Το σπανάκι σπέρνεται απευθείας στο χώμα, στην Ελλάδα κυρίως από τον Σεπτέμβριο ως τον Μάρτιο, σε βάθος περίπου 2 εκατοστών, σε γραμμές που απέχουν 20 ως 30 εκατοστά. Με θερμοκρασία εδάφους 15 ως 30°C φυτρώνει σε 5 ως 7 ημέρες, πάνω από τους 30°C όμως φυτρώνει δύσκολα, κάτι που εξηγεί τις αποτυχημένες σπορές του Αυγούστου. Τα φυτά αραιώνονται όταν αποκτήσουν 3 ως 4 φύλλα, και μαζεύονται 40 ως 50 ημέρες μετά τη σπορά, όταν έχουν 5 ως 6 μεγάλα φύλλα. Επειδή κάθε σπορά δίνει παραγωγή για λίγες εβδομάδες, η σταδιακή σπορά κάθε 10 ως 15 ημέρες εξασφαλίζει σπανάκι όλο τον χειμώνα. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε πότε σπέρνεται, τι χρειάζεται για να φυτρώσει, πώς φροντίζεται, πότε και πώς μαζεύεται, γιατί ανθίζει πρόωρα, ποιες ποικιλίες υπάρχουν, και πώς καλλιεργείται σε γλάστρα.
Πότε σπέρνουμε σπανάκι
| Περίοδος | Τι προσέχουμε |
|---|---|
| Φθινόπωρο, Σεπτέμβριος ως Νοέμβριος | Η ιδανική εποχή, με τις μεγαλύτερες αποδόσεις. Ηλιόλουστη θέση |
| Χειμώνας, Δεκέμβριος ως Φεβρουάριος | Στις ήπιες περιοχές. Το φύτρωμα και η ανάπτυξη καθυστερούν στο κρύο |
| Άνοιξη, Μάρτιος ως Απρίλιος | Με ποικιλίες που δεν ανθίζουν νωρίς, σε ημισκιερή θέση, γιατί οι μεγάλες μέρες φέρνουν πρόωρο ανθικό στέλεχος |
| Καλοκαίρι | Δύσκολο για το γνήσιο σπανάκι. Εναλλακτικά, λαχανικά που αντέχουν τη ζέστη, όπως το σπανάκι Νέας Ζηλανδίας |
Το σπανάκι είναι φυτό της δροσιάς. Αναπτύσσεται σε θερμοκρασίες από 5 ως 24°C, με τα περισσότερα φύλλα στους 15 ως 18°C, και αντέχει σε παγετούς ως τους −10°C. Η φθινοπωρινή σπορά μπαίνει έτσι στο ίδιο πρόγραμμα με τις υπόλοιπες φθινοπωρινές σπορές του λαχανόκηπου.
Θέση και έδαφος
Το φθινόπωρο και τον χειμώνα το σπανάκι φυτεύεται σε ηλιόλουστη θέση, ενώ την άνοιξη προτιμάται η ημισκιά, που κρατά τα φυτά δροσερά. Ευδοκιμεί σε χώμα μέσης ή ελαφριάς σύστασης, πλούσιο σε οργανική ουσία, που στραγγίζει καλά, με pH από 6,5 ως 7,5. Πριν τη σπορά, το χώμα σκάβεται και εμπλουτίζεται με κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά. Το σπανάκι είναι ευαίσθητο στα άλατα, οπότε σε παραθαλάσσιες περιοχές με υφάλμυρο νερό η ανάπτυξη μπορεί να είναι φτωχή.
Σπορά βήμα βήμα
- Αυλάκια: ρηχά αυλάκια σε απόσταση 20 ως 30 εκατοστών μεταξύ τους
- Βάθος: οι σπόροι τοποθετούνται σε βάθος περίπου 2 εκατοστών και σκεπάζονται ελαφρά με χώμα
- Απόσταση σπόρων: 2 ως 3 εκατοστά μεταξύ τους, για να υπάρχουν αρκετά φυτά ακόμη κι αν δεν φυτρώσουν όλα
- Πότισμα: ελαφρύ, αμέσως μετά τη σπορά, και το χώμα κρατιέται υγρό ως το φύτρωμα
- Αραίωμα: όταν τα φυτά αποκτήσουν 3 ως 4 φύλλα, αφήνονται σε απόσταση 8 ως 12 εκατοστών, ή 15 ως 20 εκατοστών για μεγάλα φυτά. Τα φυτά που αφαιρούνται τρώγονται σε σαλάτα
- Σταδιακή σπορά: μια νέα σπορά κάθε 10 ως 15 ημέρες δίνει συνεχή παραγωγή
Μετά το αραίωμα τα φυτά απέχουν 8 ως 12 εκατοστά, και όσα αφαιρούνται τρώγονται σε σαλάτα.
