Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Οι πρώτες ημέρες ενός νέου έτους είναι συνήθως ήσυχες. Τα λιμάνια επανέρχονται σταδιακά σε πλήρη λειτουργία, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί επιστρέφουν στους κανονικούς ρυθμούς και οι εφοδιαστικές αλυσίδες αρχίζουν ξανά να κινούνται μετά την περίοδο των εορτών. Ωστόσο, στο διάστημα από τις 29 Δεκεμβρίου έως τις 4 Ιανουαρίου, το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας τροφίμων παρέμεινε δραστήριο.
Μέσα σε μία μόλις εβδομάδα καταγράφηκαν 58 ειδοποιήσεις στο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές. Μεμονωμένα, πρόκειται για περιστατικά που δύσκολα συνδέονται μεταξύ τους. Όταν όμως εξεταστούν ως σύνολο, σκιαγραφούν ένα γνώριμο μοτίβο: τα σημεία όπου συγκεντρώνεται η πίεση στο διεθνές εμπόριο τροφίμων και τα σημεία όπου αυτή η πίεση μετατρέπεται σε αστοχίες.
Η εβδομάδα αυτή δεν σημαδεύτηκε από εκτεταμένες μικροβιολογικές κρίσεις. Αντίθετα, οι ανακλήσεις προέκυψαν κυρίως από χημικούς κινδύνους, ελλείψεις στη συμμόρφωση και στην τεκμηρίωση, τις επιπτώσεις των καιρικών συνθηκών, καθώς και από σύνθετες εφοδιαστικές αλυσίδες, όπου το περιθώριο λάθους είναι εξαιρετικά περιορισμένο.
Τα βασικά ευρήματα με μια ματιά
Τα δεδομένα της πρώτης εβδομάδας του έτους αποτυπώνουν τη συνέχιση προκλήσεων στον τομέα της ασφάλειας τροφίμων:
- 58 συνολικές ανακλήσεις σε τρόφιμα και ζωοτροφές
- Φρούτα και λαχανικά στην πρώτη θέση, με 16 ειδοποιήσεις (27,6% του συνόλου)
- Χημικοί κίνδυνοι κυριάρχησαν, με μυκοτοξίνες και υπολείμματα φυτοπροστατευτικών να αντιστοιχούν στο 57% των ειδοποιήσεων
- Η Τουρκία κατέγραψε 9 ειδοποιήσεις, εκ των οποίων οι 7 αφορούσαν αποξηραμένα σύκα με μυκοτοξίνες
- Απαγορευμένες δραστικές ουσίες παραμένουν παρούσες: το chlorpyrifos εμφανίστηκε σε 4 διαφορετικές ειδοποιήσεις, παρά την απαγόρευσή του στην ΕΕ από το 2020
- Έξι χώρες συγκέντρωσαν το 40% των ειδοποιήσεων: Τουρκία, Ινδία, Αίγυπτος, Βέλγιο, Κίνα και Ισπανία
Όταν οι ίδιες χώρες και τα ίδια προϊόντα εμφανίζονται ξανά και ξανά στις ειδοποιήσεις, γίνεται σαφές πού εντοπίζονται τα αδύναμα σημεία στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 1)
Φρέσκα και νωπά προϊόντα
Η χρονιά ξεκίνησε με τα φρέσκα προϊόντα στο επίκεντρο των ανακλήσεων. Φρούτα και λαχανικά κατέγραψαν 16 ειδοποιήσεις και βρέθηκαν στο επίκεντρο των ελέγχων. Οι αυξημένοι όγκοι εισαγωγών στη διάρκεια του χειμώνα, σε συνδυασμό με τους αυστηρούς ελέγχους στα σύνορα, σημαίνουν ότι τα ευπαθή προϊόντα βρίσκονται υπό έντονη επιτήρηση σε όλη τη διαδρομή, από τη συγκομιδή έως τη μεταφορά.
Φρούτα και λαχανικά
Τα αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία αναδείχθηκαν στο πιο προβληματικό προϊόν της εβδομάδας, με πολλαπλές ειδοποιήσεις για αφλατοξίνη Β1, ολικές αφλατοξίνες και ωχρατοξίνη Α. Το μοτίβο αυτό δεν είναι καινούργιο, αλλά εντάσσεται σε μια πρόκληση δεκαετιών για τους Τούρκους εξαγωγείς, οι οποίοι καλύπτουν περίπου το 60% της παγκόσμιας παραγωγής αποξηραμένων σύκων. Παρά τα προγράμματα ελέγχου και το σύστημα καταστροφής φορτίων που οδήγησε στην απόρριψη 1.500 τόνων την περίοδο 2024/25, η επιμόλυνση από μυκοτοξίνες συνεχίζει να εμφανίζεται. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες κατά τη συγκομιδή, και ειδικά οι βροχοπτώσεις στις κρίσιμες φάσεις της ξήρανσης, ενισχύουν την ανάπτυξη μυκήτων και τον σχηματισμό τοξινών.
