Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Στην τελευταία πλήρη εβδομάδα πριν από την εορταστική περίοδο του 2025 καταγράφηκαν 135 ειδοποιήσεις για ζητήματα ασφάλειας τροφίμων και ζωοτροφών μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ταχείας Ειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF). Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν ξεκάθαρα μοτίβα κινδύνων, τα οποία οι χονδρέμποροι και οι παραγωγοί θα πρέπει να έχουν σοβαρά υπόψη τους καθώς μπαίνουμε στο 2026.
Δύο χώρες ξεχώρισαν έντονα στις ειδοποιήσεις, η Τουρκία και η Πολωνία, για διαφορετικούς όμως λόγους. Η Τουρκία συνεχίζει να αντιμετωπίζει χρόνιο και εκτεταμένο πρόβλημα επιμολύνσεων από μυκοτοξίνες στις εξαγωγές αποξηραμένων φρούτων. Αντίθετα, η Πολωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επίμονη μικροβιολογική κρίση στον κλάδο επεξεργασίας πουλερικών, η οποία δεν είναι περιστασιακή αλλά διαρκεί εδώ και περίπου πέντε χρόνια.
Τα βασικά ευρήματα με μια ματιά
- 135 συνολικές ανακλήσεις στο σύνολο (τρόφιμα, ζωοτροφές και υλικά συσκευασίας τροφίμων).
- 120 ειδοποιήσεις για τρόφιμα, καθώς και 12 για ζωοτροφές και 3 για υλικά σε επαφή με τρόφιμα.
- Κυρίαρχη κατηγορία: φρούτα και λαχανικά, με 27 ειδοποιήσεις, που αντιστοιχούν στο 20% του συνόλου.
- Κύριες ομάδες κινδύνων που καθόρισαν την εβδομάδα: υπολείμματα φυτοφαρμάκων (43), μυκοτοξίνες (36), παθογόνοι μικροοργανισμοί (34).
- Νωπά και φυτικά προϊόντα: τα σύκα κατέγραψαν τις περισσότερες ανακλήσεις, με έμφαση στα αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία, όπου καταγράφηκαν πολλαπλές ειδοποιήσεις για μυκοτοξίνες, κυρίως Ωχρατοξίνη Α.
- Ζωικά προϊόντα: οι ανακλήσεις πουλερικών ήταν έντονα συγκεντρωμένες, με την Πολωνία να ξεχωρίζει και τις διάφορες μορφές Salmonella να εμφανίζονται επανειλημμένα.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 51)
Οι ειδοποιήσεις της περασμένης εβδομάδας επικεντρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό στους τομείς των νωπών και ζωικών προϊόντων. Στην κορυφή βρέθηκαν τα φρούτα και τα λαχανικά, με 27 ειδοποιήσεις, που αντιστοιχούν στο 16% του συνόλου. Ακολούθησαν τα προϊόντα πουλερικών με 20 ειδοποιήσεις (12%) και οι ξηροί καρποί και οι σπόροι με 13 ειδοποιήσεις (10%).
Αν εξεταστούν συνολικά οι κατηγορίες φυτικής προέλευσης, δηλαδή φρούτα, λαχανικά, ξηροί καρποί, σπόροι, βότανα, μπαχαρικά και δημητριακά, προκύπτει ότι συγκέντρωσαν 45 από τις 135 ειδοποιήσεις, ποσοστό ~35%. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι τα φυτικά προϊόντα εξακολουθούν να εμφανίζουν το πιο σύνθετο και απαιτητικό προφίλ κινδύνων, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο μαζικών εισαγωγών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Τα 20 περιστατικά που αφορούσαν κρέας πουλερικών σχετίζονταν αποκλειστικά με μικροβιολογικούς κινδύνους. Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν 19 περιστατικά προϊόντων με Salmonella (Enteritidis, Infantis, Newport) και ένα περιστατικό Campylobacter.
Η ομοιομορφία τόσο στο είδος του κινδύνου όσο και στη γεωγραφική προέλευση των ειδοποιήσεων, με επίκεντρο την Πολωνία και γειτονικές περιοχές επεξεργασίας, δείχνει ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες αστοχίες. Αντίθετα, παραπέμπει σε ενδημικά και διαχρονικά προβλήματα στους μηχανισμούς ελέγχου των κεντροευρωπαϊκών εγκαταστάσεων επεξεργασίας πουλερικών.