Σε πόσες μέρες φυτρώνει το σπανάκι
Η ταχύτητα του φυτρώματος εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη θερμοκρασία του εδάφους. Σύμφωνα με τις οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας του ΥΠΑΑΤ:
| Θερμοκρασία εδάφους | Ημέρες ως το φύτρωμα |
|---|---|
| 5°C | Περίπου 23 |
| 10°C | Περίπου 12 |
| 15 ως 30°C | 5 ως 7 |
| Πάνω από 30°C | Το φύτρωμα περιορίζεται σημαντικά |
Γιατί δεν φυτρώνει το σπανάκι
- Ζεστό χώμα: στις σπορές του Αυγούστου και των αρχών Σεπτεμβρίου, το χώμα ξεπερνά συχνά τους 30°C στην επιφάνεια. Βοηθά η σπορά το απόγευμα, η σκίαση της σποράς με δίχτυ ή με ελαφριά εδαφοκάλυψη, και το σταθερό πότισμα που δροσίζει το χώμα
- Κρύο χώμα: στους 5°C το φύτρωμα παίρνει πάνω από τρεις εβδομάδες, οπότε τον χειμώνα χρειάζεται υπομονή
- Στεγνό χώμα: ο σπόρος χρειάζεται σταθερή υγρασία ως το φύτρωμα. Ακόμη και μία ημέρα με στεγνή επιφάνεια μπορεί να τον σταματήσει
- Παλιός σπόρος: ο καλός σπόρος σπανακιού φυτρώνει σε ποσοστό περίπου 75%, και το ποσοστό πέφτει με τα χρόνια
- Βαθιά σπορά ή κρούστα: ο σπόρος που μπαίνει πολύ βαθιά ή σκεπάζεται από σκληρή κρούστα χώματος δυσκολεύεται να βγει
Πολλοί κηπουροί μουλιάζουν τους σπόρους σε νερό για μερικές ώρες και τους κρατούν για λίγες μέρες στο ψυγείο πριν τη σπορά, για να φυτρώσουν πιο γρήγορα και πιο ομοιόμορφα, ιδίως στις σπορές του τέλους του καλοκαιριού.
Γιατί ανθίζει πρόωρα το σπανάκι
Όταν η διάρκεια της ημέρας ξεπεράσει τις 13 ώρες, το σπανάκι βγάζει ανθικό στέλεχος, και οι υψηλές θερμοκρασίες επιταχύνουν το φαινόμενο. Τότε το φυτό ψηλώνει, σταματά να βγάζει τρυφερά φύλλα, και τα φύλλα του χάνουν την ποιότητά τους. Αυτό είναι το λεγόμενο βολτάρισμα, και είναι ο λόγος που το σπανάκι καλλιεργείται κυρίως το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Για τις ανοιξιάτικες σπορές, οι ποικιλίες που δεν ανθίζουν νωρίς και η ημισκιερή θέση δίνουν μερικές εβδομάδες ακόμη παραγωγής.
Πότισμα
Το σπανάκι έχει ρηχό ριζικό σύστημα, οπότε χρειάζεται μικρά και συχνά ποτίσματα, που κρατούν το χώμα σταθερά υγρό αλλά όχι μουσκεμένο. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα οι βροχές συχνά αρκούν, ενώ την άνοιξη τα ποτίσματα πυκνώνουν. Το πότισμα γίνεται καλύτερα στη ρίζα και νωρίς το πρωί, ώστε το φύλλωμα να στεγνώνει γρήγορα, γιατί η υγρασία στα φύλλα ευνοεί τον περονόσπορο.
Λίπανση
Με καλή βασική λίπανση από κομπόστ ή κοπριά, το σπανάκι του κήπου χρειάζεται μόνο ένα ή δύο ελαφριά αζωτούχα λιπάσματα, οργανικά ή συμβατικά, όσο αναπτύσσεται. Η υπερβολή δεν βοηθά. Η πολλή αζωτούχος λίπανση προκαλεί συσσώρευση νιτρικών στα φύλλα, κάτι που αξίζει να έχουν υπόψη ιδίως όσοι μαγειρεύουν σπανάκι για μικρά παιδιά.