Φράουλες από την Αίγυπτο βρέθηκαν θετικές σε oxamyl, ένα καρβαμιδικό εντομοκτόνο που έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω νευροτοξικών και καρκινογόνων ιδιοτήτων. Τα ποσοστά ανίχνευσης φυτοπροστατευτικών στις αιγυπτιακές φράουλες έχουν αυξηθεί απότομα, από 63% το 2022 σε πάνω από 90% την περίοδο 2023–2024. Η εξέλιξη αυτή δείχνει αυξημένη εξάρτηση από χημικά μέσα σε συστήματα παραγωγής που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ποιότητας των εξαγωγών, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν έντονες πιέσεις από εχθρούς και ασθένειες.
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και σε άλλες περιπτώσεις φρέσκων προϊόντων. Πράσινα φασόλια από την Κένυα, πιπεριές από την Τουρκία και dragon fruit από το Βιετνάμ εντοπίστηκαν με υπολείμματα φυτοπροστατευτικών. Η περίπτωση του βιετναμέζικου dragon fruit περιλάμβανε περισσότερες από μία δραστικές ουσίες, αναδεικνύοντας την αυξανόμενη ανησυχία γύρω από τη συνδυασμένη έκθεση σε πολλαπλά υπολείμματα.
Δημητριακά
Στην κατηγορία των δημητριακών και των προϊόντων αρτοποιίας καταγράφηκαν έξι ανακλήσεις. Κινόα από την Ισπανία επισημάνθηκε για παρουσία αιθυλενοξειδίου, ενός απολυμαντικού αερίου που έχει απαγορευτεί στην ΕΕ, ενώ ρύζι από την Ινδία περιείχε υπολείμματα thiamethoxam.
Πλήρης λίστα ανακλήσεων νωπών προϊόντων
Φρούτα και λαχανικά
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): αφλατοξίνη Β1, ολικές αφλατοξίνες, ωχρατοξίνη Α
- Φράουλες (Αίγυπτος): oxamyl
- Μελιτζάνες (Μπουρκίνα Φάσο): chlorpyrifos
- Σταφύλια λευκά άσπερμα (Μολδαβία): acetamiprid
- Dragon fruit (Βιετνάμ): chlorfenapyr, iprodione
- Πράσινα φασόλια (Κένυα): hexaconazole
- Πιπεριές νωπές (Τουρκία): fosthiazate, flonicamid
- Τρούφες νωπές (Κίνα): κάδμιο
- Σπανάκι κατεψυγμένο, φύλλο (Βέλγιο): oxamyl
Προϊόντα δημητριακών
- Κινόα (Ισπανία): αιθυλενοξείδιο
- Ρύζι (Ινδία): thiamethoxam
Βότανα και μπαχαρικά
- Σπόροι μάραθου (Αίγυπτος): chlorpyrifos-ethyl
- Ρίγανη αποξηραμένη (Τουρκία): αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης
Ηηροί καρποί και σπόροι
- Φιστίκια ακαθάριστα (Ιράν): αφλατοξίνη Β1, ολικές αφλατοξίνες
- Αραχίδες (Αργεντινή): αφλατοξίνη Β1, ολικές αφλατοξίνες
- Μοσχοκάρυδο (Ινδία): αφλατοξίνες
- Πυρήνες βερίκοκου (Αφγανιστάν): κυανίδιο
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 1)
Κατά την πρώτη εβδομάδα του 2026, μόλις έξι χώρες συγκέντρωσαν περίπου το 40% όλων των ειδοποιήσεων. Οι αναφορές δεν κατανέμονταν ομοιόμορφα. Αντίθετα, κάθε χώρα παρουσίασε ένα σαφές και επαναλαμβανόμενο προφίλ κινδύνου.
Η Τουρκία βρέθηκε στην κορυφή της λίστας, σχεδόν αποκλειστικά λόγω μυκοτοξινών σε αποξηραμένα σύκα. Επτά από τις εννέα ειδοποιήσεις αφορούσαν αφλατοξίνες και ωχρατοξίνη. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει τον κυρίαρχο ρόλο της χώρας στην παγκόσμια παραγωγή σύκων, αλλά και τα όρια της παραδοσιακής ξήρανσης στον ήλιο όταν οι καιρικές συνθήκες είναι ασταθείς. Παρά τα μακροχρόνια προγράμματα πρόληψης και τις εκτεταμένες καταστροφές προϊόντων, οι υγρές συνθήκες κατά τη συγκομιδή συνεχίζουν να υπονομεύουν τις προσπάθειες ελέγχου.