Εστίαση στα φρέσκα προϊόντα
1) Τα σύκα είναι το «επαναλαμβανόμενο πρόβλημα» της εβδομάδας
Στα φρούτα και τα λαχανικά, τα σύκα ξεχώρισαν καθαρά:
- Αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία: 11 ειδοποιήσεις, με συνεχείς ανιχνεύσεις Ωχρατοξίνης Α, αλλά και περιστατικά αφλατοξινών.
- Εμφανίστηκαν επίσης ειδοποιήσεις για τουρκικά φρέσκα σύκα, καθώς και για πάστα σύκου, όλες με το ίδιο πρόβλημα, την Ωχρατοξίνη Α.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη:
Τα αποξηραμένα φρούτα είναι προϊόν με αξία και μεγάλη παρουσία στο χειμερινό εμπόριο. Όταν τα ίδια ευρήματα επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, οι έλεγχοι γίνονται πιο αυστηροί και τα δείγματα περισσότερα. Αυτό συνήθως φέρνει καθυστερήσεις στα φορτία και αυξάνει τις πιθανότητες απόρριψης, όχι μόνο για έναν προμηθευτή αλλά για όλα τα φορτία της ίδιας προέλευσης.
2) Υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε «καθημερινά» προϊόντα
Ένα μεγάλο μέρος των φυτικών ειδοποιήσεων της εβδομάδας αφορούσε υπολείμματα φυτοφαρμάκων, σε προϊόντα που κινούνται καθημερινά στην αγορά και ενδιαφέρουν άμεσα τους αγοραστές νωπών:
- Φρέσκες πιπεριές (Τουρκία): formetanate (δύο ξεχωριστές ειδοποιήσεις)
- Πιπεριές (Αλβανία): formetanate σε συνδυασμό με νικέλιο
- Μακριά φασόλια yard long beans (Σρι Λάνκα): chlorothalonil και metalaxyl
- Πράσινα φασόλια (Κένυα): bifenthrin
- Μανταρίνια (Περού): propiconazole
- Dragon fruit (Βιετνάμ): carbendazim
- Ρύζι (Παραγουάη): hexaconazole, μη εγκεκριμένη δραστική ουσία
Υπήρξαν όμως και περιστατικά που αφορούσαν αρωματικά φυτά και μπαχαρικά:
- Κύμινο (Ινδία): πολλαπλά ευρήματα φυτοφαρμάκων σε δύο ειδοποιήσεις, με αρκετές δραστικές ουσίες μη εγκεκριμένες
- Μαϊντανός (Ουζμπεκιστάν): chlorpyrifos, μη εγκεκριμένη ουσία
Γιατί έχει σημασία εμπορικά:
Πρόκειται για προϊόντα που μπορεί να μην εμπορεύονται σε μεγάλους όγκους αλλά μπορούν να δεσμεύσουν ολόκληρες παρτίδες επεξεργασμένων προϊόντων ή να βγάλουν ένα φορτίο εκτός προδιαγραφών λιανεμπορίου. Οι ποσότητες συχνά είναι μικρές, όμως το κόστος που ακολουθεί στην εφοδιαστική αλυσίδα είναι πολύ μεγαλύτερο από την αξία του ίδιου του προϊόντος.
3) Οι «βιολογικές» ετικέτες δεν έλειψαν από τα ευρήματα
Την εβδομάδα αυτή καταγράφηκαν και αρκετά προϊόντα που διακινούνταν ως βιολογικά, όπου όμως τα ευρήματα ήταν εξίσου σοβαρά:
- Βιολογικά κόκκινα φασόλια (Κίνα): carbofuran
- Βιολογικοί χουρμάδες (Ιράν): cypermethrin
- Αποξηραμένα βιολογικά σταφιδάτα φρούτα (Βέλγιο): Ωχρατοξίνη Α
- Αποξηραμένα βιολογικά σύκα (Ισπανία): Ωχρατοξίνη Α
Ο συνδυασμός αυτός λειτουργεί ως ξεκάθαρη υπενθύμιση για τους αγοραστές. Ο χαρακτηρισμός «βιολογικό» είναι εμπορικός ισχυρισμός, όχι εγγύηση ασφάλειας. Απαιτεί τον ίδιο, αν όχι αυστηρότερο, έλεγχο προμηθευτών και την ίδια λογική δειγματοληψίας και αναλύσεων όπως κάθε άλλο προϊόν.
