Πότε και πώς κλαδεύεται η τριανταφυλλιά

Η τριανταφυλλιά κλαδεύεται μία φορά τον χρόνο, στα τέλη του χειμώνα, όσο το φυτό βρίσκεται ακόμη σε λήθαργο και πριν ξεκινήσει η νέα βλάστηση, δηλαδή από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο ανάλογα με την περιοχή. Είναι η πιο καθοριστική εργασία της χρονιάς για την ανθοφορία, αφού τα τριαντάφυλλα σχηματίζονται στη νέα βλάστηση που θα προκύψει από το κλάδεμα. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε πότε ακριβώς κλαδεύεται η τριανταφυλλιά ανά περιοχή, τα εργαλεία και τους κανόνες της σωστής τομής, το ειδικό κλάδεμα που χρειάζεται κάθε είδος, το θερινό κλάδεμα, και γιατί το φθινόπωρο δεν είναι εποχή για ψαλίδι.

Γιατί κλαδεύεται η τριανταφυλλιά

Το κλάδεμα ανανεώνει το φυτό και το οδηγεί να σχηματίσει νέα, ζωηρή βλάστηση, πάνω στην οποία θα ανθίσουν τα τριαντάφυλλα της χρονιάς. Ταυτόχρονα ανοίγει το κέντρο του θάμνου, ώστε να μπαίνει φως και αέρας, κάτι που περιορίζει σημαντικά τις μυκητολογικές ασθένειες. Τριανταφυλλιά που μένει ακλάδευτη για χρόνια αναπτύσσει παχείς, γερασμένους ξυλώδεις βλαστούς, δίνει ολοένα και λιγότερα άνθη και γίνεται πιο ευάλωτη σε ασθένειες, όπως εξηγούμε αναλυτικά και στον οδηγό μας για τη φροντίδα της τριανταφυλλιάς.

Πότε κλαδεύεται η τριανταφυλλιά

Το κύριο, χειμερινό κλάδεμα γίνεται από τα μέσα του χειμώνα, όταν το φυτό είναι σε λήθαργο, και ολοκληρώνεται πριν την έναρξη της νέας βλάστησης. Στην πράξη, στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας αυτό σημαίνει την περίοδο Ιανουαρίου με Μαρτίου, με δύο βασικές αποχρώσεις:

• Νότιες και παραθαλάσσιες περιοχές: κλάδεμα νωρίτερα, τον Ιανουάριο με Φεβρουάριο
• Βόρειες και ορεινές περιοχές: κλάδεμα αργότερα, τον Φεβρουάριο με Μάρτιο, αφού περάσουν οι βαριές παγωνιές

Ο γενικός κανόνας είναι να προηγηθούν τα πολύ έντονα κρύα, ώστε οι φρέσκες τομές και η τρυφερή βλάστηση που θα ακολουθήσει να μην εκτεθούν σε βαρύ παγετό. Σε ημιορεινές τοποθεσίες, πάνω από τα 400 ως 500 μέτρα, το κλάδεμα μετατίθεται με ασφάλεια μετά τα μέσα Φεβρουαρίου. Αν πάλι ο χειμώνας είναι τόσο ήπιος που οι τριανταφυλλιές κρατούν φύλλα ή και άνθη μέσα στον Ιανουάριο, το κλάδεμα γίνεται κανονικά στα τέλη Φεβρουαρίου, ακόμη και με μέρος του φυλλώματος πάνω στο φυτό. Τέλος, δεν κλαδεύουμε τις μέρες που βρέχει, όταν φυσούν δυνατοί άνεμοι ή αμέσως μετά από χιόνι και παγετό, γιατί οι υγρές τομές μολύνονται εύκολα.

Εργαλεία για το κλάδεμα

Για το κλάδεμα της τριανταφυλλιάς χρειάζονται λίγα αλλά σωστά εργαλεία:

• Κλαδευτήρι: κοφτερό και καθαρό, για τομές σε βλαστούς πάχους έως 2 εκ. Τα κλαδευτήρια τύπου bypass ταιριάζουν στους φρέσκους, ζωντανούς βλαστούς, ενώ τα ακμονοειδή στους ξερούς
• Μικρό πριόνι: για τα παλιά, χοντρά κλαδιά που δεν κόβει το κλαδευτήρι
• Γάντια: αδιαπέραστα από τα αγκάθια, αλλά αρκετά άνετα για να χειρίζεστε το κλαδευτήρι
• Χαλκός και πάστα κλαδέματος: μετά το κλάδεμα, οι τριανταφυλλιές ψεκάζονται προληπτικά με σκεύασμα χαλκού για προστασία από μυκητολογικές ασθένειες, και οι μεγάλες τομές καλύπτονται με πάστα κλαδέματος

Τα εργαλεία απολυμαίνονται πριν από κάθε φυτό, γιατί οι λεπίδες μεταφέρουν παθογόνα από θάμνο σε θάμνο.

