Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) καταγράφηκαν 149 ειδοποιήσεις για θέματα ασφάλειας τροφίμων την τελευταία εβδομάδα, αποκαλύπτοντας σημαντικά περιστατικά επιμόλυνσης που επηρεάζουν άμεσα παραγωγούς, εξαγωγείς και χονδρεμπόρους σε όλη τον αγροδιατροφικό τομέα. Η παρούσα ανάλυση προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες από τα πιο πρόσφατα δεδομένα του συστήματος RASFF, βοηθώντας τους επαγγελματίες του αγροτικού τομέα να αντιμετωπίσουν προκλήσεις συμμόρφωσης και κινδύνους της αγοράς.
Βασικά σημεία
- Συνολικές ανακλήσεις: 149 ειδοποιήσεις για τρόφιμα, ζωοτροφές και υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
- Επιπτώσεις στα νωπά προϊόντα: Τα φρούτα και τα λαχανικά αντιπροσώπευαν το 19,5% των συνολικών ανακλήσεων (29 ειδοποιήσεις), καθιστώντας τα την πιο επηρεασμένη κατηγορία.
- Κύριοι κίνδυνοι: Salmonella (17 περιπτώσεις), αφλατοξίνες (14), και ωχρατοξίνη Α (12).
- Χώρες υψηλού κινδύνου: Η Τουρκία είχε 17 συνολικές ανακλήσεις, εκ των οποίων 13 για φρούτα και λαχανικά, κυρίως αποξηραμένα σύκα με ωχρατοξίνη Α.
- Ενδοευρωπαϊκά προβλήματα: 42 ειδοποιήσεις προήλθαν από κράτη-μέλη της ΕΕ, με την Ολλανδία (12), την Ιταλία (7) και την Πολωνία (7) να καταγράφουν τις περισσότερες.
- Παραβάσεις φυτοφαρμάκων: 11 περιπτώσεις υπέρβασης ορίων υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, κυρίως σε επιτραπέζια σταφύλια, πιπεριές και μανταρίνια.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Η κατανομή των ανακλήσεων δείχνει πού εντοπίζονται οι μεγαλύτερες αδυναμίες της εφοδιαστικής αλυσίδας:
- Φρούτα και λαχανικά: 29 ανακλήσεις (19,5%)
- Διαιτητικά τρόφιμα και συμπληρώματα: 27 (18,1%)
- Ξηροί καρποί, προϊόντα και σπόροι: 15 (10,1%)
- Δημητριακά και αρτοσκευάσματα: 8 (5,4%)
Το μοτίβο αυτό δείχνει ότι τα φυτικής προέλευσης προϊόντα, φρέσκα ή αποξηραμένα, διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο επιμόλυνσης, κυρίως από μυκοτοξίνες και υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Για τους παραγωγούς και εξαγωγείς, αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της σωστής διαχείρισης πριν από τη συγκομιδή, την εφαρμογή κατάλληλων πρακτικών αποξήρανσης και των αυστηρών πρωτοκόλλων ελέγχου.
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 45)
Εστίαση στα νωπά προϊόντα
Ο τομέας των νωπών προϊόντων βρέθηκε στο επίκεντρο ελέγχων την εβδομάδα 45, με περιπτώσεις επιμόλυνσης να καλύπτουν πολλές κατηγορίες και χώρες προέλευσης. Οι ειδοποιήσεις αναδεικνύουν συστημικά προβλήματα στη χρήση φυτοφαρμάκων, στους χειρισμούς μετά τη συγκομιδή και στη διαχείριση μυκοτοξινών, που χρειάζονται άμεση προσοχή από παραγωγούς και αγοραστές.
