Τα πιο πρόσφατα δεδομένα του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) για την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου 2025 δείχνουν ανησυχητικές εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας τροφίμων. Συνολικά καταγράφηκαν 103 ειδοποιήσεις για μη ασφαλή τρόφιμα από τις 21 έως τις 27 Ιουλίου, με τα φρέσκα προϊόντα να αποτελούν σχεδόν το ένα τέταρτο του συνόλου των ανακλήσεων. Τα δεδομένα υπογραμμίζουν κρίσιμες αδυναμίες στην εφοδιαστική αλυσίδα, τις οποίες οι παραγωγοί και οι αγοραστές χονδρικής οφείλουν να λάβουν σοβαρά υπόψη.
Βασικά σημεία της εβδομάδας
- Σύνολο ανακλήσεων: 103 (ο υψηλότερος αριθμός των τελευταίων μηνών)
- Ανακλήσεις φρέσκων προϊόντων: 23 περιπτώσεις (22,3% του συνόλου)
- Κατηγορία με τις περισσότερες ειδοποιήσεις: Ξηροί καρποί, προϊόντα ξηρών καρπών και σπόροι (16 ανακλήσεις)
- Χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις: ΗΠΑ, Πολωνία και Ισπανία (7, 7 και 6 αντίστοιχα)
- Κύρια αιτία επιμόλυνσης: Αφλατοξίνες σε ξηρούς καρπούς και δημητριακά
- Αναδυόμενος κίνδυνος: Βακτηριακές επιμολύνσεις με αυξητική τάση κατά τους θερινούς μήνες
Πίεση στην αγορά φρέσκων προϊόντων
Η αγορά φρούτων και λαχανικών αντιμετώπισε σοβαρές προκλήσεις την εβδομάδα 30 του έτους, με 15 ανακλήσεις να κατατάσσουν την κατηγορία δεύτερη σε συχνότητα ειδοποιήσεων. Το φαινόμενο συνδέεται με την αύξηση παραβάσεων σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων και βακτηριακές επιμολύνσεις κατά μήκος των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Φρούτα και λαχανικά που ανακλήθηκαν στην Ευρώπη:
- Μπαχαρικά τσίλι (Μπανγκλαντές): υπολείμματα ethion
- Αμπελόφυλλα (Αίγυπτος & Τουρκία): υπολείμματα Azoxystrobin
- Φασολάκια (Κένυα): χρήση μη εγκεκριμένου profenofos
- Ρεβύθια (Βέλγιο): μόλυνση από Listeria monocytogenes
- Ακτινίδια (Χιλή): μη εγκεκριμένη ουσία spirodiclofen
- Λεμόνια (Ισπανία): υπολείμματα μυκητοκτόνου metalaxyl
- Λάιμ (Βραζιλία): παράβαση ορίων chlorpyrifos
- Μάνγκο (Μπανγκλαντές): υπολείμματα carbendazim
- Passion fruit (Κολομβία): μόλυνση από acephate
- Φρέσκα κρεμμύδια (Ιταλία, Ελβετία): μόλυνση από σαλμονέλα
- Παπάγια (Ισημερινός): υπολείμματα methomyl
- Αχλάδια (Τουρκία): υπολείμματα neonicotinoid thiacloprid
Δημητριακά και σιτηρά:
- Κους κους (Γαλλία): μη δηλωμένα αλλεργιογόνα (μαλάκια)
- Ρύζι (Ιταλία): επιμόλυνση από κάδμιο
- Ρύζι (Πακιστάν): πολλαπλά περιστατικά μόλυνσης από αφλατοξίνη B1
- Ρύζι (Πακιστάν): υπολείμματα εντομοκτόνου acetamiprid
Αρωματικά φυτά και μπαχαρικά:
- Κύμινο (Ινδία): υπολείμματα acetamiprid και clothianidin
- Κύμινο (Ισπανία): μόλυνση από Azoxystrobin
- Κάρυ (Ινδία): χρωστική Rhodamine B (μη εγκεκριμένη)
- Μείγμα suya (Νιγηρία): μόλυνση από αφλατοξίνες
- Κουρκουμάς (Ινδία): παραβίαση ορίων chlorpyrifos
Προϊόντα με τις περισσότερες ανακλήσεις
Οι ανακλήσεις αναδεικνύουν σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα στις παγκόσμιες αγροδιατροφικές αλυσίδες. Οι ξηροί καρποί και οι σπόροι συγκέντρωσαν 16 ανακλήσεις(15,5%), κυρίως λόγω επιμόλυνσης από αφλατοξίνες σε ΗΠΑ, Ιράν και Αργεντινή.
Γράφημα 1: Πέντε κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις (Εβδομάδα 29)
Ακολουθούν τα φρούτα και λαχανικά με 15 αναφορές(14,6%) και τα δημητριακά/αρτοσκευάσματα με 9 (8,7%). Συνολικά, αυτές οι τρεις κατηγορίες αντιστοιχούν στο 38,8% όλων των ειδοποιήσεων, ενισχύοντας την ανησυχία για τα βασικά γεωργικά προϊόντα.
Από πού προέρχονται τα προϊόντα που ανακλήθηκαν;
Η γεωγραφική ανάλυση αποτυπώνει μία παγκόσμια εξάπλβση των κινδύνων, που εκτείνεται τόσο σε ανεπτυγμένες όσο και σε αναπτυσσόμενες αγορές.
