Εβδομαδιαία επισκόπηση των ανακλήσεων με μια ματιά
Η δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου 2025 έφερε ένα νέο κύμα προειδοποιήσεων για την ασφάλεια τροφίμων σε όλη την Ευρώπη, με 97 ανακλήσεις τροφίμων να καταγράφονται στη βάση δεδομένων του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (RASFF) της ΕΕ. Τα νωπά προϊόντα κυριάρχησαν στο τοπίο των ανακλήσεων, αντιπροσωπεύοντας το 28,9% όλων των ειδοποιήσεων – ένα σαφές μήνυμα ότι οι αγροτικοί παραγωγοί και οι χονδρέμποροι πρέπει να παραμένουν σε επαγρύπνηση.
Κύρια συμπεράσματα από την Εβδομάδα 37:
- 28 ανακλήσεις νωπών προϊόντων (φρούτα, λαχανικά, βότανα και δημητριακά)
- Η Τουρκία ξεχώρισε ως η πιο επικίνδυνη χώρα προέλευσης με 12 ανακλήσεις
- Τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων ευθύνονταν για το 64% των ανακλήσεων νωπών προϊόντων, με κυριότερο το απαγορευμένο chlorpyrifos.
- Μυκοτοξίνες εντοπίστηκαν σε αποξηραμένα φρούτα από τη Μεσόγειο
- Μικροβιολογικοί κίνδυνοι καταγράφηκαν σε φυλλώδη λαχανικά και έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα
Τα δεδομένα δείχνουν ότι, αν και η ΕΕ διατηρεί ένα από τα αυστηρότερα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων παγκοσμίως, οι κίνδυνοι επιμόλυνσης εξακολουθούν να υφίστανται στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, με το 84% των ειδοποιήσεων να αφορά προϊόντα εκτός ΕΕ.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (εβδομάδα 37)
Τα νωπά προϊόντα (φρούτα και λαχανικά) είχαν τις περισσότερες ανακλήσεις, αλλά το σύνολο των ειδοποιήσεων δείχνει ότι οι κίνδυνοι είναι διαφοροποιημένοι:
- Νωπά προϊόντα: 28 ανακλήσεις (28,9%)
- Ξηροί καρποί και σπόροι: 11 ανακλήσεις (11,3%)
- Ψάρια και θαλασσινά: 7 ανακλήσεις
- Κρέας και πουλερικά: 9 ανακλήσεις
Ο αυξημένςο αριθμός ανακλήσεων στα νωπά προϊόντα αντανακλά την ευπάθειά τους, αλλά και τους εντατικούς ελέγχους που γίνονται στα σύνορα της ΕΕ.
Συμπληρώματα διατροφής και εμπλουτισμένα τρόφιμα είχαν 6 ανακλήσεις, κυρίως λόγω μη δηλωμένων συστατικών και λανθασμένης επισήμανσης. Δημητριακά και αρτοσκευάσματα κατέγραψαν 4 ειδοποιήσεις, με κύριες αιτίες τις μυκοτοξίνες και την παρουσία ξένων σωμάτων.
Γενικό συμπέρασμα: τα ευπαθή και τα ελαφρώς επεξεργασμένα τρόφιμα παρουσιάζουν τον υψηλότερο κίνδυνο, ειδικά όταν προέρχονται από περιοχές με επισφαλή πρότυπα ασφάλειας.
Ανακλήσεις νωπών προϊόντων στην Ευρώπη
Οι ειδοποιήσεις της Εβδομάδας 37 υποδεικνύουν μια ανησυχητική εικόνα για παραγωγούς και αγοραστές. Οι παραβάσεις για χρήση απογορευμένων φυτοφαρμάκων κυριάρχησαν, αντιπροσωπεύοντας 18 από τις 28 ανακλήσεις. Ουσίες όπως το chlorpyrifos – απαγορευμένο στην ΕΕ από το 2020 – εξακολουθούν να εντοπίζονται σε εισαγόμενα φρούτα και λαχανικά.