Πλήρης λίστα ανακλήσεων νωπών προϊόντων
Φρούτα και λαχανικά
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): Ωχρατοξίνη Α (13 ειδοποιήσεις)
- Αποξηραμένα βιολογικά σύκα (Ισπανία): Ωχρατοξίνη Α
- Βιολογικά αποξηραμένα σταφιδάτα φρούτα (Βέλγιο): Ωχρατοξίνη Α
- Πάστα σύκου (Τουρκία): Ωχρατοξίνη Α
- Κατεψυγμένες φράουλες (Αυστρία): oxamyl
- Φρέσκες πιπεριές (Τουρκία): formetanate (2 ειδοποιήσεις)
- Φρέσκες πιπεριές (Αλβανία): formetanate και νικέλιο
- Βιολογικοί χουρμάδες (Ιράν): cypermethrin
- Μανταρίνια (Περού): propiconazole
- Φασολάκια πράσινα (Σρι Λάνκα): chlorothalonil και metalaxyl
- Πράσινα φασόλια (Κένυα): bifenthrin
- Βιολογικά κόκκινα φασόλια (Κίνα): carbofuran
- Dragon fruit (Βιετνάμ): carbendazim
- Chives (Βιετνάμ / Ταϊλάνδη): cypermethrin
Βότανα και μπαχαρικά
- Μαϊντανός (Ουζμπεκιστάν): chlorpyrifos
- Κύμινο (Ινδία): πολλαπλά φυτοφάρμακα(acetamiprid, benomyl/carbendazim, chlorpyrifos, clothianidin, dinotefuran, fipronil, flonicamid, hexaconazole, metalaxyl, picoxystrobin, thiamethoxam, tolfenpyrad, tricyclazole)(2 ειδοποιήσεις)
Δημητριακά και σιτηρά
- Καφέ ρύζι (Παραγουάη): hexaconazole
Ξηροί καρποί και σπόροι
- Μοσχοκάρυδο (Ινδία): αφλατοξίνες Β1 και συνολικές
- Φουντούκια (Γεωργία): αφλατοξίνες Β1 και συνολικές (4 ειδοποιήσεις)
- Φιστίκια (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα): αφλατοξίνες (3 ειδοποιήσεις)
- Φιστίκια (ΗΠΑ μέσω Ολλανδίας): αφλατοξίνες Β1 και συνολικές
- Ηλιόσποροι (Τουρκία): Ωχρατοξίνη Α
- Μαύρο σουσάμι (Βολιβία): alternariol monomethyl ether, fipronil, haloxyfop
- Παπαρουνόσπορος (Τσεχία): αλκαλοειδή οπίου
- Καλαμπόκι για ποπ κορν (Αργεντινή): μη δηλωμένο αλλεργιογόνο (σόγια)
- Σπόροι σησαμιού (Σουδάν): απουσία επίσημων πιστοποιητικών (4 ειδοποιήσεις)
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 51)
Τουρκία – 17 ειδοποιήσεις
Η Τουρκία βρέθηκε στην κορυφή της λίστας αυτή την εβδομάδα. Οι ειδοποιήσεις αφορούσαν κυρίως αποξηραμένα σύκα και προϊόντα σύκου, αλλά και σπόρους και νωπά προϊόντα. Τα προβλήματα συνδέονταν κατά κύριο λόγο με μυκοτοξίνες και υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Πολωνία – 17 ειδοποιήσεις
Στην ίδια θέση βρέθηκε και η Πολωνία, με τις ειδοποιήσεις να αφορούν σχεδόν αποκλειστικά κρέας και προϊόντα πουλερικών. Η Salmonella ήταν μακράν το κυρίαρχο εύρημα.
Από πλευράς αγοράς, τέτοιου τύπου συγκέντρωση προβλημάτων συνήθως δεν οδηγεί σε γενικευμένες εμπορικές διακοπές με μια χώρα, αλλά σε αυστηρότερους και πιο στοχευμένους ελέγχους σε συγκεκριμένες αλυσίδες εφοδιασμού.
Ηνωμένο Βασίλειο – 7 ειδοποιήσεις
Το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίστηκε κυρίως μέσω επεξεργασμένων και σύνθετων τροφίμων, με τα περισσότερα ζητήματα να σχετίζονται με επισήμανση και αλλεργιογόνα, και όχι με αστοχίες στην πρωτογενή παραγωγή. Αυτό το μοτίβο είναι αναμενόμενο σε ροές έντονα επεξεργασμένων τροφίμων και έχει μικρότερη σημασία για την προμήθεια νωπών προϊόντων, επηρεάζει όμως τους αγοραστές πιο κάτω στην αλυσίδα.
Κίνα – 7 ειδοποιήσεις
Οι ειδοποιήσεις που αφορούσαν την Κίνα κάλυπταν όσπρια, συμπληρώματα και επεξεργασμένα τρόφιμα, με αρκετές περιπτώσεις μη εγκεκριμένων υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων.
