Προετοιμασία του ψεκαστικού διαλύματος και τι να προσέξετε κατά την ανάμειξη

Ο ψεκασμός είναι η πιο κοινή μέθοδος εφαρμογής Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων σε μια καλλιέργεια, ενώ χρησιμοποιείται και για την εφαρμογή ρυθμιστών ανάπτυξης, βιοδιεγερτών και προϊόντων θρέψης. Το ψεκαστικό διάλυμα παρασκευάζεται με διάλυση και ανάδευση του σκευάσματος σε νερό, σύμφωνα με την ετικέτα.

Το νερό όμως δεν είναι ουδέτερος φορέας. Αποτελεί πάνω από το 99% του διαλύματος, και δύο ιδιότητές του, το pH και η σκληρότητα, μπορούν να μειώσουν την αποτελεσματικότητα ενός σωστά επιλεγμένου σκευάσματος πριν αυτό φτάσει στο φυτό.

Πρόκειται για δύο ξεχωριστά προβλήματα, με διαφορετικό μηχανισμό και διαφορετική αντιμετώπιση.

pH του ψεκαστικού διαλύματος

Το pH του νερού, ανάλογα με την προέλευσή του, κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 6,5 και 9,5. Τα περισσότερα Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα είναι αποτελεσματικότερα σε όξινα διαλύματα.

Σε αλκαλικό περιβάλλον, ο χρόνος ημιζωής τους, δηλαδή ο χρόνος που απαιτείται για να αντιδράσει η μισή ποσότητα του ενεργού αντιδρώντος, μειώνεται, και μαζί του η αποτελεσματικότητα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του μυκητοκτόνου captan, του οποίου ο χρόνος ημιζωής από 32 ώρες σε pH 5 πέφτει στα 2 λεπτά σε pH 9.

Δύο μεγάλες χημικές ομάδες εντομοκτόνων, τα οργανοφωσφορικά και τα καρβαμιδικά, υφίστανται αλκαλική υδρόλυση σε υψηλό pH.

Ορισμένα σκευάσματα ωστόσο αποδίδουν καλύτερα σε αλκαλικό περιβάλλον, όπως τα ζιζανιοκτόνα σουλφονυλουρίας και το εντομοκτόνο imidacloprid. Η ιδανική τιμή δεν είναι επομένως ενιαία αλλά ορίζεται ανά δραστική ουσία.

Πώς μετράται

Οι παραγωγοί χρειάζεται να γνωρίζουν την αλκαλικότητα του νερού που χρησιμοποιούν, είτε προέρχεται από δίκτυο, γεώτρηση ή συλλογή βρόχινου νερού. Υπάρχουν τρεις τρόποι:

• Αποστολή δείγματος σε εργαστήριο αναλύσεων
• Πεχαμετρικό χαρτί
• Φορητό πεχάμετρο

Στην αγορά κυκλοφορούν προϊόντα ρύθμισης της οξύτητας. Ορισμένα περιέχουν δείκτη, ώστε το χρώμα του διαλύματος να αλλάζει όταν επιτευχθεί η επιθυμητή τιμή.

Πίνακας 1. Ορισμένες δραστικές ουσίες και το ιδανικό pH διαλύματος.

Ο πίνακας παρουσιάζει τη σχέση δραστικής ουσίας και ιδανικού pH ως αρχή. Αρκετές από τις παραπάνω ουσίες έχουν έκτοτε μεταβληθεί ως προς το καθεστώς έγκρισής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πριν από κάθε χρήση, η ισχύουσα έγκριση ελέγχεται στη βάση δεδομένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων του αρμόδιου υπουργείου.

Σκληρότητα του νερού

Η σκληρότητα λειτουργεί με εντελώς διαφορετικό μηχανισμό από το pH, και η αντιμετώπισή της απαιτεί άλλο μέσο.

Σκληρό είναι το νερό με υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο και διττανθρακικά. Τα κατιόντα αυτά είναι θετικά φορτισμένα και δεσμεύονται στα αρνητικά φορτισμένα μόρια ορισμένων δραστικών ουσιών, σχηματίζοντας ενώσεις που το φύλλο απορροφά δυσκολότερα.

Η γλυφοσάτη χηλικοποιεί το ασβέστιο, και ένα ιόν ασβεστίου μπορεί να δεσμεύσει περισσότερα από ένα μόρια δραστικής. Σε ακραίες περιπτώσεις εμφανίζεται καθίζηση μέσα στο βυτίο, συνηθέστερα όμως το διάλυμα φαίνεται κανονικό και απλώς η δραστική δεν εισέρχεται στο φύλλο.

Ποια σκευάσματα επηρεάζονται

Το φαινόμενο αφορά κυρίως τα ζιζανιοκτόνα ασθενούς οξέος. Περιλαμβάνονται η γλυφοσάτη, οι αμινικές μορφές του 2,4-D και του MCPA, το clopyralid, το diflufenican, τα ζιζανιοκτόνα της ομάδας «dim» όπως το clethodim και το sethoxydim, το bentazon και το glufosinate. Η γλυφοσάτη και οι αμινικές μορφές του 2,4-D επηρεάζονται περισσότερο.

Τα όρια

Ολική σκληρότητα πάνω από 250 με 350 ppm, εκφρασμένη σε ισοδύναμο ανθρακικού ασβεστίου, απαιτεί διόρθωση. Ειδικά για τη γλυφοσάτη το όριο εξαρτάται από τη δόση, με 350 ppm για τις χαμηλότερες και έως 700 ppm για τις υψηλότερες. Για τα διττανθρακικά ισχύει ξεχωριστό όριο γύρω στα 500 ppm.