Η Τουρκία ξεχώρισε ως η κύρια ανησυχία, με 9 σχετικές ειδοποιήσεις σε αμπελόφυλλα, αχλάδια, αποξηραμένα σύκα και πιπεριές. Οι επαναλαμβανόμενες παραβάσεις δείχνουν συστημικά προβλήματα συμμόρφωσης και όχι μεμονωμένα περιστατικά.
Η μόλυνση από μυκοτοξίνες αποτέλεσε τον δεύτερο σημαντικότερο κίνδυνο, κυρίως από ωχρατοξίνη Α σε αποξηραμένα σύκα και μούρα από την Τουρκία. Οι τοξίνες αυτές ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και αποκαλύπτουν ελλείψεις στη μετασυλλεκτική διαχείριση και αποθήκευση.
Η μικροβιολογική επιμόλυνση, αν και λιγότερο συχνή, εντοπίστηκε σε έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα όπως φυλλώδη λαχανικά από την Ιρλανδία, όπου ανιχνεύθηκε Listeria monocytogenes. Ο παθογόνος αυτός μικροοργανισμός ευδοκιμεί σε περιβάλλοντα περιβάλλονται με υψηλή υγρασία και αντέχει την ψύξη, καθιστώντας τον ιδιαίτερα επικίνδυνο για κομμένα νωπά προϊόντα.
Η συγκέντρωση τέτοιων περιστατικών σε συγκεκριμένες χώρες δείχνει αδυναμίες στην εποπτεία των εφοδιαστικών αλυσίδων, ειδικά σε περιόδους αιχμής.
Αναλυτικός κατάλογος ανακλήσεων φρούτων και λαχανικών στην Ευρώπη
Φρούτα:
- Μπανάνες (Περού): chlorpyrifos
- Μπανάνες (Φιλιππίνες): ορυκτέλαιο
- Χουρμάδες (Χονγκ Κονγκ): ανθρακινόνη
- Πιτάγια/Dragon fruit (Βιετνάμ): διθειοκαρβαμιδικά
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): ωχρατοξίνη Α
- Αποξηραμένα μούρα μουριάς (Τουρκία): ωχρατοξίνη Α
- Λάιμ (Βραζιλία): χλωρπυριφός
- Μάνγκο (Αίγυπτος): clothianidin
- Ροδάκινα (Ιορδανία): bifenazate
- Αχλάδια (Τουρκία): cypermethrin
- Ανανάς (Παναμάς): chlorpyrifos
- Σμέουρα (Ουκρανία): folpet
Λαχανικά
- Φασολάκια (Μπενίν): chlorpyrifos
- Φασολάκια (Κένυα): bifenthrin
- Αμπελόφυλλα (Τουρκία): acetamiprid
- Φυλλώδη λαχανικά (Ιρλανδία): Listeria monocytogenes
- Μικτά λαχανικά (Βέλγιο): θέμα ασφάλειας/μόλυνσης
- Πιπεριές (Τουρκία): spirotetramat
- Πιπεριές (Ταϊλάνδη): acetamiprid
- Ντομάτες (Μαρόκο): θέμα ασφάλειας/μόλυνσης
- Ντομάτες (Τουρκία): indoxacarb
Βότανα και Μπαχαρικά
- Μαϊντανός (Αίγυπτος): πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs)
- Αποξηραμένο δεντρολίβανο (Ισπανία): Salmonella
- Μείγμα μπαχαρικών (Κίνα): μόλυβδος και ορυκτέλαιο
Δημητριακά
- Ρύζι (Ιταλία): ξένα σώματα (πέτρες)
- Πίτουρο σιταριού (Ολλανδία): κάδμιο
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες προέλευσης με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (εβδομάδα 37)
Η γεωγραφική κατανομή των παραβιάσεων στην ασφάλεια τροφίμων αποκαλύπτει σταθερά μοτίβα, που αντανακλούν αφενός τις γεωργικές πρακτικές που εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο και αφετέρου το επίπεδο ελέγχου και εφαρμογής των κανονισμών.
