Hayvan refahı nedir?
Hayvan refahı, başlangıçta hayvan davranışlarına odaklanan nispeten yeni bir bilimdir; ancak zamanla davranış, fizyoloji, endokrinoloji, sağlık ve sinirbilim gibi disiplinleri içeren çok disiplinli bir bilim haline gelmiştir. Sahra Altı Afrika’da, hayvan refahı hâlâ tuhaf ve komik bir konu olarak görülmektedir; ticari çiftçiler ve göçebe yetiştiriciler, hayvanlarının haklara, özgürlüklere ve duygulara sahip olduğunu ve psikolojik sağlıklarının dikkate alınması gerektiğini öğrenmektedir.
Hayvan refahı, bir hayvanın zihinsel ve fiziksel sağlığını, çevresiyle tam uyumunu içeren iyi olma durumudur. Hayvan refahı, aşırı kalabalık, ihmal, kasıtlı fiziksel zarar, aşırı çalışma ve taşıma ile kesim sırasında insanlık dışı muamele nedeniyle bozulur.
Hayvan refahının bileşenleri
Hayvan refahını sağlamak için, hayvanın beş özgürlüğünü dikkate almamız gerekir. Hayvan özgürlüğü fikri ilk olarak 1965’te çiftlik hayvanları üzerine yapılan bir incelemeden sonra formüle edilmiştir. 1979’da Çiftlik Hayvanları Refahı Konseyi tarafından daha da genişletilmiştir. Bu özgürlükler şunlardır:
- Açlık, susuzluk ve kötü beslenmeden özgürlük.
- Rahatsızlıktan özgürlük.
- Ağrı, yaralanma, korku ve hastalıktan özgürlük.
- Sıkıntı ve korkudan özgürlük.
- Normal davranışlarını sergileme özgürlüğü.
Hayvanların sosyal ihtiyaçları genellikle küçümsenir. Sosyal davranışlarının kısıtlanması, fiziksel istismardan ziyade psikolojik istismara yol açar. Sosyal ihtiyaçlar, aynı türün üyeleriyle ve diğer türlerle, insanlar dahil, etkileşimleri içerir.
Hayvan refahının göstergeleri
Hayvanın refah durumunu gösteren çeşitli göstergeler vardır. Bunlar üretim ve üreme göstergelerini içerir. Eğer bir süt hayvanının refahı bozulursa, süt üretim düzeyi düşer ve hayvan gebe kalamayabilir. Hayvan zaten gebe ise, yüksek stres seviyeleri fetüsün düşmesine neden olabilir.
- Davranışsal göstergeler: Hayvan ağrı, saldırgan davranış veya diğer patolojik davranışlar sergileyebilir; stres seviyesi çok yüksek olduğunda ortaya çıkar.
- Fizyolojik göstergeler: Kan ve idrarda kortizol ve aldosteron gibi yüksek stres hormon seviyeleri gösterir.
- Yüzeysel göstergeler: Artan nabız, dikleşmiş tüyler, terleme ve genişlemiş göz bebekleri gibi "stres" belirtilerini içerir.
Bir hayvanın üretim seviyesi, refahıyla ters orantılıdır. Yoğun üretim sistemlerinde tutulan hayvanlar genellikle yüksek verim sağlar, ancak özgürlükleri kalabalık ve düzenli antibiyotik kullanımı nedeniyle sıklıkla kısıtlanır. Yoğunlaşma arttıkça, hayvan refahındaki düşüş daha ciddi hale gelir.
Hayvanlar doğal davranışlarını sergileyemediklerinde, sağlık sorunlarına yol açan yönlendirilmiş davranışlar ortaya çıkabilir. Örneğin, kovadan süt verilen buzağılar, emme ihtiyaçları karşılanmadığı için nesnelere veya vücut bölgelerine yalama veya emme davranışına başlayabilirler. Kronik strese maruz kalan hayvanlarda, çevrelerine uyum sağlayamadıkları için sürekli depresif görünen apati ortaya çıkar.
