Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Την πρώτη εβδομάδα του Δεκεμβρίου 2025 καταγράφηκαν 108 ειδοποιήσεις για την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών στο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (RASFF). Τα νωπά προϊόντα είχαν για ακόμη μια φορά σημαντική παρουσία στις συνολικές ειδοποιήσεις. Οι παραγωγοί, οι συνεταιρισμοί και οι αγοραστές χονδρικής που παρακολουθούν τις τάσεις της αγοράς θα βρουν τα πρόσφατα ευρήματα ιδιαίτερα χρήσιμα, καθώς η επιμόλυνση αποξηραμένων φρούτων με μυκοτοξίνες και τα μη εγκεκριμένα φυτοφάρμακα συνεχίζουν να καθορίζουν το τοπίο όσο πλησιάζουμε στο τέλος της χρονιάς.
Βασικά σημεία της εβδομάδας
Μεγάλη πίεση στα φρέσκα προϊόντα: Φρούτα, λαχανικά, ξηροί καρποί, σπόροι, βότανα, μπαχαρικά και δημητριακά συγκέντρωσαν συνολικά 55 ειδοποιήσεις. Αυτό αντιστοιχεί σε ποσοστό 56% όλων των ανακλήσεων τροφίμων, κάτι που δείχνει την εντατική εποπτεία των φυτικών αλυσίδων εφοδιασμού κατά τη χειμερινή περίοδο εισαγωγών.
Τα τουρκικά αποξηραμένα σύκα εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλό κίνδυνο: Από τις 46 ειδοποιήσεις φρέσκων προϊόντων με γνωστή χώρα προέλευσης, οι 16 αφορούσαν την Τουρκία, δηλαδή το 29% του συνόλου. Στις 10 περιπτώσεις εντοπίστηκαν αποξηραμένα σύκα με αφλατοξίνες ή ωχρατοξίνη Α, μια τάση που συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια του 2025.
Εμφανίζονται ξανά απαγορευμένα φυτοφάρμακα: Πέντε ειδοποιήσεις αφορούσαν ανίχνευση chlorpyrifos, ενός οργανοφωσφορικού εντομοκτόνου που απαγορεύτηκε πλήρως στην ΕΕ από το 2020 λόγω των κινδύνων που σχετίζονται με τη νευροανάπτυξη των παιδιών. Οι παραβάσεις αφορούσαν λάιμ από Βραζιλία, καυτερές πιπεριές από Μαρόκο, άνηθο από Ουζμπεκιστάν, ρύζι μπασμάτι από Πακιστάν και σπόρους κόλιανδρου από Ινδία.
Οι μυκοτοξίνες παραμένουν ο κυρίαρχος κίνδυνος: Από τα 46 περιστατικά που αφορούσαν φρέσκα φρούτα και λαχανικά, τα 22 συνδέονταν με μυκοτοξίνες, κυρίως αφλατοξίνες και ωχρατοξίνη Α σε αποξηραμένα σύκα, αποξηραμένα βερίκοκα, φιστίκια και αμύγδαλα. Στη δεύτερη θέση βρέθηκαν τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων, με 13 ειδοποιήσεις.
Κρούσματα σαλμονέλας στα πουλερικά: 3 από τα 6 περιστατικά ανάκλησης πουλερικών είχαν προέλευση την Πολωνία, στοιχείο που δείχνει ότι οι προκλήσεις στον μικροβιολογικό έλεγχο των κέντρων επεξεργασίας κρέατος της Κεντρικής Ευρώπης παραμένουν υπαρκτές.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 49)
Από τις 108 ειδοποιήσεις της εβδομάδας, οι κατηγορίες προϊόντων που επηρεάστηκαν συχνότερα ήταν οι εξής:
Τα φρούτα και τα λαχανικά βρέθηκαν στην κορυφή με 26 ειδοποιήσεις (24% του συνόλου). Ακολούθησαν τα διαιτητικά τρόφιμα και τα συμπληρώματα διατροφής με 19 (18%), οι ξηροί καρποί και τα προϊόντα ξηρών καρπών με 15 (14%), τα βότανα και τα μπαχαρικά με 8 (7%), ενώ τα προϊόντα κρέατος πουλερικών και τα δημητριακά και προϊόντα αρτοποιίας κατέγραψαν από 6 ειδοποιήσεις η κάθε κατηγορία (6%).
