Ο πρόσφατος εντοπισμός της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών Diaphorina citri για πρώτη φορά στην ελληνική επικράτεια κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις καλλιέργειες εσπεριδοειδών.
Ενήλικο έντομο της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών και κίτρινα αυγά σε νεαρό βλαστό εσπεριδοειδούς. Φωτογραφία: J.M. Bové, INRA Bordeaux, μέσω της EPPO Global Database.
Τι είναι και ποιες καλλιέργειες απειλεί;
Πρόκειται για ένα έντομο της οικογένειας Psyllidae, που προσβάλλει όλα τα εσπεριδοειδή. Ως κυριότεροι ξενιστές αναφέρονται η μανταρινιά, λεμονιά, νερατζιά, φράπα, γκρέιπφρουτ, λάιμ, καθώς και η καλλωπιστική μουράγια και το υποκείμενο για εμβολιασμούς εσπεριδοειδών Citrus x aurantiifolia var. macrophylla.
Όπως όλες οι ψύλλες, το έντομο τρέφεται από τα φυτά μέσω μύζησης. Βασικά συμπτώματα αυτής της δραστηριότητας είναι η παραμόρφωση, συστροφή και κατσάρωμα των φύλλων, καθώς και η παραγωγή μελιτώματος το οποίο ευνοεί την ανάπτυξη μυκήτων της καπνιάς. Επίσης, μπορεί να παρατηρηθεί και το φαινόμενο «σκούπα της μάγισσας», δηλαδή πολλοί κοντοί και καχεκτικοί βλαστοί. Ξηράνσεις και πρόωρη φυλλόπτωση παρατηρούνται σε περίπτωση σοβαρής προσβολής.
Νύμφες της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών με λευκές κηρώδεις εκκρίσεις και σταγόνα μελιτώματος σε βλαστό εσπεριδοειδούς. Φωτογραφία: Baswaraj Bhede, μέσω της EPPO Global Database.
Έντομο φορέας της πιο επικίνδυνης ασθένειας των εσπεριδοειδών παγκοσμίως!
Η τεράστια σημασία, όμως, της εύρεσης του εντόμου στη χώρα μας δεν έγκειται στα παραπάνω συμπτώματα αυτά καθαυτά.
Η παρουσία της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών αυξάνει τον κίνδυνο εισαγωγής και εξάπλωσης της ασθένειας «πρασίνισμα των εσπεριδοειδών» (γνωστή και ως κίτρινος δράκος), μία από τις σημαντικότερες κοινωνικοοικονομικές απειλές για την εμπορική παραγωγή εσπεριδοειδών σε παγκόσμιο επίπεδο.
Δυστυχώς, πέρα από τις άμεσες προσβολές λόγω μύζησης των φυτών, η ασιατική ψύλλα των εσπεριδοειδών είναι ο βασικότερος φορέας των βακτηρίων που προκαλούν το πρασίνισμα: Candidatus (Ca.) Liberibacter asiaticus, Ca. Liberibacter africanus και Ca. Liberibacter americanus. Η μόλυνση από τα βακτήρια αυτά, τα οποία μπορούν να διατηρηθούν στο σώμα της ψύλλας και να μεταδοθούν από την τροφική της δραστηριότητα από φυτό σε φυτό, οδηγεί σε μείωση στην ποιότητα και πολύ μεγάλη πτώση της ποσότητας παραγωγής, αλλά και στον θάνατο των προσβεβλημένων δέντρων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των πολύ μεγάλων απωλειών παραγωγής στη Φλόριντα με επακόλουθες επιπτώσεις για τη βιομηχανία χυμοποίησης, όπως και σε άλλα μέρη του κόσμου.
Το Ca. Liberibacter asiaticus, το κυριότερο βακτήριο που μεταδίδεται από την ασιατική ψύλλα των εσπεριδοειδών, έχει την πιο ευρεία εξάπλωση παγκοσμίως σε Ασία και Αμερική. Οι πιο κοντινές χώρες στην Ελλάδα με καταγεγραμένη παρουσία της ασθένειας του πρασινίσματος είναι η Σαουδική Αραβία και το Ιράν.
Η σοβαρότατη αυτή ασθένεια δεν έχει ευτυχώς εντοπιστεί στη χώρα μας.