Hayvan refahına ilişkin hususlar
Her hayvan türü ve ırkının, evcil hayvanlar dahil, iyi olma durumunu sağlamak için sahiplerin bu hayvanların sosyal ihtiyaçlarını anlaması ve karşılaması gerekir.
- Hayvanların yaşam alanları, hem fiziksel hem de sosyal ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak tasarlanmalıdır. Hayvanların serbest hareket edebilecekleri ve yeterli sosyal alanın olduğu ortamlar sağlanmalı, bireyler arasında yeterli mesafe bırakılarak stres veya saldırganlık önlenmelidir. Bu alanlar ayrıca temiz ve konforlu olmalı, aşırı koşullardan koruyarak hayvanların genel refahını artırmalıdır.
- Her hayvanın spesifik fizyolojik ihtiyaçları dikkate alınmalıdır. Örneğin, pigment eksikliği olan ırklar uzun süre UV ışınlarına maruz bırakılmamalıdır.
- Her hayvanın beslenme ihtiyaçları farklı büyüme aşamalarında karşılanmalıdır. Örneğin, üretim veya üreme dönemlerinde ihtiyaçları artabilir. Her aşama farklı beslenme gerektirir ve yem oranı buna göre değiştirilmelidir.
- Hayvan bakımında nitelikli personel kullanılmalıdır. Çiftlik çalışanlarının davranışı, hayvanların korku içinde yaşayıp yaşamadığını belirleyen önemli bir faktördür ve uzun süreli korku, hayvanların verimliliğini ve ürün kalitesini etkiler. Personel, biyolojik davranışlar, doğal eğilimler ve her hayvanın doğru şekilde nasıl yönetileceği konusunda bilgi sahibi olmalıdır. Stres belirtilerini gösteren davranış değişikliklerini fark edebilmelidir.
- Taşıma sırasında: Hayvanlar yorgunluk, sıcaklık ve çevre değişikliklerinden kaynaklanan stresi azaltacak şekilde rahat tutulmalıdır.
- Kesim: Hızlı ve mümkün olduğunca acısız yapılmalıdır. Nitelikli personel tarafından yapılmalı ve hayvanlar başka bir hayvanın kesim işlemini görmemelidir; bu hem stresi artırır hem de insanlık dışıdır.
Sonuç
Hayvan refahının davranışsal göstergeleri ciddiye alınmalı ve derhal ele alınmalıdır. Hayvan refahı hem evcil hem de yabani hayvan üretiminde merkezi bir odak olmalıdır. Hayvan bakımını önceliklendirmek esastır; sağlıklı ve memnun hayvanlar en iyi şekilde performans gösterir ve üretir.
Kaynaklar
- Farm Animal Welfare Council. (1992). FAWC updates the five freedoms. Veterinary Record, 17: 357
- Barnett, J.L., and Hemsworth, P.H. (1990). The validity of physiological and behavioural measures of animal welfare. Applied Animal Behaviour Science, 25: 177-187.
- Broom, D.M (1986). Indicators of poor Welfare. British Veterinary Journal 142, 524-526 https://doi.org/10.1016/0007-1935(86)90109-0
- Coleman, GJ, Hemsworth, PH & Hay, M. 1998. Predicting stockperson behaviour towards pigs from attitudinal and job-related variables and empathy. Applied Animal Behaviour Science, 58: 63-75
- Dawkins, M.S. (2003). Behaviour as a tool in the assessment of animal welfare. Zoology, 106: 383-387. https://doi.org/10.1078/0944-2006-00122
- Dawkins, M.S. (2006). A user’s guide to animal welfare science. Trends in Ecology and Evolution, 21: 77-82. https://doi.org/10.1016/j.tree.2005.10.017
- Dunayer, J. (1997) Animal Equality: Language and Liberation. Chicago, IL: Paul & Company
- Duncan I.J.H. and Petherick J.C. 1991. The implications of cognitive processes for animal welfare. Journal of Animal Science, 69, 5017-5022