Η κυριαρχία των κατηγοριών προϊόντων φυτικής προέλευσης στις ευρωπαϊκές ανακλήσεις αντικατοπτρίζει τόσο τον μεγάλο όγκο εισαγωγών κατά τη χειμερινή περίοδο στην Ευρώπη όσο και την πολυπλοκότητα διαχείρισης χημικών και μικροβιολογικών κινδύνων σε παραγωγές από πολλές και διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες. Τα συμπληρώματα διατροφής και τα ενισχυμένα τρόφιμα, τα οποία προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες, συνεχίζουν να ελέγχονται αυστηρά για μη εγκεκριμένες νέες ουσίες. Το συγκεκριμένο ζήτημα δείχνει σταθερή άνοδο μέσα στο 2025.
Εστίαση στα φρέσκα προϊόντα
Για όσους δραστηριοποιούνται στον τομέα των νωπών προϊόντων, τέσσερις τάσεις ξεχωρίζουν:
1. Τα αποξηραμένα φρούτα και οι ξηροί καρποί αντιμέτωπίζουν σταθερά προβήματα λόγω μυκοτοξινών
Τα αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία αντιστοιχούσαν σε 11 από τις 22 ειδοποιήσεις που σχετίζονταν με μυκοτοξίνες. Σε επτά παρτίδες ανιχνεύθηκε ωχρατοξίνη Α, ενώ έξι παρτίδες εμφάνισαν υπερβάσεις στα όρια για αφλατοξίνες (Β1 και συνολικές αφλατοξίνες). Μια παρτίδα παρουσίαζε ταυτόχρονα και τις δύο κατηγορίες τοξινών.
2. Συμμόρφωση ως προς τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε καθημερινά φρούτα και λαχανικά
13 ανακλήσεις φρέσκων προϊόντων αφορούσαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων, με πέντε ανιχνεύσεις chlorpyrifos, ουσία που απαγορεύεται σε όλη την ΕΕ από το 2020 και εντάχθηκε τον Μάιο του 2025 στον κατάλογο παγκόσμιας εξάλειψης της Σύμβασης της Στοκχόλμης.
Οι φετινές ανιχνεύσεις χλωρπυριφός προέρχονταν από:
- λάιμ από Βραζιλία
- καυτερές πιπεριές από Μαρόκο
- άνηθο από Ουζμπεκιστάν
- λευκό ρύζι μπασμάτι από Πακιστάν
- φασόλια μαυρομάτικα από Καμερούν, σε συνδυασμό με lambda-cyhalothri και acetamiprid
Προϊόντα που περιέχουν απαγορευμένες δραστικές ουσίες απορρίπτονται αυτόματα στα σύνορα της ΕΕ και, σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, μπορούν να επιβληθούν αυστηρότεροι έλεγχοι σε ολόκληρα εξαγωγικά προγράμματα.
Άλλες ειδοποιήσεις για φυτοφάρμακα περιλάμβαναν acetamiprid σε σταφύλια (Ιταλία, Ελλάδα) και τομάτες (Τουρκία), indoxacarb σε πιπεριές (Τουρκία), chlorfenapyr σε passion fruit (Κολομβία) και fipronil (μη εγκεκριμένη στην ΕΕ) σε φρέσκα κρεμμυδάκια από την Ταϊλάνδη. Μια παρτίδα αμπελόφυλλα από την Τουρκία βρέθηκε να φέρει πέντε διαφορετικά φυτοφάρμακα.
3. Μικρές ποσότητες, μεγάλοι κίνδυνοι
Τα βότανα, τα μπαχαρικά και τα δημητριακά εμφανίζονται λιγότερο συχνά στον συνολικό αριθμό ειδοποιήσεων, όμως συχνά παρουσιάζουν σοβαρές παραβάσεις:
- ρίγανη από Ελλάδα με πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή
- σπόροι κόλιανδρου, τζίντζερ και κατεψυγμένα μείγματα βοτάνων με χλωρπυριφός, Bacillus cereus και Salmonella spp.