Πλήρης λίστα φρούτων και λαχανικών που ανακλήθηκαν
Φρούτα
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): ωχρατοξίνη Α
- Κατεψυγμένα μύρτιλα (άγνωστη προέλευση): Bacillus cereus
- Ραμπουτάν (Βιετνάμ): acephate (μη εγκεκριμένο), cypermethrin, flubendiamide, methamidophos
- Επιτραπέζια σταφύλια λευκά (Ιταλία): acetamiprid
- Επιτραπέζια σταφύλια κόκκινα (Ιταλία): acetamiprid
- Ρόδι (Τουρκία): acetamiprid, pyriproxyfen
- Μανταρίνια (Περού): chlorfenapyr, propiconazole
- Αποξηραμένα μούρα (Τουρκία): ωχρατοξίνη Α
- Αποξηραμένα μούρα (Ουζμπεκιστάν): ωχρατοξίνη Α
Λαχανικά
- Μανιτάρια (Πολωνία): fluazinam
- Πιπεριές (Αίγυπτος): MCPA
- Φρέσκες πιπεριές (Αλβανία): νικέλιο
- Φρέσκες πιπεριές (Ολλανδία): ethephon
- Πιπεριές Capsicum baccatum (Περού): acetamiprid, chlorfenapyr, clothianidin, dinotefuran (μη εγκεκριμένο), fipronil (μη εγκεκριμένο), phenthoate (μη εγκεκριμένο)
- Αγγούρια (Ισπανία): acetamiprid
- Λαχανίδα (Βέλγιο): deltamethrin
- Ρόκα (Ιταλία): dithiocarbamates
- Φακές μαύρες beluga (Καναδάς): paraquat (μη εγκεκριμένο)
- Τρούφα τουρσί (Αυστραλία): Listeria monocytogenes
Δημητριακά και σπόροι
- Ρύζι (Ινδία): ωχρατοξίνη Α
- Ρύζι (Πακιστάν): αφλατοξίνη B1
- Μπασμάτι ρύζι (Πακιστάν): αφλατοξίνη B1
- Μπασμάτι ρύζι (Πακιστάν): acetamiprid
- Καφέ ρύζι (Ιταλία): ανόργανο αρσενικό
- Ζυμαρικά χωρίς γλουτένη (Ρουμανία): μη δηλωμένη γλουτένη
- Πίτα & λιβανέζικα ψωμιά (Ολλανδία): μούχλα
Βότανα και μπαχαρικά
- Κύμινο τριμμένο (Λίβανος): πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή
- Ρόφημα βοτάνων για βρέφη (Ιταλία): πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή
- Κύμινο ολόκληρο (Ινδία): υπολείμματα φυτοφαρμάκων
- Τσάι σε φακελάκια (Τουρκία): sibutramine (φαρμακευτική ουσία)
- Κανέλα σκόνη (Βιετνάμ): μόλυβδος
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Η ανάλυση των προτύπων κινδύνου ανά χώρα δείχνει σαφή μοτίβα επιμόλυνσης.
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 45)
Χώρες υψηλού κινδύνου εκτός ΕΕ
Βρέθηκαν 17 προϊόντα με προέλευση την Τουρκία που δεν συμμορφώνονταν με την νομοθεσία της ΕΕ. κυρίως φρούτα και λαχανικά (13 περιπτώσεις). Ο τομέας των αποξηραμένων σύκων συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα λόγω επιμόλυνσης με ωχρατοξίνη Α, λόγω ακατάλληλων συνθηκών κατά την ξήρανση και ανεπαρκούς διαλογής, παρότι καλύπτει το 60% της παγκόσμιας παραγωγής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέγραψαν 16 ανακλήσεις, κυρίως για συμπληρώματα διατροφής, ενώ η Κίνα είχε 10, κυρίως σε βότανα, ξηρούς καρπούς και συμπληρώματα, με μη εγκεκριμένες ουσίες.
Το Πακιστάν παρουσίασε πολλαπλά προβλήματα στο ρύζι basmati που προορίζεται για εξαγωγές, με τρεις ανακλήσεις λόγω αφλατοξίνης Β1 και μία λόγω υπολειμμάτων acetamiprid, υποδεικνύοντας αδύναμο ποιοτικό έλεγχο.
Ενδοευρωπαϊκές παραβάσεις
Στην ΕΕ, η Ολλανδία είχε 12 ανακλήσεις, η Ιταλία και η Πολωνία από 7. Στην Ιταλία, αρκετές αφορούσαν υπερβάσεις των ανώτατων ορίων υπολειμμάτων (MRL) σε επιτραπέζια σταφύλια με acetamiprid. Εργαστηριακές αναλύσεις στη Γερμανία εντόπισαν επίπεδα πάνω από 200% της οξείας δόσης αναφοράς σε δείγματα ιταλικών και τουρκικών σταφυλιών.