Δεν έχουν όλα τα κατιόντα την ίδια βαρύτητα. Σίδηρος και αργίλιο προκαλούν τη μεγαλύτερη μείωση δραστικότητας, ακολουθούν ασβέστιο και ψευδάργυρος, στη συνέχεια το μαγνήσιο, ενώ κάλιο και νάτριο πρακτικά δεν επηρεάζουν.

Η αντιμετώπιση

Η λύση είναι η προσθήκη θειικής αμμωνίας σε αναλογία 1 με 2% του ψεκαστικού διαλύματος, πριν από το σκεύασμα. Ο μηχανισμός είναι διπλός. Το θειικό ιόν δεσμεύεται κατά προτίμηση στα κατιόντα της σκληρότητας, ελευθερώνοντας το μόριο της δραστικής, ενώ το αμμωνιακό ιόν συνδέεται με τη δραστική και διευκολύνει την είσοδό της στο φύλλο.

Τα επιφανειοδραστικά και τα λάδια δεν αναιρούν τη δέσμευση από ασβέστιο ή διττανθρακικά. Βελτιώνουν τη διαβροχή και την προσκόλληση, που είναι διαφορετικό ζήτημα. Τα ελαιώδη βοηθητικά μάλιστα έχουν βρεθεί γενικά ανταγωνιστικά προς τη γλυφοσάτη.

Πώς διακρίνονται τα δύο προβλήματα

Ένας ρυθμιστής pH περιορίζει την αλκαλική υδρόλυση, δεν απομακρύνει όμως τα κατιόντα από το διάλυμα. Ορισμένα εμπορικά σκευάσματα επιτελούν και τις δύο λειτουργίες, κάτι που αναγράφεται στην ετικέτα.

Συνδυαστικότητα φυτοπροστατευτικών προϊόντων

Σε μια καλλιεργητική περίοδο οι ανάγκες για φυτοπροστασία και διαφυλλική θρέψη μπορεί να συμπίπτουν. Η εφαρμογή διαφορετικών σκευασμάτων στο ίδιο διάλυμα εξοικονομεί χρόνο και κόστος από τα ξεχωριστά περάσματα. Σε μια δεξαμενή μπορούν να βρεθούν ταυτόχρονα εντομοκτόνο, μυκητοκτόνο, διαφυλλικό λίπασμα και διαβρέκτης.

Ο συνδυασμός εγκυμονεί όμως κινδύνους, όπως τη μείωση της αποτελεσματικότητας των δραστικών ή τη δημιουργία συνεργιστικής φυτοτοξικότητας. Η ανάμειξη γίνεται βάσει της ετικέτας και με τη σωστή σειρά.

Χρήσιμο είναι ένα πείραμα μικρής κλίμακας σε διαφανές δοχείο, όπου τα προϊόντα αναμειγνύονται στις αναλογίες που θα χρησιμοποιηθούν στον αγρό. Εκεί μπορεί να διαπιστωθεί καθίζηση, δημιουργία συσσωματωμάτων, αδιαλυτότητα ή ζελατινοποίηση. Ο ψεκασμός με τέτοιο διάλυμα είναι αναποτελεσματικός, καθώς τα μόρια των δραστικών δεν κατανέμονται ομοιόμορφα, ενώ υπάρχει και κίνδυνος έμφραξης των ακροφυσίων.

Χημικά, η ασυμβατότητα οφείλεται είτε σε αντίδραση μεταξύ των ενεργών μορίων είτε στη μεταβολή του pH που προκαλείται στο διάλυμα.

Πίνακας 2. Δραστικές ουσίες και παρατηρήσεις συνδυαστικότητας, σύμφωνα με τις ετικέτες.

Σειρά ανάδευσης

Όταν συνδυάζονται διαφορετικοί τύποι σκευασμάτων, η σειρά ανάδευσης πρέπει να είναι συγκεκριμένη ώστε να επιτευχθεί πλήρης και ομοιόμορφη διάλυση:

1. Πλήρωση του βυτίου μέχρι τα δύο τρίτα με νερό
2. Ρυθμιστής pH ή θειική αμμωνία, εφόσον απαιτούνται
3. Υδατοδιαλυτοί φάκελοι
4. Βρέξιμοι ή διαλυτοί κόκκοι (WG, DF, SG)
5. Βρέξιμες ή διαλυτές σκόνες (WP, SP, WSP)
6. Συμπλήρωση με νερό
7. Υδατικά διαλύματα (WSC, SL)
8. Συμπυκνωμένα αιωρήματα (SC, FLOW)
9. Γαλακτωματοποιήσιμα υγρά και ελαιώδη γαλακτώματα (EC)
10. Επιφανειοδραστικά, προσκολλητικά, λάδια
11. Υδατοδιαλυτά λιπάσματα

Σε κάθε προσθήκη αναμένεται η πλήρης ανάμειξη και διασπορά του σκευάσματος πριν το επόμενο. Η προαραίωση σε λίγο νερό πριν την προσθήκη στο βυτίο βοηθά. Κατά την παρασκευή λαμβάνονται όλα τα μέτρα προστασίας, καθώς τα σκευάσματα βρίσκονται σε υψηλή συγκέντρωση και λόγω της ανάδευσης ο κίνδυνος επαφής είναι αυξημένος.

Πηγές

• University of Missouri Extension. Pesticide Application Equipment and Calibration.
• University of Massachusetts Extension. Effects of pH on Pesticides and Growth Regulators.
• Michigan State University Extension. Effect of water pH on the stability of pesticides.
• Sprayers 101. The Real Story behind pH and Water Hardness.
• Sprayers 101. How to Interpret a Water Quality Test Result.
• Zollinger, R. et al. Effect of Hard Water and Ammonium Sulfate on Weak Acid Herbicide Activity. Journal of ASTM International.
• University of Florida IFAS Extension..