Εβδομαδιαία επισκόπηση των ανακλήσεων με μια ματιά
Ανακλήσεις στην Ευρώπη – Άναλυση Σεπτεμβρίου 2025
Το Σύστημα Ταχείας Ειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέγραψε 435 ειδοποιήσεις για θέματα ασφάλειας τροφίμων τον Σεπτέμβριο του 2025, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για παραγωγούς, χονδρεμπόρους και επαγγελματίες που εμπλέκονται στον αγροδιατροφικό τομέα. Η παρούσα ανάλυση των επίσημων δεδομένων της ΕΕ αποκαλύπτει σημαντικές τάσεις και πρότυπα που μπορούν να βοηθήσουν στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την προμήθεια προϊόντων και τη διαχείριση κινδύνων στην παγκόσμια αγορά νωπών προϊόντων.
Κύρια σημεία
- Τα νωπά προϊόντα αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη κατηγορία με 168 ειδοποιήσεις (38,6%) του συνόλου, γεγονός που αντικατοπτρίζει τον σημαντικό ρόλο του τομέα στο διεθνές εμπόριο.
- Η Τουρκία κατέχει την πρώτη θέση στις ανακλήσεις με 41 συνολικά περιστατικά (9,4% όλων των ανακλήσεων της ΕΕ).
- Τα νωπά προϊόντα αντιστοιχούν σε πάνω από το ένα τρίτο των συνολικών περιστατικών που έβαλαν σε κίνδυνο την ασφάλεια τροφίμων, με φρούτα και λαχανικά να ευθύνονται για 94 ειδοποιήσεις (21,6%).
- Οι μυκοτοξίνες αποτέλεσαν τον κυριότερο κίνδυνο του μήνα, με 53 ανακλήσεις, κυρίως αφλατοξίνες σε ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα.
Η αγορά των φρέσκων φρούτων και λαχανικών
Ο τομέας των νωπών προϊόντων κατέγραψε 94 ειδοποιήσεις για φρούτα και λαχανικά (21,6% του συνόλου). Αν προστεθούν οι ξηροί καρποί και οι σπόροι (58 ανακλήσεις) καθώς και τα βότανα και τα μπαχαρικά (16 περιστατικά), γίνεται φανερή η κεντρική σημασία του τομέα στα ευρωπαϊκά συστήματα ελέγχου ασφάλειας τροφίμων.
Τα ευρύματα σχετικά με τις μυκοτοξίνες ηταν αυξημένα, με 53 ειδοποιήσεις (31,5%) που αφορούσαν φυσικές μυκητοτοξίνες όπως οι αφλατοξίνες και οι οχρατοξίνες.Ο έλεγχος για υπολείμματα φυτοφαρμάκων οδήγησε σε 43 ειδοποιήσεις (25,6%), επιβεβαιώνοντας τη συνεχή σημασία της συμμόρφωσης με τα ανώτατα επιτρεπτά όρια υπολειμμάτων (MRLs) στο διεθνές εμπόριο.
Τα προϊόντα υψηλού κινδύνου που ξεχώρισαν ήταν τα φιστίκια (18 ειδοποιήσεις), τα αράπικα φιστίκια (17) και τα αποξηραμένα σύκα (13), τα οποία αντιμετωπίζουν προκλήσεις λόγω ευαισθησίας σε μυκοτοξίνες και των απαιτήσεων ξήρανσης και αποθήκευσης.
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις στην Ευρώπη (Σεπτέμβριος 2025)
Μη εγκεκριμένες ουσίες και παραβιάσεις MRL στην ΕΕ
Τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου 2025 κατέδειξαν αρκετές περιπτώσεις μη εγκεκριμένων ουσιών που προκάλεσαν σοβαρές διαταραχές στην αγορά, με το chlorpyrifos να αποτελεί τον πιο συχνό κίνδυνο με 18 περιστατικά. Το συγκεκριμένο οργανοφωσφορικό εντομοκτόνο απαγορεύθηκε στην ΕΕ το 2020, ύστερα από επιστημονικά στοιχεία που το συνέδεσαν με νευροαναπτυξιακές διαταραχές και πιθανή γονοτοξικότητα. Έρευνες είχαν δείξει ότι το chlorpyrifos προκαλεί αναπτυξιακές διαταραχές, νοητικές διαταραχές, μείωση IQ έως και 7 μονάδες και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής στα παιδιά.
