Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Η δεύτερη εβδομάδα του Ιανουαρίου σηματοδότησε την πλήρη επανεκκίνηση των μηχανισμών ασφάλειας τροφίμων στην Ευρώπη. Στο διάστημα από τις 5 έως τις 11 Ιανουαρίου, το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές επεξεργάστηκε 68 ειδοποιήσεις, αριθμός αυξημένος κατά 17% σε σύγκριση με την προηγούμενη εβδομάδα. Ωστόσο, η αύξηση στον όγκο των ειδοποιήσεων αποτυπώνει μόνο ένα μέρος της εικόνας.
Η εβδομάδα αυτή ανέδειξε κάτι πιο ουσιαστικό από τους απλούς αριθμούς: μια σαφή μετατόπιση στο είδος των κινδύνων που εμφανίζονται. Παρότι οι ειδοποιήσεις που αφορούσαν φρέσκα προϊόντα παρουσίασαν μικρή υποχώρηση, το φάσμα των κινδύνων διευρύνθηκε. Τα περιστατικά μικροβιακής επιμόλυνσης αυξήθηκαν αισθητά, βιομηχανικοί ρύποι εντοπίστηκαν σε κατηγορίες προϊόντων όπου σπάνια εμφανίζονται, ενώ παραβάσεις κανονιστικής συμμόρφωσης αποκάλυψαν αδυναμίες στα συστήματα ιχνηλασιμότητας, συχνά σε διεθνής αλυσίδες εφοδιασμού.
Τα βασικά ευρήματα με μια ματιά
Η εικόνα των ειδοποιήσεων της εβδομάδας δείχνει έναν συνδυασμό γνώριμων προβλημάτων και νέων σημείων πίεσης στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας τροφίμων.
- 68 συνολικές ανακλήσεις, καταγράφοντας αύξηση 17% σε εβδομαδιαία βάση
- Τα φρούτα και τα λαχανικά παρέμειναν η πιο επηρεασμένη κατηγορία, με 14 ειδοποιήσεις (21,9% του συνόλου), ενώ ακολούθησαν τα δημητριακά και τα προϊόντα αρτοποιίας με 10 περιστατικά.
- Ξεχώρισε η εμφάνιση πέντε ειδοποιήσεων για βρεφικό γάλα σε σκόνη σε Ελβετία, Ισπανία και Γερμανία, που συνδέθηκαν με επιμόλυνση από τοξίνη cereulide, η οποία αποδόθηκε σε παρτίδες αραχιδονικού οξέος (ARA), λιπαρού οξέος που χρησιμοποιείται ως λειτουργικό συστατικό σε βρεφικά σκευάσματα.
- Επαναλαμβανόμενα περιστατικά Salmonella σε τρεις χώρες: Ρουμανία (δύο ειδοποιήσεις σε προϊόντα πουλερικών), Γερμανία (χοιρινό κρέας) και Ινδία (φυτικά υποκατάστατα κρέατος).
- Διοξείδιο του τιτανίου (E171), ουσία που έχει απαγορευτεί στα τρόφιμα στην ΕΕ από τον Αύγουστο του 2022, εντοπίστηκε σε εισαγόμενα προϊόντα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 2)
Τα φρέσκα προϊόντα συνέχισαν να βρίσκονται στην κορυφή των εβδομαδιαίων ειδοποιήσεων, ωστόσο αυτή την εβδομάδα η εικόνα διαφοροποιήθηκε αισθητά. Η κρίση που προέκυψε στο βρεφικό γάλα σε σκόνη έφερε τα διαιτητικά τρόφιμα στο προσκήνιο με τρόπο που σπάνια παρατηρείται, μετατοπίζοντας προσωρινά την προσοχή από το νωπό προϊόν.
Φρέσκα και νωπά προϊόντα
Οι ειδοποιήσεις για φρέσκα προϊόντα συγκεντρώθηκαν σε τρεις γνώριμες κατηγορίες κινδύνου:
1) Αποξηραμένα φρούτα (κυρίως σύκα) και μυκοτοξίνες
Η επαναλαμβανόμενη ανίχνευση ωχρατοξίνης Α σε αποξηραμένα σύκα δείχνει προβλήματα στον έλεγχο της αποθήκευσης και της ξήρανσης, τα οποία τείνουν να εμφανίζονται σε συνθήκες υψηλής υγρασίας ή ανεπαρκούς ελέγχου. Όταν το ίδιο προϊόν εμφανίζεται πολλές φορές μέσα στην ίδια εβδομάδα, συνήθως σημαίνει ότι οι αρχές γνωρίζουν ήδη πού να εστιάσουν και οι έλεγχοι στα συγκεκριμένα φορτία είναι στοχευμένοι.