- αλεσμένο μοσχοκάρυδο με μη δηλωμένη γλουτένη, σημαντικό για ισχυρισμούς χωρίς αλλεργιογόνα
- σκόνη κανέλας με αυξημένες συγκεντρώσεις μολύβδου και υδραργύρου
- σίκαλη από Γερμανία με εργότ, και σκληρό σιτάρι από Καζακστάν με T-2 τοξίνη και ωχρατοξίνη Α
Παρότι οι κατηγορίες αυτές αντιστοιχούν σε μικρό όγκο προϊόντων, συχνά επιβαρύνουν δυσανάλογα το ρίσκο.
4. Δημητριακά και προϊόντα αρτοποιίας με προβλήματα τοξινών και επιμολύνσεων
Σίκαλη, σκληρό σιτάρι, αλεύρι σόγιας και προϊόντα με βάση το καλαμπόκι εμφάνισαν τοξίνες, ωχρατοξίνη Α, υπολείμματα φυτοφαρμάκων και ακόμη και προσβολές από έντομα σε μείγματα αρτοποιίας. Για τα συστήματα παραγωγής και μεταποίησης τροφίμων και ζωοτροφών, αυτός ο κίνδυνος αφορά τόσο την συγκομιδή όσο και το στάδιο της άλεσης.
Πλήρης λίστα ανακληθέντων φρέσκων προϊόντων
Φρούτα και λαχανικά
- Μαυρομάτικα φασόλια (Καμερούν): Chlorpyrifos
- Άνηθος (Ουζμπεκιστάν): Chlorpyrifos
- Αποξηραμένα βερίκοκα (Τουρκία): Ωχρατοξίνη A
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): Αφλατοξίνες (6 ειδοποιήσεις), Ωχρατοξίνη A (7 ειδοποιήσεις), συνδυασμός και των δύο (2 ειδοποιήσεις)
- Σταφύλια (Ιταλία): Acetamiprid
- Σταφύλια (Ελλάδα): Acetamiprid (2 ειδοποιήσεις)
- Σταφύλια (Τουρκία): πολλαπλά φυτοφάρμακα (Azoxystrobin, Difenoconazole, Flutriafol, Lambda-cyhalothrin, Metrafenone)
- Λάιμ (Βραζιλία): Chlorpyrifos
- Φρούτο του πάθους (Κολομβία): Chlorfenapyr
- Πιπεριές (Μαρόκο): Chlorpyrifos
- Πιπεριές (Τουρκία): Indoxacarb
- Φρέσκα κρεμμυδάκια (Ταϊλάνδη): Fipronil
- Τομάτες (Τουρκία): Acetamiprid
Βότανα και μπαχαρικά
- Σκόνη κανέλας (Κάτω Χώρες): Μόλυβδος και υδράργυρος
- Τζίντζερ (Ινδία): Bacillus cereus
- Μοσχοκάρυδο, αλεσμένο (Ινδονησία): γλουτένη που δεν αναφερόταν στην ετικέτα
- Ρίγανη (Ελλάδα): πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή
- Φύλλο pandan (Ταϊλάνδη): Salmonella spp.
Δημητριακά και σπόροι
- Λευκό ρύζι basmati (Πακιστάν): Chlorpyrifos
- Σκληρό σιτάρι (Καζακστάν): Ωχρατοξίνη A
- Σίκαλη (Γερμανία): Ergot sclerotia
- Αλεύρι σόγιας (Κάτω Χώρες): Salmonella spp.
Ξηροί καρποί και σπόροι
- Αμύγδαλα (Ηνωμένες Πολιτείες): Αφλατοξίνες (2 ειδοποιήσεις)
- Λιναρόσπορος (άγνωστη προέλευση): Cyanide
- Διστίκια (Αργεντινή): Αφλατοξίνες (3 ειδοποιήσεις)
- Φιστίκια (Νιγηρία): Αφλατοξίνες
- Φιστίκια Αιγίνης (Τουρκία): Ωχρατοξίνη A
- Παπαρουνόσπορος (Πολωνία): αλκαλοειδή του οπίου
- Ηλιόσπορος (Τουρκία): Ωχρατοξίνη A
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 49)
Η Τουρκία είχε τη μεγαλύτερη παρουσία στις ανακλήσεις για φρέσκα προϊόντα την περασμένη εβδομάδα. Από εκεί προήλθαν αρκετές παρτίδες αποξηραμένων σύκων και ηλιόσπορων με μυκοτοξίνες, καθώς και ορισμένα περιστατικά σε βερίκοκα και φιστίκια.
