτεύεται δίπλα σε χωράφι με ζώα.

Εφόδια για τον φράχτη από λιγούστρο στο Farmclick

Δες τα κλαδευτικά εργαλεία και τα θαμνοκοπτικά για το κούρεμα του φράχτη, και τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για τη φύτευση, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας.

Σημαντικές σημειώσεις

Για επίμονα προβλήματα εχθρών ή ασθενειών, η επικοινωνία με γεωπόνο βοηθά στη σωστή διάγνωση, και κάθε επέμβαση γίνεται μόνο με εγκεκριμένα σκευάσματα, σύμφωνα με τις οδηγίες της συσκευασίας.