2) Χειμερινά λαχανικά και χρήση φυτοπροστατευτικών
Εσπεριδοειδή και λαχανικά ανακλήθηκαν για μη εγκεκριμένες δραστικές ουσίες ή για υψηλά επίπεδα υπολειμμάτων. Για τους αγοραστές, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στο ίδιο το υπόλειμμα. Οι καθυστερήσεις στα σύνορα, οι απορρίψεις φορτίων και η ανάγκη αλλαγής προμηθευτών μέσα σε μια περίοδο περιορισμένης χειμερινής προσφοράς δημιουργούν σοβαρές εμπορικές αναταράξεις.
3) Ζητήματα επεξεργασίας και επισήμανσης σε προϊόντα φυτικής προέλευσης
Περιστατικά όπως κατεψυγμένο σπανάκι με ξένα σώματα ή αποξηραμένα φρούτα με προβλήματα στα θειώδη, είτε λόγω ελλιπούς επισήμανσης είτε λόγω υπέρβασης ορίων, υπενθυμίζουν ότι ο κίνδυνος στα προϊόντα φυτικής προέλευσης δεν αφορά μόνο τη χρήση φυτοπροστατευτικών. Αφορά επίσης τη διαλογή, τη συσκευασία και την πειθαρχία στην τεκμηρίωση.\
πλήρης κατάλογος ανακλήσεων νωπών και μεταποιημένων προϊόντων
φρούτα και λαχανικά
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): Ωχρατοξίνη Α [4 ξεχωριστές παρτίδες], αφλατοξίνη B1, συνολικές αφλατοξίνες, τεναζονικό οξύ
- Πορτοκάλια (Ισπανία): chlorpyrifos-methyl
- Σπανάκι, κατεψυγμένο (Βέλγιο): Πλαστικά ξένα σώματα
- Μελιτζάνες (Τουρκία): formetanate
- Ρόδια (Συρία): chlorpyrifos, cypermethrin
- Βερίκοκα, αποξηραμένα (Ουζμπεκιστάν): Διοξείδιο του θείου (μη δηλωμένο αλλεργιογόνο)
- Βερίκοκα, αποξηραμένα με κουκούτσι (Αφγανιστάν): Διοξείδιο του θείου (υπέρβαση ορίων)
- Παντζάρια, τουρσί (Συρία): Rhodamine B (μη εγκεκριμένη χρωστική)
- Κομπόστα δαμάσκηνου (Ουγγαρία): Αυξημένο υδροκυανικό οξύ (7,4 mg/kg)
Προϊόντα δημητριακών
- Αλεύρι σίτου (Ιταλία): Εσφαλμένη επισήμανση αλλεργιογόνου γλουτένης
- Δημητριακά πρωινού (Λιθουανία): Μεταλλικά ρινίσματα (ξένα σώματα)
- Λιναρόσπορος (Γαλλία): Κάδμιο
- Καλαμπόκι σε κόκκους, βιολογικό (Γαλλία): Ζεαραλενόνη
- Βάφλες (Ρωσία): Διοξείδιο του τιτανίου (E171)
- Πολέντα (Ιταλία): ΓΤΟ πάνω από τα επιτρεπτά όρια
- Γλουτένη σίτου (Βέλγιο): Ωχρατοξίνη Α
Βότανα και μπαχαρικά
- Πάπρικα σε σκόνη (Κίνα): Έλλειψη απαιτούμενων εισαγωγικών ελέγχων
- Κύμινο σε σκόνη (Ινδία): tolfenpyrad
- Μείγμα μπαχαρικών biryani (Ινδία): Αιθυλενοξείδιο
- Μείγματα μπαχαρικών (Ηνωμένες Πολιτείες): Αιθυλενοξείδιο, αρωματικοί υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων (MOAH)
Ξηροί καρποί και σπόροι
- Φιστίκια (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα): Αφλατοξίνη B1, συνολικές αφλατοξίνες
- Αραχίδες (Ηνωμένες Πολιτείες): Αφλατοξίνη B1, συνολικές αφλατοξίνες
- Σπόροι σησαμιού (Σουδάν): Απουσία επίσημων πιστοποιητικών
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 2)
Ο χάρτης των ανακλήσεων αυτής της εβδομάδας αλλάζει αισθητά, ανάλογα με το αν κάποιος εστιάζει αποκλειστικά στα φρέσκα προϊόντα ή εξετάζει συνολικά την αγορά τροφίμων.
