Τι είναι η αειφορική γεωργία και πώς μπορεί να αξιοποιηθεί από τους Έλληνες παραγωγούς
Η αειφορική γεωργία ήρθε ως μια βιώσιμη εναλλακτική της συμβατικής ή σύγχρονης ή χημικής γεωργίας την οποία ασκούμε σήμερα. Είναι μια προσπάθεια να διασφαλίσουμε την ικανότητα των γεωργικών πόρων να συνεχίσουν να παράγουν τρόφιμα και άλλες ύλες απαραίτητες για την επιβίωση των ανθρώπων, όχι μόνο για μερικές ακόμα δεκαετίες αλλά για πάντα, με σεβασμό στις επόμενες γενεές.
Η αειφορική γεωργία προσεγγίζει τα θέματα της γεωργοκτηνοτροφικής παραγωγής εξετάζοντας το σύνολο του γεωργοκτηνοτροφικού συστήματος. Προσπαθεί να εξισορροπήσει την προστασία του περιβάλλοντος, την κοινωνική ισότητα και την οικονομική βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Ταυτόχρονα, φροντίζει για τη διαγενεακή ασφάλεια στη διαθεσιμότητα της τροφής και των άλλων προϊόντων που παράγει η γεωργία. Μερικοί, κυρίως από το χώρο των φυσικών επιστημών, χρησιμοποιούν τον όρο βιώσιμη γεωργία που δεν είναι δόκιμη απόδοση του Αγγλοσαξωνικού όρου sustainable farming. Αντιθέτως, η χρήση του όρου αειφορία (αεί φέρω, παράγω) αποδίδει με μεγαλύτερη πιστότητα αυτό που είναι και επιδιώκει η αειφορική γεωργία.
Τι είναι η αειφορική γεωργία
Αειφορική είναι η γεωργία η οποία παράγει τρόφιμα, ζωοτροφές και φυτικές ίνες σήμερα με τρόπους (γεωργικές πρακτικές) που εξασφαλίζουν τη δυνατότητά μας να παράγουμε τα ίδια προϊόντα και στο απώτερο μέλλον.
Οι 4 βασικές αρχές της αειφορικής γεωργίας
Η αειφορική γεωργία για να καταστεί πραγματικότητα πρέπει να στηριχθεί στις παρακάτω τέσσερις βασικές αρχές:
- Διατήρηση των φυσικών πόρων που στηρίζουν τη γεωργία.
- Ελαχιστοποίηση των εισροών που προέρχονται εκτός της γεωργικής εκμετάλλευσης.
- Διαχείριση-έλεγχος, και όχι καταπολέμηση, των εχθρών και παρασίτων μέσα από εσωτερικούς ρυθμιστικούς μηχανισμούς.
- Επανάκαμψη του γεωργικού συστήματος από τις διαταραχές που προκαλεί η καλλιέργεια και η συγκομιδή.
Αν κάποιος αναρωτιέται γιατί δεν χρησιμοποιούμε τον όρο Βιολογική Καλλιέργεια η απάντηση είναι ότι και η Βιολογική μπορεί να είναι μη αειφορική μορφή καλλιέργειας, αν για παράδειγμα, όλα τα εφόδια της τα προμηθεύεται από την αγορά και δεν προσπαθεί να αυξήσει το μερίδιο αυτών που μπορούν να παραχθούν μέσα στην εκμετάλλευση.