Η Μεσόγειος είναι πλέον το μόνο «οχυρό» σε όλο τον πλανήτη, το οποίο δεν έχει ακόμα «σαρώσει» το συγκεκριμένο έντομο μαζί με την ασθένεια του πρασινίσματος των εσπεριδοειδών. Στη Μεσόγειο, το έντομο πρώτα εντοπίστηκε στο Ισραήλ (2021) και στη συνέχεια στην Κύπρο (2023).
Η Ρόδος είναι η τρίτη καταγραφή του εντόμου στη Μεσόγειο
Φέτος τον Αύγουστο, σε οπωρώνα πορτοκαλιάς στη Ρόδο, το έντομο εντοπίστηκε σε παγίδες τοποθετημένες στο πλαίσιο του Ετήσιου Εθνικού Προγράμματος Επισκοπήσεων (ΓΕΩΤΕΕ 2026, EPPO Global Database 2026). Το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο επιβεβαίωσε την ταυτότητα του εντόμου. Με δεδομένη την κατηγοριοποίηση του συγκεκριμένου εντόμου ως οργανισμού καραντίνας για την Ευρωπαϊκή Ένωση (EU Quarantine pest 2019/2072 Annex II A), ο εντοπισμός του εντόμου συνεπάγεται εφαρμογή μέτρων εξάλειψής του και εντατικοποίηση της επιτήρησης στο νησί.
Πώς κατέληξε όμως το συγκεκριμένο έντομο καραντίνας στη Ρόδο; Μια ματιά στους τρόπους εξάπλωσης του εντόμου σε μεγάλες αποστάσεις πολλών χιλιομέτρων μας δίνει κάποιες ιδέες για το τι μπορεί να συνέβη: τα ρεύματα αέρα και το εμπόριο φυτικού πολλαπλασιαστικού υλικού, όπως εμβολιοφόροι βλαστοί, εμβολιασμένα δέντρα και σπορόφυτα υποκειμένων, θεωρούνται πιθανές οδοί εισαγωγής με μικρότερη πιθανότητα την εξάπλωση μέσω εμπορίας φρούτων.
Λόγω γειτνίασης της Ρόδου με άλλες περιοχές όπου καλλιεργούνται εσπεριδοειδή σε μεγάλες εκτάσεις, και συγκεκριμένα την Κρήτη καθώς και τις περιοχές Μούγκλα και Αττάλεια στην Τουρκία, η επιβεβαίωση της παρουσίας του εντόμου στο νησί είναι ίσως και η πιο επικίνδυνη εξέλιξη.
Γι' αυτόν τον λόγο, είναι υψίστης σημασίας η εντατικοποίηση των ερευνών για πιθανό εντοπισμό επιπλέον εξάπλωσης σε Ελλάδα και Τουρκία, καθώς και ο ενδελεχής έλεγχος της μεταφοράς φυτικού υλικού τόσο εντός της ελληνικής επικράτειας όσο και μεταξύ των χωρών, ιδίως όσον αφορά τις εισαγωγές από Τουρκία και Ελλάδα.
Η διακίνηση πολλαπλασιαστικού υλικού μόνο με Φυτοϋγειονομικό Διαβατήριο είναι βασικό μέτρο πρόληψης της εξάπλωσης. Πριν από τη μετακίνησή τους, φυτά εντός προσβεβλημένης ζώνης πρέπει να παραμένουν τουλάχιστον 1 μήνα σε διχτυοκήπιο και να ψεκάζονται ανά 15 ημέρες. Επιπλέον, για κάθε παρτίδα φυτών προς φύτευση πρέπει να τηρούνται αρχεία ιχνηλασιμότητας.
- Από την πλευρά τους, οι παραγωγοί πρέπει να ελέγχουν τακτικά τη νέα βλάστηση, κυρίως εκπτύξεις την άνοιξη και το καλοκαίρι καθώς και τους λαίμαργους βλαστούς.
Ενήλικα έντομα της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών σε νεαρό βλαστό εσπεριδοειδούς. Φωτογραφία: Valeri Valentinova Dimitrova, μέσω της EPPO Global Database.