Οι κανόνες της σωστής τομής

Το πού και πώς γίνεται η κάθε τομή κρίνει αν το κλάδεμα θα πετύχει. Μάτι ή οφθαλμός ονομάζεται η μικρή προεξοχή που βρίσκεται κατά διαστήματα πάνω στον βλαστό, από την οποία θα εκπτυχθεί η νέα βλάστηση. Οι κανόνες γύρω από το μάτι είναι συγκεκριμένοι:

• Κόβουμε μισό εκατοστό πάνω από το μάτι: ούτε ψηλότερα, γιατί το τμήμα που περισσεύει, το «τακούνι», ξεραίνεται και ασχημαίνει το φυτό, ούτε πιο κοντά, γιατί το μάτι καταστρέφεται και ο βλαστός δεν ξαναβλασταίνει από εκεί
• Διαλέγουμε μάτι που κοιτάζει προς τα έξω: έτσι η νέα βλάστηση ανοίγει προς τα έξω, το κέντρο του θάμνου μένει ανοιχτό και αερίζεται, και οι ασθένειες περιορίζονται
• Η τομή γίνεται λοξή, με κλίση αντίθετη από το μάτι: ώστε το νερό της βροχής να κυλά μακριά από τον οφθαλμό και να μην ευνοούνται οι μυκητολογικές προσβολές
• Κόβουμε μέχρι να βρούμε λευκό, υγιές ξύλο: αν το εσωτερικό του βλαστού είναι καφετί ή ξερό, η τομή κατεβαίνει χαμηλότερα, μέχρι το εσωτερικό να είναι καθαρό και λευκό
• Αφαιρούμε τους πλεονάζοντες βλαστούς: όταν από το ίδιο μάτι έχουν εκπτυχθεί δύο ή περισσότεροι βλαστοί, συνηθισμένο φαινόμενο στις ζωηρές ποικιλίες ή μετά από πλούσια αζωτούχο λίπανση, κρατάμε τον έναν
• Αφαιρούμε τους άγριους βλαστούς: οι περισσότερες τριανταφυλλιές του εμπορίου είναι εμβολιασμένες σε υποκείμενα άγριας τριανταφυλλιάς, και οι βλαστοί που ξεφυτρώνουν κάτω από το σημείο εμβολιασμού, κοντά στη ρίζα, κόβονται από τη βάση τους

Τα βήματα του κλαδέματος με τη σειρά

Η σειρά της δουλειάς είναι απλή. Πρώτα αφαιρούνται από τη βάση τους όλα τα ξερά, άρρωστα και πολύ αδύναμα κλαδιά, μαζί με τα πολύ παλιά και μη παραγωγικά. Έπειτα καθαρίζεται ό,τι μεγαλώνει προς το εσωτερικό του θάμνου ή σταυρώνει και τρίβεται με άλλον βλαστό. Τέλος, κονταίνονται οι υγιείς βλαστοί στο ύψος και στα μάτια που αντιστοιχούν στο είδος της τριανταφυλλιάς, όπως φαίνεται στον πίνακα που ακολουθεί.

Μετά το κλάδεμα, τα υπολείμματα, βλαστοί και φύλλα, απομακρύνονται στα σκουπίδια ή καίγονται και δεν προστίθενται στο κομπόστ, γιατί αποτελούν εστίες μόλυνσης από ωίδιο, σκωρίαση και μελανή κηλίδωση.

Κλάδεμα ανά είδος τριανταφυλλιάς

Στις νεοφυτεμένες και στις παραμελημένες, χρονισμένες τριανταφυλλιές, το κλάδεμα γίνεται αυστηρό, με όχι περισσότερα από τρία κλαδιά και τρία μάτια στο καθένα, ώστε το φυτό να ξαναχτίσει γερό σκελετό. Εξαίρεση αποτελούν οι αναρριχώμενες και οι δενδρώδεις, που τον πρώτο χρόνο μετά τη φύτευση δεν κλαδεύονται, και τα δύο πρώτα χρόνια δέχονται μόνο ελαφρύ καθάρισμα, μέχρι να αναπτυχθεί ο σκελετός τους.