Γιατί συνεχίζονται οι παραβιάσεις με chlorpyrifos;
Παρά την απαγόρευση στην ΕΕ, ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να το παράγουν και να το εξάγουν σε χώρες όπου η χρήση του παραμένει νόμιμη. Αυτό δημιουργεί ένα «double standard», καθώς προϊόντα που έχουν υποβληθεί σε επεξεργασία με απαγορευμένες ουσίες μπορούν να επανεισάγονται στην ΕΕ ως εισαγόμενα τρόφιμα. Οι κυριότερες χώρες προέλευσης προϊόντων στα οποία ανιχνεύθηκαν μη εγκεκριμένες ουσίες ήταν η Ινδία (6 περιστατικά), η Ουκρανία (2) και η Αίγυπτος (1), κυρίως σε φρούτα, λαχανικά, βότανα και μπαχαρικά.
Ο Hamza Fadli, μηχανικός τροφίμων και υπεύθυνος ποιότητας και ασφάλειας, ο οποίος συνεργάζεται με μαροκινές και ευρωπαϊκές εταιρείες, εξηγεί την ευρύτερη πρόκληση στον κλάδο: «Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι η διατήρηση σταθερής ποιότητας σε όλο και πιο περίπλοκες και παγκοσμιοποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού. Η κλιματική αλλαγή, η ποικιλομορφία των πρώτων υλών, τα νέα συστατικά και οι νέες μολυσματικές ουσίες καθιστούν πιο δύσκολη τη διασφάλιση της ποιότητας».
Καταγράφηκαν 8 περιστατικά σε προϊόντα που περιέχουν CBD, κυρίως από την Τσεχία (3) και τη Γαλλία (1). Το CBD παραμένει μη εγκεκριμένο συστατικό σε πολλά τρόφιμα στην ΕΕ, καθώς δεν έχει αποδειχθεί η ασφάλεια του για ανθρώπινη κατανάλωση. Όλα τα προϊόντα που περιέχουν CBD χρειάζονται προέγκριση ως καινότομα τρόφιμα, ωστόσο καμία αίτηση δεν έχει εγκριθεί μέχρι στιγμής. Οι παραβιάσεις αφορούν κυρίως συμπληρώματα διατροφής και έλαια που κυκλοφορούν χωρίς άδεια.
Γιατί παρατηρούνται παραβιάσεις στα MRL;
Οι παραβιάσεις των ανώτατων ορίων υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων (MRL) αφορούσαν 43 ειδοποιήσεις σε νωπά προϊόντα, με την Αίγυπτο να ηγείται με 7 περιστατικά. Το σύστημα MRL της ΕΕ βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένα όρια, με το 96,1% των δειγμάτων να βρίσκεται εντός επιτρεπτών ορίων στις τακτικές δοκιμές.
Οι χώρες εκτός ΕΕ παρουσίασαν πενταπλάσιο ποσοστό υπερβάσεων (10,3%) σε σχέση με την παραγωγή εντός ΕΕ (2,1%), λόγω διαφορών σε:
- Εγκεκριμένες λίστες φυτοπροστατευτικών ουσιών
- Χρονοδιαγράμματα και δόσεις εφαρμογής
- Διαστήματα πριν από τη συγκομιδή
- Βελτιωμένες μεθόδους ανίχνευσης που εντοπίζουν πλέον ίχνη των ουσιών μη ανιχνεύσιμα στο παρελθόν
Ποια προϊόντα είναι πιο επιρρεπή σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων;
Τα δεδομένα δείχνουν ότι η πασιφλόρα (passion fruit) (14,9%), τα ρόδια (12,8%) και οι πιπεριές chilly (13,9%) έχουν τα υψηλότερα ποσοστά μη συμμόρφωσης. Προέρχονται συνήθως από περιοχές με διαφορετικές πιέσεις από εχθρούς και παράσιτα και περιορισμένη πρόσβαση σε εγκεκριμένες εναλλακτικές φυτοπροστασίας σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ.