Η Ινδία ακολούθησε με ένα μείγμα υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών και ζητημάτων συμμόρφωσης. Το chlorpyrifos εμφανίστηκε ξανά σε φύλλα τριγωνέλλας, συχνά σε συνδυασμό με άλλες ουσίες όπως η tricyclazole, ενώ επιπλέον ειδοποιήσεις προήλθαν από ρύζι και μοσχοκάρυδο.
Οι ειδοποιήσεις από την Αίγυπτο ήταν πιο περιορισμένες ως προς το εύρος, αλλά ιδιαίτερα συνεπείς. Όλες αφορούσαν υπολείμματα φυτοπροστατευτικών, κυρίως oxamyl σε φράουλες. Τα ποσοστά ανίχνευσης τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί απότομα, γεγονός που υποδηλώνει εντονότερη χρήση χημικών σε χειμερινά συστήματα παραγωγής που λειτουργούν υπό ισχυρή εξαγωγική πίεση. Από τη στιγμή που μια προέλευση επισημανθεί, τα φορτία της συνήθως υπόκεινται σε αυστηρότερους ελέγχους, αυξάνοντας το κόστος και την αβεβαιότητα τόσο για τους εξαγωγείς όσο και για τους αγοραστές.
Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Βέλγιο και η Ισπανία υπενθύμισαν ότι οι κίνδυνοι για την ασφάλεια τροφίμων δεν περιορίζονται στις εισαγωγές. Το Βέλγιο ανέφερε Listeria σε προϊόντα κρέατος και υπολείμματα σε κατεψυγμένα λαχανικά, ενώ η Ισπανία βρέθηκε αντιμέτωπη με ειδοποιήσεις για Salmonella, αιθυλενοξείδιο και μη δηλωμένα αλλεργιογόνα. Πρόκειται κυρίως για αστοχίες επεξεργασίας και υγιεινής και όχι για προβλήματα πρωτογενούς παραγωγής, όμως η επίδραση στην αγορά είναι η ίδια: ανακλήσεις, απώλεια εμπιστοσύνης και κανονιστικές παρεμβάσεις.
Τέλος, η Κίνα ξεχώρισε για ρύπους βιομηχανικής προέλευσης και όχι για αγροχημικά. Η παρουσία cetrimonium chloride σε πράσινο τσάι και καδμίου σε νωπές τρούφες παραπέμπει σε ελλείψεις υγιεινής κατά την επεξεργασία και σε επιβάρυνση εδαφών κοντά σε βιομηχανικές περιοχές. Για προϊόντα υψηλής αξίας που προωθούνται με έμφαση στην ασφάλεια και την ποιότητα, τέτοια ευρήματα είναι ιδιαίτερα επιζήμια.
Τι δείχνει αυτή η εβδομάδα σε αγοραστές και παραγωγούς
Η εβδομάδα αυτή δεν ήταν κάτι το εξαιρετικό. Και ακριβώς αυτό είναι το ουσιαστικό μήνυμα.
Οι ανακλήσεις δείχνουν πού συγκεντρώνεται η πίεση όταν το εμπόριο επανεκκινεί μετά τις γιορτές: αποξηραμένα προϊόντα ευαίσθητα στις καιρικές συνθήκες, χειμερινά λαχανικά που καλλιεργούνται με έντονη χημική επιβάρυνση, πολύπλοκες εφοδιαστικές αλυσίδες που στηρίζονται σε έγγραφα και διαδικασίες, καθώς και μονάδες επεξεργασίας όπου ένα μικρό λάθος αρκεί για να προκαλέσει μεγάλη ζημιά.
Για τους παραγωγούς, το μήνυμα είναι δύσκολο αλλά ξεκάθαρο. Πρακτικές που μπορεί να γίνονται αποδεκτές στις εγχώριες αγορές συχνά δεν αντέχουν τον έλεγχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τους αγοραστές, η χώρα προέλευσης από μόνη της δεν αποτελεί πλέον επαρκές φίλτρο κινδύνου. Το προϊόν, η εποχή και το σύστημα παραγωγής είναι εξίσου καθοριστικοί παράγοντες.
Η πρώτη εβδομάδα του 2026 δεν έφερε νέους κινδύνους. Υπενθύμισε τους παλιούς, που απλώς περιμένουν ήσυχα το επόμενο φορτίο για να εμφανιστούν ξανά.