Πότε μαζεύουμε το σπανάκι
Το σπανάκι είναι έτοιμο 40 ως 50 ημέρες μετά τη σπορά, όταν τα φυτά έχουν αναπτύξει 5 ως 6 μεγάλα φύλλα, και μαζεύεται πάντα πριν αρχίσουν να κιτρινίζουν τα φύλλα και πριν βγάλει ανθικό στέλεχος. Η συγκομιδή γίνεται καλύτερα τις δροσερές ώρες της ημέρας, νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα, όταν τα φύλλα είναι πιο τραγανά, με έναν από τους δύο τρόπους:
- Ολόκληρο το φυτό: κόβεται με μαχαίρι λίγο κάτω από τη ροζέτα των φύλλων, στον λαιμό. Είναι ο πιο γρήγορος τρόπος, αλλά το φυτό δεν ξαναβγάζει
- Φύλλο φύλλο: κόβονται μόνο τα μεγάλα εξωτερικά φύλλα και η καρδιά μένει, ώστε το φυτό να συνεχίσει να βγάζει νέα φύλλα για μερικές εβδομάδες
Σπανάκι σε γλάστρα
Το σπανάκι είναι από τα πιο εύκολα λαχανικά για γλάστρα και ζαρντινιέρα, γιατί έχει ρηχό ριζικό σύστημα:
- Δοχείο: γλάστρα ή ζαρντινιέρα βάθους 20 ως 30 εκατοστών, με οπές αποστράγγισης και μια στρώση χαλικιών ή διογκωμένης αργίλου στον πάτο
- Υπόστρωμα: πλούσιο φυτόχωμα που στραγγίζει καλά
- Σπορά: οι σπόροι μπαίνουν σε βάθος περίπου 2 εκατοστών, αραιά, και αραιώνονται μετά το φύτρωμα. Με έτοιμα φυτά, αφήνονται 10 ως 20 εκατοστά ανάμεσά τους
- Θέση: μπαλκόνι με ήλιο το φθινόπωρο και τον χειμώνα, με νότιο ή δυτικό προσανατολισμό, και πιο σκιερό σημείο την άνοιξη
- Πότισμα: συχνότερο από ό,τι στον κήπο, ώστε το χώμα να μένει ελαφρά υγρό, χωρίς να λιμνάζει νερό στο πιάτο
Ποικιλίες και «ψεύτικα» σπανάκια
Τα σπανάκια χωρίζονται σε τύπους με λεία, κατσαρά και ημικατσαρά φύλλα, και σε χειμερινές και καλοκαιρινές ποικιλίες. Στην ελληνική αγορά κυκλοφορούν σπόροι πολύ διαδεδομένων χειμερινών ποικιλιών, όπως το «Γίγας χειμερινό» και το Viroflay, με μεγάλα φύλλα και καλή αντοχή στο κρύο, καθώς και υβρίδια με αντοχή στον περονόσπορο.
Δύο λαχανικά που πωλούνται ως «καλοκαιρινό σπανάκι» δεν είναι γνήσια σπανάκια. Το σπανάκι Νέας Ζηλανδίας (Tetragonia tetragonioides) ανήκει σε άλλη οικογένεια, έχει τριγωνικά σαρκώδη φύλλα, ευδοκιμεί στη ζέστη και δεν αντέχει στον παγετό. Το σπανάκι Μαλαμπάρ (Basella alba) είναι αναρριχώμενο φυτό των θερμών κλιμάτων. Και τα δύο μαγειρεύονται σαν σπανάκι και καλύπτουν το καλοκαίρι, όταν το γνήσιο σπανάκι βολτάρει. Όταν αγοράζεται σπόρος για «καλοκαιρινό σπανάκι», αξίζει να ελέγχεται το επιστημονικό όνομα στη συσκευασία.
Σπόρος από το σπανάκι
Το σπανάκι είναι δίοικο φυτό, δηλαδή έχει χωριστά αρσενικά και θηλυκά φυτά, και η επικονίαση γίνεται με τον αέρα. Για να πάρει κανείς δικό του σπόρο, αφήνει μερικά φυτά να βγάλουν ανθικό στέλεχος την άνοιξη, χωρίς να κόβει φύλλα από αυτά, και μαζεύει τους σπόρους όταν ωριμάσουν και ξεραθούν πάνω στα θηλυκά φυτά. Επειδή η επικονίαση γίνεται με τον αέρα, οι ποικιλίες διασταυρώνονται εύκολα μεταξύ τους.