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες προέλευσης με τις περισσότερες ανακλήσεις στην Ευρώπη (Σεπτέμβριος 2025)
Η γεωγραφική κατανομή των ειδοποιήσεων δείχνει την Τουρκία ως την πιο επισφαλή χώρα προέλευσης για νωπά προϊόντα, με 41 ανακλήσεις σε όλες τις κατηγορίες. Αυτό το μοτίβο αντικατοπτρίζει τόσο τον ρόλο της Τουρκίας ως βασικού προμηθευτή όσο και προκλήσεις στη ρυθμιστική εποπτεία, παρά εγγενή προβλήματα ασφάλειας τροφίμων.
Η πρόκληση των αφλατοξινών στα τουρκικά αποξηραμένα σύκα
Έρευνες δείχνουν ότι τα σύκα για εγχώρια κατανάλωση στην Τουρκία εμφανίζουν ποσοστά μόλυνσης 47,5%, έναντι 23,6% στα εξαγόμενα προϊόντα. Η διαφορά αυτή οφείλεται στο ότι τα προϊόντα που εξάγονται υποβάλλονται σε εντατική διαλογή με υπεριώδη ακτινοβολία (UV screening) για τον εντοπισμό μολυσμένων καρπών, ενώ τα εγχώρια ελέγχονται λιγότερο. Η οστιόλη (μικρή οπή στο πάνω μέρος του σύκου) ταυξάνει την ευαισθησία σε μυκητολογική προσβολή, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του UV ελέγχου.
Προϊόντα από την Αίγυπτο και φυτοφάρμακα
Η Αίγυπτος είχε 15 ειδοποιήσεις για νωπά προϊόντα, κυρίως μάγκο και φυλλώδη λαχανικά, λόγω υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων. Το υψηλό ποσοστό ανακλήσεων αντικατοπτρίζει εντατικούς ελέγχους από τους Ευρωπαίους εισαγωγείς, και όχι απαραίτητα κακές πρακτικές, καθώς οι παραγωγοί προσπαθούν να συμμορφωθούν με τις προδιαγραφές της ΕΕ.
Ο τομέας των μπαχαρικών της Ινδίας
Η Ινδία κατέγραψε 12 ειδοποιήσεις, κυρίως για κύμινο και άλλα μπαχαρικά με υπολείμματα chlorpyrifos. Η ουσία παραμένει νόμιμη για ορισμένες καλλιέργειες στην Ινδία, προκαλώντας προβλήματα συμμόρφωσης κατά την εξαγωγή προς την ΕΕ, όπου τα όρια ανίχνευσης είναι εξαιρετικά χαμηλά.
Προϊόντα υψηλού κινδύνου
Τα φιστίκια είχαν τις περισσότερες ειδοποιήσεις (18), κυρίως λόγω μόλυνσης από αφλατοξίνες. Έρευνες δείχνουν ότι τα φιστίκια είναι οι πιο ευάλωτοι καρποί σε αφλατοξίνες, λόγω του σκασίματος του κελύφους κατά την ωρίμανση.
Γιατί τα φιστίκια είναι ευάλωτα;
Κατά τη φάση ωρίμανσης, το πρώιμο σκάσιμο του περιβλήματος εκθέτει τον καρπό σε μύκητες του γένους Aspergillus. Ζεστά και υγρά κλίματα, ξηρασία και προσβολές από έντομα όπως το Navel Orangeworm, αυξάνουν τον κίνδυνο μόλυνσης. Οι περισσότερες ανακλήσεις προήλθαν από προϊόντα με προέλευση το Ιράν (8), Τουρκία (7) και Ηνωμένες Πολιτείες (7), περιοχές όπου οι συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη Aspergillus κατά τη συγκομιδή και αποθήκευση.