Το Βέλγιο ανέφερε 5 ανακλήσεις, μεταξύ αυτών υπέρβαση deltamethrin σε kale και παρουσία Salmonella σε κατεψυγμένα μπιφτέκια. Οι παραγωγοί της ΕΕ πρέπει να παραμένουν προσεκτικοί στη σωστή χρονική εφαρμογή φυτοφαρμάκων και στους χρόνους αναμονής πριν τη συγκομιδή.
Ανάλυση κινδύνου: Οι πέντε κύριες κατηγορίες κινδύνων
1. Μυκοτοξίνες
Με 26 ειδοποιήσεις, οι μυκοτοξίνες αποτελούν τη σημαντικότερη κατηγορία βιολογικών κινδύνων. Η ωχρατοξίνη Α εμφανίστηκε σε 12 περιπτώσεις, κυρίως σε αποξηραμένα σύκα και μούρα από Τουρκία. Η αφλατοξίνη ανιχνεύτηκε σε 14 περιπτώσεις (αραχίδες Αργεντινής, σησάμι Νιγηρίας, ρύζι Πακιστάν, φιστίκια Ιράν).
Η κλιματική αλλαγή εντείνει τη δημιουργία αφλατοξινών· οι τουρκικές αρχές καταστρέφουν πλέον 1.500 τόνους αποξηραμένων σύκων ετησίως λόγω μόλυνσης, τριπλάσιο όγκο από παλαιότερα.
Οι παραγωγοί αποξηραμένων φρούτων πρέπει να εξασφαλίζουν τις ελεγχόμενες συνθήκες που απαιτούνται κατά την αποξήρανση, δηλαδή υγρασία κάτω του 20%, και έλεγχο με υπεριώδη φως για ανίχνευση μυκοτοξινών πριν την εξαγωγή. Οι επενδύσεις σε ειδικό εξοπλισμό και τεχνολογία laser διαλογής αυξάνουν την ασφάλεια και προστατεύουν την πρόσβαση στην αγορά.
2. Υπολείμματα φυτοφαρμάκων
Ανακλήθηκαν 11 προϊόντα λόγω υπέρβασης ορίων σε φυτοφάρμακα. Το acetamiprid ήταν το πιο συχνό φυτοφάρμακο που βρέθηκε στις αναλύσεις και ανιχνεύθηκε σε ιταλικά σταφύλια, ισπανικά αγγούρια, τουρκικά ρόδια και περουβιανές πιπεριές.
Η ΕΕ αναμένεται να μειώσει το ανώτατο επιτρεπτό όριο στα σταφύλια από 0,5 mg/kg σε 0,08 mg/kg. Άλλες σημαντικές παραβάσεις:
- Chlorfenapyr (μη εγκεκριμένο) σε μανταρίνια και πιπεριές από Περού
- Paraquat (απαγορευμένο) σε φακές Καναδά
- Fluazinam σε μανιτάρια Πολωνίας
- Deltamethrin σε kale Βελγίου
- Dithiocarbamates σε ρόκα Ιταλίας
Οι παραγωγοί πρέπει να τηρούν τους χρόνους αναμονής πριν από τη συγκομιδή και να κρατούν αναλυτικά ημερολόγια ψεκασμών. Οι μειώσεις MRL και οι αυστηρότεροι έλεγχοι σημαίνουν ότι στρατηγικές φυτοπροστασίας παλαιότερων ετών ενδέχεται σήμερα να οδηγήσουν σε απόρριψη παρτίδων. Η μετάβαση σε βιολογικές μεθόδους και εγκεκριμένα χαμηλού κινδύνου σκευάσματα είναι πλέον αναγκαία.
3. Παθογόνα βακτήρια
Τα βακτήρια Salmonella ευθύνονται για 17 ανακλήσεις, οι οποίες αφορούσαν προϊόντα διαφορετικής φύσης, όπως κατεψυγμένα βατραχόποδα (Βιετνάμ), σπόρους σησαμιού (Νιγηρία), προϊόντα κοτόπουλου (Πολωνία) και μπιφτέκια (Βέλγιο). Η παρουσία τους δείχνει ανεπαρκή εφαρμογή των κατάλληλων πρακτικών υγιεινής κατά τη μεταποίηση και το χειρισμό των τροφίμων.