Η Τουρκία κατέγραψε 12 ανακλήσεις (12,4%) και αναδεικνύεται ως ο υψηλότερου κινδύνου προμηθευτής για την Ευρώπη. Οι σημαντικότερες παραβιάσεις αφορούσαν μυκοτοξίνες σε αποξηραμένα φρούτα και υπερβάσεις υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε φρέσκα λαχανικά.
Οι εσωτερικές παραβιάσεις στην ΕΕ ήταν λιγότερες ανά χώρα. Η Ολλανδία ευθύνεται για 9 ανακλήσεις (9,3%), κυρίως λόγω του ότι είναι το επίκεντρο διέλευσης πολλών προϊόντων και όχι ως παραγωγός. Αυτό το στοιχείο υπογραμμίζει την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών συστημάτων ελέγχου σε σύγκριση με τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Το Βέλγιο, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία κατέγραψαν από 4 περιστατικά η καθεμία, τα οποία συνδέονται κυρίως με τη μεταποίηση και όχι με την πρωτογενή παραγωγή.
Το Ιράν παρουσίασε 5 ανακλήσεις (5,2%), όλες λόγω αφλατοξινών σε φιστίκια. Η επαναλαμβανόμενη αυτή εικόνα δείχνει βαθύτερα προβλήματα στη μετασυλλεκτική διαχείριση και στις συνθήκες αποθήκευσης των ξηρών καρπών.
Οι 4 παραβιάσεις που καταγράφηκαν στην Ουκρανία σχετίζονται με το chlorpyrifos σε αφεψήματα βοτάνων και folpet σε κατεψυγμένα σμέουρα. Τα περιστατικά αυτά αντικατοπτρίζουν την περιορισμένη πρόσβαση της χώρας σε εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά της ΕΕ και σε τεχνική υποστήριξη, λόγω των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα.
Από την Ασία, η Ταϊλάνδη, η Κίνα και οι Φιλιππίνες κατέγραψαν ανακλήσεις. Ενδεικτικά, βρέθηκε ορυκτέλαιο σε τσιπς μπανάνας από τις Φιλιππίνες και μόλυβδος σε μίγματα μπαχαρικών από την Κίνα — προβλήματα που συνδέονται κυρίως με τη βιομηχανική επεξεργασία και όχι με το πρωτογενές στάδιο παραγωγής.
Παρά τους περιορισμένους όγκους εξαγωγών, αφρικανικές χώρες κατέγραψαν ανησυχητικές παραβάσεις. Στην Αίγυπτο εντοπίστηκαν αφλατοξίνες σε αραχίδες και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs) σε μαϊντανό, ενώ στο Σουδάν το σουσάμι στερούνταν των απαραίτητων πιστοποιήσεων. Τα περιστατικά αυτά αντικατοπτρίζουν τα κενά στις υποδομές ασφάλειας τροφίμων των αναπτυσσόμενων οικονομιών.
Στη Λατινική Αμερική, οι περισσότερες παραβιάσεις συνδέθηκαν με τη χρήση απαγορευμένων φυτοφαρμάκων. Η Βραζιλία, ο Παναμάς και το Περού κατέγραψαν ανιχνεύσεις chlorpyrifos , γεγονός που δείχνει ελλιπή συμμόρφωση ή ανεπαρκή επιβολή των κανονισμών της ΕΕ στις συγκεκριμένες εξαγωγικές περιοχές.
Τι λέει η ομάδα ειδικών του Wikifarmer για αυτή την εβδομάδα;
1. Διαχείριση των κινδύνων σε επίπεδο παραγωγής
Τα δεδομένα της Εβδομάδας 37 επιβεβαιώνουν τρεις κρίσιμες τάσεις που οι παραγωγοί και οι αγοραστές οφείλουν να αντιμετωπίσουν άμεσα.