Ανακλήσεις σε αραχίδες (peanuts)
Οι αραχίδες είχαν 17 ειδοποιήσεις, με περιστατικά μόλυνσης τόσο πριν όσο και μετά τη συγκομιδή. Έρευνες δείχνουν ότι 60% των ακατέργαστων δειγμάτων και 100% των δειγμάτων φυστικοβούτυρου σε ορισμένες περιοχές υπερέβαιναν τα όρια αφλατοξινών. Η υπόγεια ανάπτυξή τους διευκολύνει τη μόλυνση από σπόρια Aspergillus στο έδαφος, ενώ ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης (θερμότητα, υγρασία, ανεπαρκής αερισμός) επιδεινώνουν το πρόβλημα. Η έλλειψη ποιοτικού ελέγχου στις άτυπες μονάδες επεξεργασίας εντείνει τον κίνδυνο.
Ανακλήσεις αποξηραμένων σύκων
Τα αποξηραμένα σύκα συγκέντρωσαν 13 ειδοποιήσεις, με την Τουρκία να ευθύνεται για τη συντριπτική πλειονότητα. Η παραδοσιακή αποξήρανση στον ήλιο δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για ανάπτυξη μυκοτοξινών, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλής υγρασίας. Μελέτες δείχνουν ότι τα χαμηλότερης ποιότητας σύκα έχουν υψηλότερα επίπεδα μόλυνσης, με τιμές έως 112,3 ng/g για αφλατοξίνη B1. Τα προϊόντα εξαγωγής υποβάλλονται σε αυστηρότερους ελέγχους από τα εγχώρια, εξηγώντας έτσι τη γεωγραφική κατανομή των ειδοποιήσεων.
Συμπεράσματα από την ομάδα ειδικών μας
Πολλοί παράγοντες συνέβαλαν για τις ανακλήσεις του Σεπτεμβρίου 2025.Οι εποχικές συνθήκες επηρεάζουν τα επίπεδα φυσικών ενώσεων στα γεωργικά προϊόντα καθώς τους θερμότερους μήνες παρατηρείται αύξηση των ειδοποιήσεων για μυκοτοξίνες. Η κλιματική αλλαγή εντείνει το φαινόμενο, καθώς υψηλότερες θερμοκρασίες και υγρασία ευνοούν την ανάπτυξη του Aspergillus.
Η πολυπλοκότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων παραμένει καθοριστικός παράγοντας, αφού τα πολλαπλά στάδια χειρισμού αυξάνουν τις πιθανότητες επιμόλυνσης. Η ρυθμιστική εναρμόνιση μεταξύ χωρών παραγωγής και προτύπων ΕΕ προχωρά με άνισους ρυθμούς, δημιουργώντας συνεχείς προκλήσεις συμμόρφωσης για τους εξαγωγείς.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις στις μεθόδους ανίχνευσης επιτρέπουν τον εντοπισμό μόλυνσης με όλο και χαμηλότερα όρια ανίχωευσης. Η χρήση γρήγορων τεστ και βελτιωμένων πρωτοκόλλων δειγματοληψίας ενισχύει τη συνολική αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών ελέγχων.
Τα δεδομένα αυτά παρέχουν πολύτιμη πληροφόρηση αγοράς για τον εντοπισμό των ρυθμιστικών προτεραιοτήτων, των εποχικών τάσεων και των γεωγραφικών διαφοροποιήσεων στο εμπόριο νωπών προϊόντων. Για παραγωγούς και χονδρεμπόρους, η γνώση αυτή βοηθά στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων σχετικά με την προμήθεια, τη διαχείριση ποιότητας και την πρόσβαση στις αγορές.
Η κατανόηση αυτών των προτύπων επιτρέπει στους επαγγελματίες του αγροτικού τομέα να κατανοούν πιο αποτελεσματικά στις κανονιστικές απαιτήσεις και να βελτιστοποιούν τις στρατηγικές αγοράς, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στον ευρύτερο στόχο της παροχής ασφαλών και ποιοτικών τροφίμων στους καταναλωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