Από Λατινική Αμερική, προϊόντα από Βραζιλία, Αργεντινή, Κολομβία και Εκουαδόρ καταγράφηκαν λόγω υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων ή μυκοτοξινών. Πρόκειται κυρίως για limes, αραχίδες και passion fruit.
Στην πλευρά της Ασίας, η Ινδία και η Ταϊλάνδη είχαν ειδοποιήσεις που σχετίζονταν είτε με φυτοφάρμακα είτε με μικροβιολογικούς κινδύνους. Το Ουζμπεκιστάν εμφανίστηκε με ένα περιστατικό σε φρέσκο άνηθο με Chlorpyrifos.
Ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, εμφανίστηκαν η Ελλάδα, η Ιταλία, η Γερμανία, η Ισπανία, οι Κάτω Χώρες, το Βέλγιο, η Πολωνία και η Σουηδία. Άλλες φορές ως χώρες παραγωγής και άλλες ως κέντρα επεξεργασίας και διακίνησης. Τα ζητήματα αφορούσαν από Acetamiprid σε σταφύλια μέχρι ergot σε σίκαλη, καθώς και περιπτώσεις εντομολογικής προσβολής σε μίγματα αρτοποιίας ή βαρέων μετάλλων σε σκόνη κανέλας.
Συνολικά, περίπου το 67% των ειδοποιήσεων αφορούσαν προϊόντα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα φρούτα και λαχανικά, η αναλογία ήταν ακόμη μεγαλύτερη: σχεδόν εννέα στα δέκα περιστατικά αφορούσαν φορτία από τρίτες χώρες.
Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι συγκεκριμένες χώρες έχουν μόνιμα ποβλήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια τροφίμων. Συνήθως είναι αποτέλεσμα δύο πραγμάτων:
- των πολύ μεγάλων ποσοτήτων που εισέρχονται στην ΕΕ
- των αυστηρών ελέγχων στα σημεία εισόδου
Για τους επαγγελματίες της αγοράς, αυτό μεταφράζεται σε ανάγκη για καλύτερη τεκμηρίωση, πιο συστηματικούς ελέγχους και προσεκτική επιλογή προμηθευτών, ειδικά σε γραμμές εισαγωγών με υψηλό όγκο.
Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη
Κοιτώντας συνολικά τις ειδοποιήσεις της εβδομάδας, τρία συμπεράσματα έχουν μεγαλύτερη σημασία για παραγωγούς και αγοραστές:
1. Τα αποξηραμένα σύκα και οι ελαιούχοι σπόροι εξακολουθούν να έχουν αυξημένο κίνδυνο για μυκοτοξίνες
Όταν μια μόνο κατηγορία, όπως τα αποξηραμένα σύκα, συγκεντρώνει τόσο πολλές ειδοποιήσεις μέσα σε μία εβδομάδα, το θέμα είναι μάλλον δομικό. Η ποικιλία, η καθαριότητα στον οπωρώνα, οι συνθήκες ξήρανσης και ο τρόπος αποθήκευσης παίζουν μεγάλο ρόλο. Όσοι παραγωγοί επενδύουν σε αυτά τα στάδια και κάνουν συστηματικούς ελέγχους έχουν καλύτερες πιθανότητες να χτίσουν σταθερές συνεργασίες στην ευρωπαϊκή αγορά.
2. Η διαχείριση υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων γίνεται πια παράγοντας ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος
Οι συνεχείς ανιχνεύσεις με Acetamiprid, Chlorpyrifos και άλλες δραστικές ουσίες δείχνουν ότι η συμμόρφωση με τα MRL δεν είναι απλώς μια ρυθμιστική υποχρέωση. Είναι προϋπόθεση πρόσβασης στην αγορά. Παραγωγοί που λαμβάνουν υπόψη τους τις απαιτήσεις της αγοράς προορισμού, αφήνουν επαρκή περιθώρια πριν τη συγκομιδή και κρατούν αναλυτικές καταγραφές εφαρμογών φυτοπροστατευτικών, μπορούν να εξασφαλίσουν πιο σταθερές και καλύτερες συμφωνίες.