Συνηθισμένα προβλήματα
- Περονόσπορος: κίτρινες κηλίδες στα παλαιότερα φύλλα και γκριζωπό χνούδι από κάτω, με δροσερό και υγρό καιρό. Βοηθούν οι σωστές αποστάσεις, το πότισμα στη ρίζα και οι ανθεκτικές ποικιλίες
- Αφίδες: αποικίες στην κάτω πλευρά των φύλλων. Αντιμετωπίζονται με ξέπλυμα, πράσινο σαπούνι και τις μεθόδους για τις αφίδες
- Σαλιγκάρια και γυμνοσάλιαγκες: τρώνε τα φύλλα, ιδίως σε υγρό χώμα
- Κακό φύτρωμα: συνήθως από ζεστό ή στεγνό χώμα τις πρώτες μέρες μετά τη σπορά
- Πρόωρο ανθικό στέλεχος: από τις μεγάλες μέρες της άνοιξης και τη ζέστη
Συχνές ερωτήσεις
Πότε φυτεύουμε σπανάκι
Κυρίως από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο, που είναι η ιδανική εποχή, και ως τον Μάρτιο στις ήπιες περιοχές. Την άνοιξη επιλέγονται ποικιλίες που δεν ανθίζουν νωρίς και ημισκιερή θέση.
Σε πόσες μέρες φυτρώνει το σπανάκι
Σε 5 ως 7 ημέρες όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι 15 ως 30°C, σε περίπου 12 ημέρες στους 10°C και σε περίπου 23 στους 5°C. Πάνω από τους 30°C το φύτρωμα περιορίζεται σημαντικά.
Γιατί δεν φυτρώνει το σπανάκι
Συνήθως γιατί το χώμα είναι πολύ ζεστό, πάνω από τους 30°C, όπως συμβαίνει στις σπορές του Αυγούστου, ή γιατί στέγνωσε πριν το φύτρωμα. Άλλες αιτίες είναι ο παλιός σπόρος, η πολύ βαθιά σπορά και η κρούστα στην επιφάνεια του χώματος.
Πώς μαζεύουμε το σπανάκι
Ή κόβεται ολόκληρο το φυτό κάτω από τη ροζέτα, όταν έχει 5 ως 6 μεγάλα φύλλα, ή κόβονται μόνο τα εξωτερικά φύλλα και η καρδιά μένει, για να συνεχίσει να βγάζει. Η συγκομιδή γίνεται πριν κιτρινίσουν τα φύλλα και πριν βγει ανθικό στέλεχος.
Γιατί το σπανάκι βγάζει λουλούδι
Γιατί όταν η μέρα ξεπεράσει τις 13 ώρες το σπανάκι σχηματίζει ανθικό στέλεχος, και η ζέστη επιταχύνει το φαινόμενο. Γι' αυτό καλλιεργείται κυρίως το φθινόπωρο και τον χειμώνα.
Μπορώ να φυτέψω σπανάκι σε γλάστρα
Ναι, και είναι από τα πιο εύκολα λαχανικά για μπαλκόνι. Χρειάζεται γλάστρα ή ζαρντινιέρα βάθους 20 ως 30 εκατοστών, με καλή αποστράγγιση, σε ηλιόλουστη θέση το φθινόπωρο και τον χειμώνα.
|
Εφόδια για το σπανάκι στο Farmclick Δες τους σπόρους κηπευτικών για τις φθινοπωρινές σπορές, τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για τον κήπο και τη γλάστρα και τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά για ήπιες επεμβάσεις, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Για μεγαλύτερες εκτάσεις, η επαγγελματική καλλιέργεια του σπανακιού δίνει ποσότητες ανά στρέμμα, λίπανση και αποδόσεις.
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε κήπος είναι διαφορετικός, και οι ημερομηνίες σποράς μετατοπίζονται ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο και τον καιρό κάθε χρονιάς. Για επίμονα προβλήματα ασθενειών, η επικοινωνία με γεωπόνο βοηθά στη σωστή διάγνωση.
Πηγές
- Plant Protection, Σπανάκι, οδηγός καλλιέργειας, με βάση τις οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας σπανακιού του ΥΠΑΑΤ.
- lf.gr, Οδηγός προετοιμασίας και καλλιέργειας σπανακιού.
- Royal Horticultural Society, How to grow spinach.
- UC Master Gardeners, Malabar spinach, anyone.