Το θερινό κλάδεμα

Το καλοκαίρι δεν γίνεται αυστηρό κλάδεμα, γιατί οι μεγάλες τομές μέσα στη ζέστη εξασθενούν το φυτό και εκθέτουν τους βλαστούς σε ηλιακά εγκαύματα. Το θερινό κλάδεμα περιορίζεται σε δύο κινήσεις. Πρώτον, στην αφαίρεση των μαραμένων ανθέων, με τομή αμέσως κάτω από το άνθος και πάνω από το πρώτο φύλλο με πέντε φυλλάρια, ώστε το φυτό να μη σπαταλά ενέργεια σε καρπούς και να ενθαρρύνεται η επόμενη ανθοφορία. Και δεύτερον, σε ένα ελαφρύ καθάρισμα από ξερά, άρρωστα ή αδύναμα κλαδάκια που εμποδίζουν τον αερισμό. Σε περιόδους καύσωνα, ακόμη και αυτές οι μικροεπεμβάσεις αναβάλλονται μέχρι να περάσει η θερμική καταπόνηση. Σημειώστε, τέλος, ότι οι παλιές ποικιλίες που ανθίζουν μία μόνο φορά τον χρόνο κλαδεύονται ακριβώς μετά το τέλος της ανθοφορίας τους, μέσα στο καλοκαίρι, και όχι τον χειμώνα, γιατί ανθίζουν στο ξύλο της προηγούμενης χρονιάς.

Κλάδεμα το φθινόπωρο και τον Οκτώβριο

Το φθινόπωρο δεν είναι εποχή για βαρύ κλάδεμα. Ένα αυστηρό κλάδεμα τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο προκαλεί νέα, τρυφερή βλάστηση που καταστρέφεται από τις πρώτες παγωνιές, και το φυτό μπαίνει εξασθενημένο στον χειμώνα. Ό,τι επιτρέπεται αυτή την εποχή είναι ένας ελαφρύς καθαρισμός. Αφαιρούνται τα ξερά λουλούδια και οι ξερές κορυφές των κλαδιών, μόνο οι κορυφές και τίποτα χαμηλότερα, καθώς και όποιο κλαδί είναι άρρωστο ή σπασμένο, για να μη σαπίζει πάνω στο φυτό μέσα στις βροχές. Το ψαλίδι για τη μεγάλη δουλειά περιμένει τον Ιανουάριο.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε κλαδεύεται η τριανταφυλλιά

Μία φορά τον χρόνο, στα τέλη του χειμώνα, από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο. Στις νότιες περιοχές τον Ιανουάριο με Φεβρουάριο, στις βόρειες και ορεινές τον Φεβρουάριο με Μάρτιο, πάντα αφού περάσουν οι βαριές παγωνιές.

Τι είναι το μάτι της τριανταφυλλιάς

Μάτι ή οφθαλμός είναι η μικρή προεξοχή που βρίσκεται κατά διαστήματα πάνω στον βλαστό, από την οποία εκπτύσσεται η νέα βλάστηση. Όλες οι τομές του κλαδέματος γίνονται μισό εκατοστό πάνω από ένα μάτι.

Σε ποιο σημείο κόβουμε την τριανταφυλλιά

Μισό εκατοστό πάνω από μάτι που κοιτάζει προς τα έξω, με λοξή τομή και κλίση αντίθετη από το μάτι, ώστε το νερό να κυλά μακριά του. Ψηλότερη τομή αφήνει «τακούνι» που ξεραίνεται, ενώ πιο κοντινή καταστρέφει το μάτι.

Κλαδεύεται η τριανταφυλλιά τον Οκτώβριο

Όχι με βαρύ κλάδεμα, γιατί η νέα βλάστηση που θα εκπτυχθεί καταστρέφεται από τις παγωνιές. Τον Οκτώβριο αφαιρούνται μόνο τα ξερά άνθη, οι ξερές κορυφές και τα άρρωστα κλαδιά, και το κύριο κλάδεμα γίνεται από τον Ιανουάριο.

Πώς κλαδεύεται η αναρριχώμενη τριανταφυλλιά

Οι κεντρικοί βλαστοί που σχηματίζουν τον σκελετό διατηρούνται και δένονται στην υποστύλωση, οι δευτερεύοντες ανθοφόροι βλαστοί κονταίνονται στα 3 ως 4 μάτια, και τα ξερά ή αδύναμα κλαδιά αφαιρούνται από τη βάση. Τα δύο πρώτα χρόνια το κλάδεμα μένει ελαφρύ.

Κλαδεύονται οι τριανταφυλλιές σε γλάστρα

Ναι, με τους ίδιους ακριβώς κανόνες και την ίδια εποχή με τις φυτεμένες στο έδαφος. Στις μινιατούρες της γλάστρας, οι ζωηροί βλαστοί κονταίνονται στα 3 ως 4 μάτια και οι αδύναμοι αφαιρούνται από τη βάση.

Οι συνθήκες διαφέρουν από κήπο σε κήπο, και σε σοβαρά προβλήματα υγείας του φυτού η συμβουλή ενός γεωπόνου είναι η ασφαλέστερη λύση.

Πριν από κάθε επέμβαση φυτοπροστασίας, προτιμήστε πρώτα τις μη χημικές μεθόδους, και χρησιμοποιείτε μόνο εγκεκριμένα σκευάσματα, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πηγές

• Royal Horticultural Society, Roses: pruning.
• Clemson Cooperative Extension, Pruning roses.