- ΗΠΑ και Πολωνία σημείωσαν από 7 ειδοποιήσεις (6,8% έκαστη), αμφισβητώντας την αντίληψη ότι η οικονομική ανάπτυξη εξασφαλίζει την ασφάλεια τροφίμων.
- Ισπανία ακολουθεί με 6 (5,8%).
- Ολλανδία, Τουρκία, Γαλλία, Ουκρανία και Ινδία καταγράφουν από 5 ειδοποιήσεις (4,9%).
Γράφημα 2: Πέντε χώρες με τις περισσότερες ανακλήσεις τροφίμων (Εβδομάδα 29)
Περιφερειακή κατανομή:
- ΕΕ: 31 ειδοποιήσεις (30,1%) – με προβλήματα που κυμαίνονται από βακτηριακές μολύνσεις σε μεταποιημένα τρόφιμα μέχρι υπερβάσεις υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε φρέσκα.
- Ασία: 21 ειδοποιήσεις (20,4%) – κυρίως για μόλυνση μπαχαρικών και αφλατοξίνες.
- Αμερική (Βόρεια & Νότια): 18 ειδοποιήσεις (17,5%) – με έμφαση σε αφλατοξίνες σε ξηρούς καρπούς και παραβάσεις φυτοφαρμάκων σε τροπικά φρούτα.
Τάσεις και ανάλυση κινδύνου
Η εβδομαδιαία επισκόπηση κινδύνων αναδεικνύει την αφλατοξίνη ως κυρίαρχη απειλή, με 23 καταγεγραμμένες περιπτώσεις (16,5% των συνολικών κινδύνων). Οι αφλατοξίνες είναι από τα πιο ισχυρά φυσικά καρκινογόνα και αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις.
Άλλοι σημαντικοί κίνδυνοι:
- Μη εγκεκριμένες ουσίες: 16 περιπτώσεις (11,5%) – ένδειξη ανεπαρκούς συμμόρφωσης με τα νομοθετικά πλαίσια της ΕΕ.
- Υπολείμματα φυτοφαρμάκων: 13 περιπτώσεις (9,4%) – κυρίως σε ασιατικά φρέσκα προϊόντα και μπαχαρικά.
- Βακτηριακές μολύνσεις: 16 περιπτώσεις συνολικά, εκ των οποίων 9 από Listeria monocytogenes (6,5%) και 7 από Salmonella spp. (5,0%). Η εποχικότητα δείχνει προβλήματα στη διαχείριση της ψυκτικής αλυσίδας τους θερινούς μήνες.
Επιπτώσεις στην αγορά και την εφοδιαστική αλυσίδα
Οι πολλαπλές ανακλήσεις σε ξηρούς καρπούς, δημητριακά και φρέσκα προϊόντα προκαλεί σημαντικές διαταραχές στην αγροδιατροφική αλυσίδα. Το ρύζι από το Πακιστάν καταγράφει αλλεπάλληλα περιστατικά ανίχνευσης αφλατοξίνων, ενώ τα ινδικά μπαχαρικά συνεχίζουν να εμφανίζουν προβλήματα με υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Το 22,3% των ανακλήσεων σε φρέσκα προϊόντα καταδεικνύει συστημικές αδυναμίες κατά την περίοδο αιχμής της παραγωγής. Τα ευπαθή προϊόντα είναι πιο ευάλωτα σε βακτηριακές μολύνσεις, ενώ οι παραβάσεις φυτοφαρμάκων υποδηλώνουν ανεπαρκή εφαρμογή των Ορθών Γεωργικών Πρακτικών.
Τι πρέπει να προσέξουν παραγωγοί και αγοραστές
Προσεκτική επιλογή προμηθευτών:
Δεδομένων των αυξημένων κινδύνων σε Ινδία, Πακιστάν, Ισπανία και ΗΠΑ, συνιστάται αυστηρότερος έλεγχος. Για παράδειγμα, το ρύζι από το Πακιστάν θα πρέπει να συνοδεύεται από αυστηρές αναλύσεις για αφλατοξίνη, ενώ τα μπαχαρικά από την Ινδία να φέρουν πιστοποιημένες αναλύσεις υπολειμμάτων ώστε να συμμορφώνονται με τα ανώτατα επιτρεπτά όρια (MRLs).
Ενίσχυση ποιοτικού ελέγχου
Συστηματική επιθεώρηση φρέσκων προϊόντων (ιδίως το καλοκαίρι) για ανίχνευση φυτοφαρμάκων και παθογόνων μικροοργανισμών. Η ιχνηλασιμότητα ανά παρτίδα μπορεί να βοηθήσει σε άμεση αντίδραση σε περίπτωση μόλυνσης.
Διαχείριση κινδύνου στην αλυσίδα εφοδιασμού
Η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή ή χώρα, ιδιαίτερα για μπαχαρικά, ξηρούς καρπούς και δημητριακά, αυξάνει την ευαλωτότητα. Η διαφοροποίηση προμηθευτών και ενισχυμένος έλεγχος στην ψυκτική αλυσίδα κατά το καλοκαίρι είναι κρίσιμα μέτρα.
Η ασφάλεια ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα
Με σχεδόν 4 στις 10 ανακλήσεις να αφορούν αγροτικά προϊόντα, όσοι επενδύουν σε αυστηρούς ελέγχους ποιότητας, ανεξάρτητες πιστοποιήσεις και τεκμηριωμένα πρωτόκολλα, ξεχωρίζουν στην αγορά. Η ασφάλεια τροφίμων δεν είναι απλώς ζήτημα συμμόρφωσης – μπορεί να εξελιχθεί σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