Επειδή τα συμπτώματα από την ασιατική ψύλλα στα δέντρα μοιάζουν με τα συμπτώματα άλλων εντόμων-εχθρών των εσπεριδοειδών, όπως ο φυλλοκνίστης, δεν είναι εύκολη η διάγνωση, εκτός αν βρεθεί και το ίδιο το έντομο.
Πληθυσμοί της ασιατικής ψύλλας μπορούν να εντοπιστούν κυρίως στη νεαρή τρυφερή βλάστηση. Το ενήλικο έντομο είναι μήκους περίπου 2 έως 4 mm και χρώματος καφέ με υπόλευκες κηρώδεις εκκρίσεις, χαρακτηριστικό που το κάνει να φαίνεται σαν σκονισμένο. Τα αυγά, που είναι 0,3 mm, κίτρινα ή πορτοκαλί και επιμήκη, εμφανίζονται όρθια πάνω στο εσωτερικό των μισοδιπλωμένων φύλλων, στους οφθαλμούς, στις μασχάλες των φύλλων ή σε άλλες κατάλληλες θέσεις, στα νεαρά, τρυφερά τμήματα του δέντρου (βλαστούς ή νέες βλαστήσεις). Οι νύμφες μπορεί να φτάσουν τα 1,7 mm με κίτρινο ή πορτοκαλί χρώμα και λευκά κηρώδη νημάτια στο άκρο της κοιλιάς. Στα τελευταία στάδια ανάπτυξης, οι νύμφες έχουν κόκκινους οφθαλμούς.
Ενήλικο έντομο της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών σε φύλλο εσπεριδοειδούς, δίπλα σε νεαρό καρπό. Φωτογραφία: Valeri Valentinova Dimitrova, μέσω της EPPO Global Database.
- Σε περίπτωση εμφάνισης της ψύλλας, οι προσβεβλημένοι βλαστοί πρέπει να καταστρέφονται εντός του οπωρώνα και να εφαρμόζονται εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Τέλος, με δεδομένο ότι η ασθένεια του πρασινίσματος δεν υπάρχει στην Ελλάδα, είναι σημαντικό να διακρίνουμε τα συμπτώματα του εντόμου από τα συμπτώματα των βακτηρίων του πρασινίσματος που μεταδίδονται από αυτό το έντομο. Στην περίπτωση της βακτηριακής ασθένειας του πρασινίσματος, τα φύλλα θα έχουν κηλίδωση και μεσονεύρια χλώρωση που μοιάζει με τροφοπενία ψευδαργύρου με ασυμμετρία, εμφανιζόμενη μόνο στη μία πλευρά του φύλλου. Επίσης, θα υπάρχουν συμπτώματα μικροφυλλίας, φυλλόπτωσης και καρπόπτωσης. Χαρακτηριστική θα είναι και η ανάπτυξη μικρών, ασύμμετρων καρπών με πράσινο χρώμα στη μία πλευρά και πικρό χυμό, οι οποίοι είναι μη εμπορεύσιμοι.
-
Το ύποπτο φυτικό υλικό δεν πρέπει να μετακινείται.
-
Η άμεση ενημέρωση της ΔΑΟΚ της εκάστοτε περιοχής πρέπει να γίνεται υπό την υποψία της ύπαρξης συμπτωμάτων ή/και των ίδιων των εντόμων.
-
Ο κάθε πολίτης ξεχωριστά πρέπει να μη μετακινεί φυτικό υλικό εσπεριδοειδών με φύλλα από περιοχές με παρουσία της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών σε άλλες περιοχές όπου το έντομο δεν έχει καταγραφεί.
Βιβλιογραφία
- Commission Implementing Regulation (EU) 2019/2072. Official Journal of the European Union, L 319, 10.12.2019, p. 1-279, Annex II, Section A.
- EFSA (2024). Huanglongbing, Trioza erytreae and Diaphorina citri.
- EPPO Global Database (2026). Diaphorina citri.
- EPPO Global Database (2026). Huanglongbing.
- Fresh Plaza (2026). HLB vector detected on the Greek island of Rhodes.
- ΓΕΩΤΕΕ (2026). Δελτίο Τύπου: «Πρώτη εμφάνιση της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών (Diaphorina citri) στην Ελλάδα».