Το βακτήριο Listeria monocytogenes εντοπίστηκε σε τουρσί τρούφας από την Αυστραλία, καθώς και σε άλλα έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα, γεγονός που υπογραμμίζει τον κίνδυνο επιμόλυνσης μετά τη θερμική επεξεργασία ή τη συσκευασία.
4. Βαρέα μέταλλα
Η επιμόλυνση με βαρέα μέταλλα αναφέρθηκε σε αρκετές ειδοποιήσεις, μεταξύ των οποίων:
- Νικέλιο σε πιπεριές από την Αλβανία
- Μόλυβδος σε κανέλα σε σκόνη από το Βιετνάμ
- Ανόργανο αρσενικό σε καφέ ρύζι από την Ιταλία
Οι συγκεκριμένοι ρύποι συνήθως προέρχονται από μολυσμένα εδάφη, βιομηχανική ρύπανση ή μολυσμένα νερά άρδευσης. Οι παραγωγοί που καλλιεργούν σε περιοχές με ιστορικό βιομηχανικής δραστηριότητας είναι καλό να πραγματοποιούν τακτικούς ελέγχους εδάφους και, εφόσον χρειάζεται, να εφαρμόζουν μέτρα απορρύπανσης ή να προσαρμόζουν την επιλογή καλλιεργειών τους, επιλέγοντας είδη που συσσωρεύουν λιγότερα μέταλλα.
5. Μη εγκεκριμένες ουσίες και νοθεία
Δώδεκα ανακλήσεις σχετίζονταν με την παρουσία μη εγκεκριμένων ουσιών, όπως:
- Απαγορευμένα φυτοφάρμακα (paraquat, acephate, chlorfenapyr) που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σε ορισμένες τρίτες χώρες
- Φαρμακευτικές προσμίξεις, όπως η sibutramine σε τσάι αδυνατίσματος τουρκικής προέλευσης
Η κατηγορία αυτή αντικατοπτρίζει τις διαφορές στη νομοθεσία μεταξύ χωρών. Ουσίες που είναι νόμιμες στη χώρα παραγωγής μπορεί να παραβιάζουν τη νομοθεσία της ΕΕ, δημιουργώντας σοβαρά εμπόδια στο εμπόριο και αυξάνοντας τον κίνδυνο απόρριψης φορτίων στα σύνορα.
Τι να περιμένουμε απο δω και στο εξής
Τα δεδομένα της περασμένης εβδομάδας επιβεβαιώνουν τη γενικότερη τάση του 2025 για αυστηρότερη εποπτεία, μηδενική ανοχή σε υπερβάσεις υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και εντατικοποίηση των ελέγχων για μυκοτοξίνες.
Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» (Farm to Fork) εξακολουθεί να καθοδηγεί την ενίσχυση της νομοθεσίας, με κύριες προτεραιότητες:
- Μείωση της εξάρτησης από χημικά φυτοφάρμακα κατά 50% έως το 2030, με ταυτόχρονη επιτάχυνση της μείωσης των μέγιστων επιτρεπόμενων ορίων (MRLs) για νεονικοτινοειδή και άλλες επίμαχες δραστικές ουσίες
- Ενισχυμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για τις μυκοτοξίνες, με πιθανή θέσπιση νέων ορίων για την ωχρατοξίνη Α σε προϊόντα όπως τα αποξηραμένα σύκα
- Προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, καθώς τα πρότυπα επιμόλυνσης μεταβάλλονται με την αύξηση της θερμοκρασίας
- Ψηφιοποίηση της ιχνηλασιμότητας, μέσω blockchain και QR codes, που συνδέουν τις γεωργικές πρακτικές στο επίπεδο του αγροκτήματος με το τελικό προϊόν στο ράφι
Ο αγροδιατροφικός τομέας θα πρέπει να αναμένει ότι οι απαιτήσεις συμμόρφωσης θα συνεχίσουν να εντείνονται. Οι επενδύσεις σε εργαστηριακές υποδομές, τεχνολογίες γεωργίας ακριβείας και εναλλακτικά συστήματα φυτοπροστασίας αποτελούν πλέον βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της πρόσβασης στις αγορές και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών σε ένα ολοένα και πιο αυστηρό ρυθμιστικό περιβάλλον.