Ηνωμένες Πολιτείες – 7 ειδοποιήσεις
Οι ειδοποιήσεις για τις Ηνωμένες Πολιτείες αφορούσαν ξηρούς καρπούς, δημητριακά και επεξεργασμένα προϊόντα, με ευρήματα αφλατοξινών και ζητήματα αλλεργιογόνων. Παρότι οι όγκοι είναι μικρότεροι σε σύγκριση με την Τουρκία ή την Πολωνία, η σταθερή παρουσία προβλημάτων σε διαφορετικές κατηγορίες καθιστά τις ΗΠΑ αξιοσημείωτο στοιχείο στα δεδομένα της εβδομάδας.
Τι ξεχώρισε την περασμένη εβδομάδα
PFAS: ένας κίνδυνος που αρχίζει να φαίνεται καθαρά
Την εβδομάδα αυτή καταγράφηκαν τέσσερις ειδοποιήσεις που αφορούσαν PFAS (υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες). Πρόκειται για συνθετικές χημικές ενώσεις που συχνά αποκαλούνται «παντοτινά χημικά», λόγω των μοναδικών ιδιοτήτων τους, όπως η αντοχή στη θερμότητα, το νερό και τα έλαια. Τα PFAS είναι ανθεκτικά στο περιβάλλον, δεν διασπώνται και συσσωρεύονται στον ανθρώπινο οργανισμό με την πάροδο του χρόνου.
Σε χοιρινό κρέας από την Ουγγαρία διαπιστώθηκε υπέρβαση των ανώτατων ορίων τόσο για PFOS (υπερφθοροοκτανοσουλφονικό οξύ) όσο και για PFHxS (υπερφθοροεξανσουλφονικό οξύ). Παράλληλα, σκουμπρί από τη Γαλλία εμφάνισε συνολικά PFAS πάνω από τα ενδεικτικά όρια.
Δύο καπνιστά προϊόντα θαλασσινών από την Ινδονησία (ψάρι και γαρίδες) βρέθηκαν να περιέχουν πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAHs), ουσίες που συνδέονται συχνά με παραδοσιακές μεθόδους καπνίσματος, αλλά και με περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915 έχει θεσπίσει ανώτατα όρια για τέσσερις PFAS προτεραιότητας (PFOS, PFOA, PFNA, PFHxS) σε κρέας, ψάρια, αυγά και γαλακτοκομικά, με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2023. Για τα ψάρια, τα όρια κυμαίνονται από 8 μg/kg (άθροισμα των τεσσάρων PFAS) για τα περισσότερα είδη, έως 45 μg/kg για είδη υψηλού κινδύνου, όπως το χέλι και η πέρκα. Στο κρέας, το αντίστοιχο όριο είναι 1,3 μg/kg για το άθροισμα των τεσσάρων ουσιών.
Υψηλότερες τιμές για «καθαρές» προελεύσεις έχουν βάση
Όταν η επιμόλυνση είναι συστημική και επηρεάζει ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού, όπως συμβαίνει με τα τουρκικά σύκα, τα πολωνικά πουλερικά ή τα ινδικά μπαχαρικά, η επιλογή πιστοποιημένων και ελεγμένων προελεύσεων δικαιολογεί υψηλότερο κόστος. Είναι λογικό οι αγοραστές να αποδέχονται 15–25% υψηλότερες τιμές από προμηθευτές που μπορούν να αποδείξουν ελέγχους ανά παρτίδα, πλήρη ιχνηλασιμότητα έως συγκεκριμένες εκμεταλλεύσεις ή μονάδες και σταθερή συμμόρφωση σε βάθος χρόνου.
Η αξιολόγηση προμηθευτών πρέπει να βασίζεται στον κίνδυνο του προϊόντος
Οι γενικές λίστες ελέγχου δεν αρκούν όταν οι κίνδυνοι διαφέρουν έντονα από προϊόν σε προϊόν.
Στους προμηθευτές αποξηραμένων φρούτων, απαιτείται τεκμηριωμένο σύστημα παρακολούθησης της Ωχρατοξίνης Α κατά την παραλαβή, την αποθήκευση και πριν από την αποστολή, μαζί με σαφείς διορθωτικές ενέργειες όταν τα επίπεδα πλησιάζουν το 50% των ανώτατων ορίων.
Αντίστοιχα, οι μονάδες επεξεργασίας πουλερικών οφείλουν να διαθέτουν δεδομένα ελέγχων Salmonella από ανεξάρτητα εργαστήρια, που να καλύπτουν τόσο το στάδιο πριν όσο και μετά την ψύξη, σε διαφορετικές ημερομηνίες παραγωγής.