Φρέσκα προϊόντα
Στα φρέσκα προϊόντα, η Τουρκία συγκέντρωσε 6 από τις 14 ειδοποιήσεις. Αυτό οφείλεται κυρίως στα αποξηραμένα σύκα και τις μυκοτοξίνες, ενώ καταγράφηκε και ένα περιστατικό υπέρβασης ορίου φυτοπροστατευτικής ουσίας σε μελιτζάνα.
Η Συρία εμφανίστηκε δύο φορές για φρέσκα προϊόντα: μία για υπολείμματα φυτοπροστατευτικών σε ρόδια και μία για μη εγκεκριμένη χρωστική ουσία σε τουρσί παντζάρια.
Η Ισπανία και το Βέλγιο υπενθύμισαν ότι η εσωτερική τροφοδοσία της ΕΕ δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους. Στην Ισπανία, πορτοκάλια επισημάνθηκαν για μη εγκεκριμένη δραστική ουσία, ενώ στο Βέλγιο κατεψυγμένο σπανάκι ανακλήθηκε λόγω παρουσίας ξένων σωμάτων.
Όλες οι κατηγορίες τροφίμων
Όταν εξεταστεί το σύνολο της αγοράς, η εικόνα διαφοροποιείται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκέντρωσαν τις περισσότερες ειδοποιήσεις (7), κυρίως σε κατηγορίες προϊόντων αυξημένου ρίσκου, όπως συμπληρώματα διατροφής, μεταποιημένα τρόφιμα, και όχι σε προϊόντα πρωτογενούς παραγωγής.
Η Ιταλία ακολούθησε με 6 ειδοποιήσεις, που αφορούσαν συνδυασμό προβλημάτων επισήμανσης, ρύπων και ζωικών προϊόντων. Η περίπτωση αυτή δείχνει πώς ζητήματα επεξεργασίας μπορούν να οδηγήσουν σε ανακλήσεις, ακόμη και όταν η πρώτη ύλη δεν αποτελεί την κύρια πηγή του προβλήματος.
Η Κίνα κατέγραψε 5 ανακλήσεις, οι οποίες σχετίζονταν κυρίως με ζητήματα συσκευασίας, μετανάστευσης ουσιών ή ελλιπούς τεκμηρίωσης, καθώς και μία περίπτωση χημικής επιμόλυνσης σε προϊόν τσαγιού.
Τι πρέπει να κρατήσουν παραγωγοί και αγοραστές
Η εβδομάδα αυτή ανέδειξε ένα πιο σύνθετο τοπίο κινδύνων σε σχέση με την προηγούμενη. Οι ειδοποιήσεις στα φρέσκα προϊόντα μειώθηκαν, όμως οι ανιχνεύσεις παθογόνων αυξήθηκαν απότομα. Οι μυκοτοξίνες παρέμειναν διαδεδομένες, ενώ η επιμόλυνση βρεφικού γάλακτος σε σκόνη κυριάρχησε στη δημόσια συζήτηση. Παράλληλα, μη εγκεκριμένα πρόσθετα εμφανίστηκαν σε προϊόντα αρτοποιίας από ανεπτυγμένες αγορές, ενώ φαρμακευτικές ουσίες εντοπίστηκαν σε συμπληρώματα που προωθούνται ως «φυσικά».
Για τους αγοραστές φρέσκων προϊόντων, το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: δεν αρκεί ένα σύστημα ελέγχου που επικεντρώνεται σε έναν μόνο κίνδυνο. Τα δεδομένα της εβδομάδας κατανέμονται σχεδόν ισομερώς μεταξύ μυκοτοξινών, υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών και μικροβιολογικών προβλημάτων. Μια στρατηγική προμηθειών που εστιάζει αποκλειστικά στα φυτοφάρμακα ή μόνο στους παθογόνους μικροοργανισμούς αφήνει εκτός ελέγχου ένα σημαντικό μέρος των παραγόντων που τελικά οδηγούν σε ενέργειες σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