Η μετάβαση στην αειφορική καλλιέργεια δεν είναι δύσκολη, αν αναλογιστούμε ότι ο Ελλαδικός χώρος είναι γεμάτος από αειφορικές πρακτικές που μας κληρονόμησαν οι προηγούμενες γενιές. Παρακάτω, αναφέρουμε μερικά απλά και χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Παραδείγματα αειφορικών πρακτικών καλλιέργειας
Ο συνδυασμός γεωργίας και κτηνοτροφίας που χαρακτήριζε το παραδοσιακό αγροτικό παραγωγικό σύστημα, οδηγούσε σε συμπλήρωση του ενός κλάδου από τον άλλο και αξιοποιούσε όλα τα γεννήματα της γης. Στο παραδοσιακό Ελληνικό νοικοκυριό δεν υπήρχαν υπολείμματα ή απορρίμματα που έπρεπε να απομακρυνθούν και τα θρεπτικά στοιχεία ανακυκλώνονταν μεταξύ φυτών, ζώων με παρεμβολή του εδάφους. Ταυτόχρονα τα ζώα αποτελούσαν ένα είδος αποταμίευσης για τα αγροτικά νοικοκυριά μια και με την εκποίηση ενός μέρους των, μπορούσαν να αντιμετωπιστούν έκτακτες ανάγκες τους.
Η αμειψισπορά, η χρήση ζωικής κοπριάς και το πολυκαλλιεργητικό σύστημα μέσα στο οποίο κυρίαρχη ήταν η θέση των ψυχανθών, βελτίωνε τη γονιμότητα των καλλιεργούμενων εδαφών και εκμηδένιζε την ανάγκη νέων εισροών θρεπτικών στοιχείων (χημικά λιπάσματα).
Ο συνδυασμός της συγκαλλιέργειας φασολιών με καλαμπόκι ήταν μια άριστη επιλογή αφού έδινε τη δυνατότητα στο καλαμπόκι να εκμεταλλευτεί την ικανότητα των ψυχανθών να δεσμεύουν το άζωτο της ατμόσφαιρας, του οποίου είχαν ιδιαίτερη ανάγκη και στα ψυχανθή, τη χρησιμοποίηση του στελέχους των καλαμποκιών για στήριξη.
Τέλος, η νομαδική αιγοπροβατοτροφία ήταν και αυτή μια συμβιωτική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον που επέτρεπε στους βοσκοτόπους να ανακάμψουν από την περιοδική βόσκηση διασφαλίζοντας την αειφορική τους χρήση.
Ο υπογράφων, με τις μικρές ερευνητικές και χρηματοδοτικές του δυνατότητες, επιχειρεί εδώ και δέκα και πλέον έτη την ερευνητική και πρακτική αξιολόγηση καλλιεργητικών πρακτικών που συμβάλλουν στην αειφορία, μερικές από τις οποίες θα παρουσιαστούν σε επόμενες συνεργασίες.
Πόσο αειφορική είναι η γεωργία στην Ελλάδα και πώς μπορεί να ενισχυθεί;
Μετά από αυτή τη σύντομη εισαγωγή, εύλογα οδηγούμαστε στο ερώτημα για το πόσο αειφορική είναι η γεωργία στη χώρα μας και ποια διορθωτικά μέτρα είναι απαραίτητο να ληφθούν για να ενισχυθεί ο αειφορικός της χαρακτήρας. Θα απαιτηθούν μακροχρόνιες προσπάθειες για να απεξαρτηθούμε από τη χημική γεωργία και να βαδίσουμε σε μια γεωργία όπου δε θα μετρούνε τα βραχυχρόνια, αλλά τα μακροχρόνια οφέλη που μπορεί να προσπορίσει η γη στον άνθρωπο.
Από πολλά χρόνια δηλώνεται κατηγορηματικά ότι όσες γεωργίες "πρασινίσουν" θα είναι και αυτές οι οποίες θα ευημερήσουν τα επόμενα χρόνια. Η διαπίστωση αυτή αποκτά μεγαλύτερη αξία στη σημερινή εποχή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και της ανόδου των τιμών των τροφίμων στα επόμενα έτη ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού και της στροφής προς την υπερβολική κατανάλωση ζωικών προϊόντων.
Επιπλέον βιβλιογραφία
Διατήρηση Φυσικού Χορτοτάπητα (αυτοφυούς βλάστησης) σε Δενδρώδεις Καλλιέργειες