Πρώτον, οι αποτυχίες συμμόρφωσης σε θέματα φυτοφαρμάκων συνεχίζουν να ταλαιπωρούν το διεθνές εμπόριο, με απαγορευμένες ουσίες όπως το chlorpyrifos να εμφανίζονται επανειλημμένα σε εισαγόμενα προϊόντα. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι πολλοί καλλιεργητές είτε αγνοούν τους κανονισμούς της ΕΕ είτε εξακολουθούν να εφαρμόζουν ξεπερασμένα πρωτόκολλα φυτοπροστασίας.
Για τους παραγωγούς: Οι επαναλαμβανόμενες παραβάσεις με χλωρπυριφός αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη μετάβασης σε προγράμματα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Εχθρών και Ασθενειών (IPM). Οι καλλιεργητές που εξάγουν στις αγορές της ΕΕ πρέπει να επενδύσουν σε εγκεκριμένες εναλλακτικές λύσεις και να διενεργούν τακτικούς ελέγχους υπολειμμάτων πριν τη συγκομιδή. Το κόστος της μη συμμόρφωσης υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος της πρόληψης.
2. Εφοδιαστική αλυσίδα
Η κυριαρχία της Τουρκίας στα στατιστικά των ανακλήσεων συνιστά ταυτόχρονα κίνδυνο αλλά και πρόκληση που σχετίζεται με την εποχικότητα της μεταποίησης. Πολλές παραβάσεις σημειώθηκαν κατά τις περιόδους αιχμής της συγκομιδής, όταν οι μεταποιητικές μονάδες λειτουργούν στο μέγιστο της δυναμικότητάς τους, γεγονός που μπορεί να υπονομεύσει τα πρωτόκολλα ποιοτικού ελέγχου.
Για τους αγοραστές: Η διαφοροποίηση των χωρών προέλευσης και η ενσωμάτωση εποχικών παραμέτρων κινδύνου στους ελέγχους προμηθευτών μπορούν να μειώσουν την έκθεση. Συνιστάται επίσης αύξηση της συχνότητας επιθεωρήσεων στους Τούρκους προμηθευτές την περίοδο Ιουλίου–Σεπτεμβρίου, όταν η πίεση στα συστήματα επεξεργασίας είναι μεγαλύτερη.
3. Ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών ασφάλειας τροφίμων
Η εμφάνιση λύσεων ψηφιακής ιχνηλασιμότητας και μοντέλων πρόβλεψης κινδύνου προσφέρει νέες δυνατότητες πρόληψης περιστατικών μόλυνσης πριν φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα. Επιχειρήσεις που επενδύουν σε αλυσίδες εφοδιασμού με τεχνολογία blockchain αναφέρουν ταχύτερη ανταπόκριση στις ανακλήσεις (κατά 40%) και βελτιωμένη συμμόρφωση με τους κανονισμούς.
Προοπτικές της αγοράς
Αναμένεται αυξημένος έλεγχος στις εισαγωγές τουρκικών προϊόντων μέχρι το τέλος του 2025. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει αύξηση 12% στις ειδοποιήσεις RASFF, δείχνοντας ενισχυμένη εποπτεία. Οι αγοραστές θα πρέπει να προετοιμαστούν για πιθανές διαταραχές στην προσφορά και για διακυμάνσεις τιμών σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.
Η επαναλαμβανόμενη φύση αυτών των παραβιάσεων καταδεικνύει την ανάγκη για συστημικές βελτιώσεις στη διαχείριση της ασφάλειας τροφίμων σε πολλαπλές εφοδιαστικές αλυσίδες, ιδιαίτερα σε χώρες με αναπτυσσόμενους εξαγωγικούς γεωργικούς τομείς.
